Толыққанды отбасында өскен бала мен толыққанды емес отбасында өскен балалардың арасында қандай айырмашылықтар бар?
 дауыс

 
Жақсы жауап

Толыққанды отбасында өскен бала мен толыққанды емес отбасында өскен балалардың арасында айырмашылық біреу -ақ: Отбасы мүшелерінің болуы не болмауы. Мүмкін бала психикасына кері әсерін тигізер екінші жағдай, алайда толыққанды моральдық күшін жоғалтпаған жігіт- қыздар жүр емес пе арамызда?! ___ Демек, қандай жағдайға душар болмасын, мінез - құлқының, ойлау дәрежесінің, рухани болмысының бойында қалай орын алуын баланың өзі шешпек. . .
Ия, оныңыз рас, десек те толыққанды емес отбасында өскен қыз баланың ер адамдарға деген жек көрініші пайда болып, тұрмыс құрмай жатқандары баршылық сол айтқандай ұлдар да да әйел адамға жек көрінішгі қалыптасады анасы тастап кеткені үшін. Анасы немесе әкесі тастап кеткен жағдай да олар адамдардың бәрі сондай деп қалыптасып психикасына кері әсер етіп жатады, ал ата-анасының бірі өмірден өткен жағдай да ол басқа әнгіме болар еді......
Әке қамқорлығы мен Ана мейірімінің бірін сезінбей өскен бала өмірге құштар болады. Озі көрмеген қамқорлық пен мейірімді өз балаларына көрсеткісі келеді. Ал толыққанды отбасыда өскен балалардың кейбірі ата-ананың қадірін түсінбейді. Жартылай жетім немесе жетім балалардың орнында болса, қалай өмір сүретіндерін кім білсін?!...
Сонда өмірге құштар болу үшін міндетті түрде әкесіз немесен анасыз өсу керек пе? Сонда толыққанды емес отбасында өскендер өз балаларын толыққанды отбасында өсіріп, сосын олар дым түсінбей жүре ме?
Толыққанды өскен баланың да толыққанды емес өскен баланың да рухани байлығы мол болса бәрі бірдей, бәріміз бір адамбызғо!!! Әке-шешеге не жетсін!!!

Сіз ары қарай қалай өз ойыңызды сабақтар едіңіз.
Бір отбасыда тек қана ерлі-зайыптылар мен туыстық байланыстағы адамдар ғана өмір сүрмейді. Қандас бауыр санатына жатпайтын тамыр-таныс та сол жанұяның бір бөлшегі болу мүмкін. Ендеше жанұяны "екі адамның бірін-бірі сүюі... олардың балалары... олардың әке-шешелері..." деумен шектеуге болмайды. Жанұя - жарасым тапқан адамдардың бір ұяда ғұмыр кешуі ғой.
Жанұя деген:

-бірін-бірі сүйетін 2 адам

-олардың бақытты ата-аналары

-өмірге әкелген балалары

-осы жанұяға бақыт тілейтін туыстары
Жанұя дегеніміз бірін-бірі сыйлайтын, бір-біріне әрдайым көмек беруге ұмтылатын адамдар!

Ата-ана балаған қандай тәрбие беруі керек? ОЙЫҢЫЗША?
әр ата-ана әрине баласын жақсы болсын деп тәрбиелейді! әр бала ең бірінші алты жасқа дейін үйде көбінесе тәрбиеленеді, ал сосын мектепте және қоршаған ортадағы достарына байланысты. Ата-ананың балаға көп ұрыса беруі де дұрыс емес деп ойлаймын. ол баланың психикасын бұзып, баланы қыин жағдайға түсіруі мүмкін!

көп ұрыспау керек дейсіз бе? Ол қыз балдар үшін шығар. Ал ер баланы тәрбиелеуде жай ғана ұрысу аз, тентектік жасаса сабап алған артық етпейді.

Жанұя-қорғаным, ата-ана тірегім сауалнама
«Жанұя- қорғаным, ата-ана –тірегім» ( отбасылық сайыс)
Мақсаты : Ата- ана, мұғалім және бала арасындағы қарым-қатынасты нығайту. Өзара көмекке, ынтымақтастыққа , ұйымшылдыққа тәрбиелеу. Баланың қызығушылығын ояту, ойлау қабілетін дамыту.
Көрнекілігі : интерактивті тақта.Барысы :
Құрметті ұстаздар! Оқушылар және қонақтар! « Жанұя- қорғаным, ата- ана –тірегім» атты сайысымызға қош келдіңіздер!
«Барлық қоғам біткеннің ең арғысы және бірден бір табиғысы-отбасы» деп материалист-философ Жан Жак Руссо айтқандай, қоғам да , мемлекет те үйден, отбасынан басталады.
Тәрбие басы- отбасынан. Отбасы өзінше кішкентай тәуелсіз мемлекет. Жанұя- ұядағы жандар, яғни, ұяда не көрсең , ұшқанда соны ілерсің.
Сайысқа қатысушыларды таныстырып өтейін. Біз 4 жанұя таңдап алдық.Себебі, олар өзіміздің ұстаздар, әрі ата-ана, әрі әріптесіміз.
Сайысымыз 9 турдан тұрады.
I тур. Таныстыру.
II тур. Кім тапқыр?
IIIтур. Мақал-мәтел аукционы.
IY тур. Анамның қолы. (ойын)
Y тур. Уа- Уа ( баласын дауысынан табу)
YI тур. Сазды конкурс.
YI тур. Пед.жағдаят.
YIII тур. Шаңырақ.
IХ тур. Кроссворд.
Қорытынды. Осымен сайысымыз аяқталды. Келгендеріңізге рахмет!
Марапаттау. Сөз кезегі гимназия директоры Шарафадин Алтынбайға беріледі.
Қайырлы күн, құрметті ұстаздар! Армысыздар , қонақтар! «Жанұя-қорғаным, ата-ана –тірегім» атты сайысымызға қош келдіңіздер!
«Барлық қоғам біткеннің ең арғысы және бірден бір табиғысы- отбасы» деп материалист- философ Жан Жак Руссо айтқандай, қоғам да, мемлекет те отбасынан басталады. Тәрбие басы – отбасынан. Отбасы, жанұя- кішкентай мемлекет. Жанүя- ұядағы жандар, яғни, ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің.
Сайысқа қатысушыларды таныстырып өтейін. Біз 4 жанұяны алдық. Олар барлығы өзіміздің ұстаздар, ата- аналар, әріптестер. Бөтен ата- аналарды қатыстыруға болар еді, бірақ суда жақынына ағады. Себебі, ата-ана, ұстаз, бала – үш таған, үш одақ, бір-бірімен тығыз байланыста болады.
1 жанұя. « Сымбат» тобы. Сәуле апай, немересі Қарлығаш.
Асыл әже, ардақты ана, құрметті ұстаз, асыл жар.
2 жанұя. « Бірлік» тобы. Жеңіскүл апай , ұлдары Уәлихан, Алихан, қызы Ақтілек.
Адал жар, қымбатты ана, жақсы ұстаз.
3 жанұя. « Шаттық» тобы. Алма апай, бауыры Ырыскелді.
Асыл әже, ардақты ана, асыл жар, тәжірибелі ұстаз.
4 жанұя. « Намыс» Миуа, ұлы Арғын.
Жас отбасы, асыл ана.
Осы қатысушылардың бәріде бір-бір шаңырақтың ұйытқысы, береке, бірлікті қамтамасыз етіп жүрген аналар. Қошемет көрсетейік.
Сайысымыз 9 турдан тұрады.
Әр мемлекетте өз ұраны болады. Жанұя да шағын мемлекет,сондықтан да « Жанұя ұранын» орындайық.
«Жан досым» әнінің әуеніне салып орындалады.
Қиналғанда арқа сүйеп жүретін,
Жанұядан барма басқа сүйеніш?
Қуансамда бірге жүріп қуанып,
Тірегімсің, ақылшымсың бір өзің!
Жанұям, үстем болсын мерейің,
Табылмас жанашырым өзіңдей!
Бірлік пенен татулық,
Амандық пен денсаулық
Болсын бізбен әрдайым!
I тур. Таныстыру. ( Жанүя- менің мақтанышым) Жанұя туралы кішкене мағлұмат беріп, таныстыру.
II тур. Кім тапқыр ? «Туысқан » сөзінен сөз туындату
III тур.Мақал- мәтел аукционы. Мақалды аяқтау.
Білікті бірді жығады, білімді мыңды жығады.
Әдептілік белгісі- иіліп сәлем бергені.
Әдепті бала ата- анасын мақтатар, әдепсіз бала ата-анасын қақсатар.
Күннің шуағы жылы- ананың құшағы жылы.
IY тур. Анамның қолы ( ойын).
Көзі байлаулы бала анасын қолынан сипап табу.
Y тур. Уа-Уа .Баласын дауысынан ажырату.( ойын).
Бұл жерде керісінше аналары көздерін байлап, балдарын дауыстарынан ажыратып табу керек.
YI тур. Сазды конкурс. Әр өлеңге кішкене сипаттама беру арқылы сол өлеңді табу немесе айтып беру.
1. Кішкентай бала атасының ауылына барғанда, Шопан ата тентегімен танысады. ( Қошақан)
2. Баланың салған суретінде бейбітшілік бейнеленген. Әрқашан анасының аман, аспанның ашық болуын, бұлттың төнбеуін қалайды. ( Күн әлемі)
3. Сабаққа немесе пәнге байланысты ән. Табиғаттың сұлулығын, әсемдігін мың құбылтып тамашалағанда ауыл еске түседі.(сурет сабағы).
4. Бұл- бейбітшіліктің, ынтымақтың белгісі . Мұны қолдан ұшырғанда бүкіл әлемдегі халықты достыққа, ынтымақтастыққа шақырады. ( Ақ ккөгершін)
YII тур. Педагогикалық жағдаят. Сұрақтарға жауап беру. Бұл жерде баға қойылмайды.
1. Баланы ұрған дұрыс па ?
2. Балаңыз сабақтан қайтқанда қалай қарсы аласыз?
3. Балаңыздың айтқаның әрдайым орындайсыз ба?
YIII тур. Шаңырақ. ( үй салу). Түрлі- түсті қағаздарды пайдалана отырып, үй салу.
I Х тур. Кроссворд .1. Үлкен ана.
2. Қадірлі жан.
3. Жігіттің үш жұртының бірі.
4. Шаңырақ иесі.
5. Жанұя ( орысша)Қорытынды.
Марапаттау.

Мына алемге керек Ауа, керек Куз.
Аттен, шiркiн, бiз жай гана терекпiз.
Менi бiреу суйсе деймiн жай гана,
Менi бiреу суйсе деймiн себепсiз.
Суйсе деп ем кыныр-кисык калпыммен.
Салыстырмай гаухар, кумiс, алтынмен.
Суп-суык деп ойлайды екен оны да
Тым сезiмтал жубай болар кар кiммен?
Суймесе екен унаган сон кескiнiм,
Жане конiл котерген сон кешкурым.
Суймесе екен калмаган сон ешкiмi
Суймесе екен кажытканда ескi мун.
Кун егерде не болады кулмесе?
Барiмiзде жан калмайда Кун десе.
Тунге гашык адамдарга тан калма
Тундi неге суйетiнiн бiлмесе.
Кетер едiм кус боп ушып дерексiз
Кете алмадым жан секiлдi керексiз.
Мен бiреудi суйсем екен жай гана,
Мен бiреудi суйсем екен себепсiз.

Алдаумен журмин озимди озим жубатып,
Алдымнан жолыгар кездейсок бир бакыт!
Ал неге биз бирге ойлагандай болмадык?
Аланмын сен салган сезимге сулатып,
Билмеймин неге куштар екенмин?
Балаймын бакытыма саган колым жеткенин!
Каяу салды журекке карамай сенин кеткенин,
Куыршактай маган селкос конил болгенин!
Унаткан журек али жырлап жур гой тек сени,
Уйыктап жаткан сезим ширкин, кенеттен селт еткени!

Жалгыз журек кайгырады сени издей,
Журегим сенин журегимен егиздей.
Кеше гана кол устасып жур едик,
Манги бирге боламыз деп создик.
Бугин мине алыстады арамыз,
Енди кетип еки жакка барамыз.
Тагдыр неге жолыктырды биздерди,
Умит берип оны кайта сондирди.
Жылдар отти издемедин сен мени,
Жолыктырган шыгарсын ау озгени.
Мейли, мейли бакытты бол суйгеним,
Осы менин сонгы айтар тилегим!!!!!

БИЛМЕЙМИН…

ЕШТЕНЕ КЫЗЫК ЕМЕС…ЕШКАНДАЙ ОЙ КЕШПЕЙМИН,
ЕШКАЙСЫСЫ ТУСИНБЕЙДИ, ЕШКИММЕН СОЙЛЕСПЕЙМИН!
ЕШКИМДИ САГЫНБАЙМЫН,САГЫНЫП КЕРЕГИ НЕ?!
ЕШ КЕТКЕН САГЫНЫШЫМ,ЖЕТКИЗБЕЙ ДЕГЕНИМЕ…

ЕШКАШАН ЖАЗЫЛМАЙТЫН ЖАНЫМНЫН ЖАРАСЫН-АЙ
ЕШ НАРСЕ ОЗГЕРМЕЙДИ, БАРИБИР, ТАГЫ ОСЫЛАЙ…
ЕШБИР ЖАН ТЕН КЕЛМЕЙТИН, ТАУЕЛСИЗ ТАНИРИМ-АЙ,
ЕШ УАКЫТТА ОЙЛАМАППЫН, БОЛАР ДЕП БАРИ БЫЛАЙ…

ЕШ ЖЕРДЕН ТАБЫЛМАЙТЫН БАКЫТТЫ АНСАДЫМБА?!
ЕШКАЙДА АПАРМАЙТЫН ЖОЛ ЖУРИП ШАРШАДЫМБА?!

Бір құсты көрдім де,тамсандым,

Кішкене жаны болса да хайуанның,

Алып үйлердің ортасында

Ұя салып бағады өз ұрпағын.

Күн көзімен азық іздеп талмады

Өз бойында күш-жігер ғой болғаны

Нан қоқымын түсірмейді аузынан

Балапанға жиғанын берсе болғаны.

Кішкене қанатыңнан айналдым,

Кіршіксіз жүзіңе қарап қиналдым,

Қарны тоқ балаларым болса деп

Балапанның болашағын ойладың!

Қауіп төнді ұяда жатқан құстарға

Мергендеп мысық сұм ажалдай тұрғанда

Шыдамады байғұс құстың анасы

«Бермеймін, өзім жауызға жем болсамда»

Төбеге самғап жинайды күш жігерін,

Осылай ғұмырдың кім білген өтерін,

Найзағайдай шаншып мысық терісін

Міне енді сенде батыр ана бірісің.

Қай заманда болсын, ата-ананың алдында тұратын басты мiндеттердiң бiрi — естi, еңбексүйгiш, қайырымды бала тәрбиелеу. 

Әр халық өзiнiң жас ұрпағын адал, үлкендi құрметтейтiн, әдiл, ержүрек, iзгi ниеттi болып өссiн деп армандайды. Қазақ халқы ұрпақ тәрбиесiне үлкен көңiл бөлген. Қызын инабатты, ұлын намысшыл етiп өсiрудi көксеген атам қазақ, тәртiп бұзар тентегiн тез тыйып, ақылмен жөнге сала бiлген. «Ел боламын десең тағылымыңды, бесiгiңдi түзе» деп М.Әуезов айтқандай, немересiн жөргектен тәрбиеге баулып, ғибратты сөздi бесiк жырын құлағына сiңiрiп, қызықты ертегiлер, өнегелi әңгiмелермен адамшылдық қасиеттерге баулитын ата-әжелерiмiздiң бүгiнгi ұрпақ болашағы үшiн орны ерекше.
Отбасы – адам баласының өсiп-өнер, қаз тұрар, қанат жаяр алтын бесiгi. Баланың өсуiне қарай оның тәрбиесi де күрделенiп оған қойылатын талаптар да арта түседi. Баланың ақыл-ойының дамуы, ұнамды мiнез құлқын қалыптастыру бiрiншi қатарға қойылады. Оның негiзi мектепке дейiнгi жаста үйде қалыптасатыны бәрiмiзге мәлiм. Бала жақсы адам болып өсуi үшiн, әр күн сайын дерлiк отбасы мүшелерi арасындағы ең жарасты, ең әдiлеттi қатынастардың куәсi болуы керек. Әке баладан анасын сыйлауын талап етедi, ал анасы баласына әкесiн асқар таудай биiктен көрсетiп, үлгi тұтады.
Қазақ халқы – дана халық. Өз ұрпағын үнемi жақсы қасиетке баулуды негiзгi мәселе деп қарастырған халық даналығына үңiлсек, «Қатарына қарап бала өсер», Ортаңа қарап өзiңдi таны» дейтiн мақалдарды кездестiремiз. Мұндағы ой балғын жастың мiнез-құлқының қалыптасуында. Оның өскен ортасының қатар-құрбы, жора-жолдастарының, сондай-ақ ата-ана, ұстаздардың өнеге үлгiлерi де айрықша маңызды екенiн аңғартады. Осы орайда, «Сүтпен бiткен мiнез сүйекпен кетедi» деген сөз ата-ана тәрбиесiнiң күштiлiгiн көрсетедi.
Бала тәрбиесi – баршаға ортақ. Өйткенi ол қоғамның болашағы.
Ендеше, бала тәрбиесiне баса назар аудару, болашаққа қоғамға қызмет көрсету екенi естен шығармайық ағайын!

Балалық шақта барлығы да әсем, тәтті өмір,
Таңсәрі сайын ататын балдай дара таң.
Жайсыз бір күйге түсіп қалатын пәк көңіл
«Жайлаудың қызын әперем» десе шал атам.

«Өзбектің қызы өзгеден болар тәтті» деп,
Өзгеше көзбен жымиып шалым қараса,
Өзектен шыққан өлеңдерден де сәттірек
Өрім бір ойға батушы ем сонда тамаша.

Гөзәлдің сол бір Гүлбахор еді-ау есімі,
Бахор дегенің көктем ғой менің тілімде.
Бала көңілдің сондағы батыл шешімі –
Қолымды саған жеткізем дегем түбінде.

Көктемнен тіпті болмайтын титтей айырмаң,
ГүлКөктем сұлу, көктегі ару Күнді өпкен.
Атадан тірі, анадан өлі айырған
Аяр Тағдырға жоқ еді сенің дым да өкпең.

Бала қиялдың түбіне кейде ой жексең,
Сан қилы арман тоғыса келіп санаңа,
Нанталап болып кетемін деуші ең бойжетсең,
Намәлім маған Наманган дейтін қалаға.

Наманган деген нән қаламенен ауырған
Намысым келіп сендегі балаң арманға,
Абайлап сосын сұраушы ем туған бауырдан
Сол қала жайлы оңаша кейде қалғанда.

Сұраймын тағы «қазақтар онда көп пе, аға?!»
Жоқ дейді бауыр, қазақтар онда неғылсын?!
Қазағы болмас ол қандай қала жоқ баға,
Көзіме сурет келеді сосын небір сұм.

Жыраққа сол бір жібергім келмей өзіңді,
Кеудеме қонған қызғаныш құсын сөйлеткем.
Байқамай жүріп мендегі адал сезімді,
Бойжетіп бір күн кеттің сен әтлес көйлекпен.

Ержеттім мен де, еркіндеу өстім ер мінез,
Еркелеу едім, кедей де болсам кердеңмін.
... Тағдырдың сыны тағы да саған келді кез,
Көршіңе сені ұзатып әкең берген күн.

Қаттылықтан сол қалаға кеткем қаңғырып,
Қауақ басыма Тағдырдың жазып жарлығын.
Өзіңді сосын ұмытпақ болдым мәңгілік,
Ұмытпақ болдым Көктемді, Гүлді, барлығын.

Ұмытқым келді сәттерді сонау тым шырын,
Өшіргім келді сезімнің отын сен жаққан.
... Мәжнүнталдар атқанда жаңа бүршігін,
Бір сұмдық хабар естілді бір күн ел жақтан.

Қырқада біздің құлпырғанда әсем қырмызы,
Қып қызыл қанға боялды мендік шер-дәптер.
Көктемнің көркем көк көйлек киген Гүл қызы
Мәжнүнталға асылып қапты деп жатты ел.

Жалғанда мынау жақындай бере жалтарған,
Көктемнің солай көгілдір Гүлі солды әсем.
Қарт көрші біздің хат тауып апты қалтаңнан,
«Наманган жаққа кеттім мен...» депсің онда сен.

Хатыңнан сол бір қатты боп біттім түбінде,
Түңіле қарап өткінші жалған бес күнге.
Көктемді көргім келмейді менің бүгінде,
Гүл атаулыны сыйлаған жоқпын ешкімге.

Кешіргей досым жасасам кейде асылық,
Көктемді де алғам өзіме қазір жау етіп.
Туған күн сайын тулаған жанын жасырып,
Тұрады жарым, тұрады бір гүл дәметіп.

Аңғал да адал арылып асыл әдеттен,
Қатыгез болып кетсе егер жайсаң кешегі ер –
Гүл мінез жарым гүлдесте-ғұмыр дәметкен,
Гүл менен Көктем, Гүлбахор ару...
Кеше гөр!

Озимди Озим тани алмай,
Откиздим бир кезенди.
Битпей койган сериалдай,
Былык шалган кез елди.

Ортаны издеп шабыт шулы,
Опа таппай сенделем.
Тусинигим табыт сынды,
Таланттарды жерлеген.

Тирлигимде сарыуайым коп,
Танирим-ау амирли...
Келем бузып алмайын деп,
Кеудемдеги кабирди.

Жүрегимде сезим олди,
Жылап-жылап зорыга.
Тагдыр... Оның озиде денді,
Таяп калган сонына...

А...га!

Ошпестей етип конилге тастап несине из,
Окпеге кидык омирди кайтип осы бизщ?
Ак жауын жуган айгызда - айгыз айнегин,
Екеумиз енди еки уйдин терезесимиз.

Бир-бирин иштей сагынып, суйип журмесе,
Шаттыктын куйин шертетин еди ким кеше...
Болганмен ортак Жер, Аспан, Ауа, Су, Жарык,
Биздерди манги жатады болип бир коше.

Кундерден откен болмайды умит кутуге,
Жаралы, жарты журегинди емдеп, бутинде!
Кол созым жерден тилектес болып журейин,
Сен жаккан оттан сызылып шыккан тутинге!!!

Ассаллаумағалейкум!
Бұ дүниенің қонағы һәм қайырсыз қоғамы.
Қан жылатып сананы,
Саудалаңыз біріңізді біріңіз,
Жалықтыңыз құр жылауық ақылдан.
Жерің-көрің, құндықтаулы сәбиің…
Барлығыда өз қолыңмен сатылған.
Ақша- патша.
Қалтаңызда патшаңыз,
Қолқаңызда Жан әлемі ластанды.

…Мен өзімді сізге тегін берейін,
Өтінемін, сатпаңызшы аспанды...
-?!
…Бұлт ішінде бұлқынған,
Келбетінде күн күліп,
Маңдайында ырыс құты шылқыған,
Жанарында қызыл сары Ай қалқып,
қара жасыл түн тұнған.
Мен кәдімгі жап-жасыл көктен келген көктеммін!
Тек сіздерді көз жасыммен сүйдім де,
Көкейімнен көк өрім ой бұлаттым.
Мөлдір-мөлдір таудың тентек тұнғышы,
Былдыр-былдыр сөзін сөйлеп бұлақтың.
Қалтыраған сан жапырақ жүректі,
Самалыммен жұбаттым!

Ай айдарлы ақ баталы, бауырым,
Түн мінезді салмақтым,
Шұғылалы күн тектім.
Келте көктем-ғұмырда саған арнап құлпыртып,
Ауызымнан будақ-будақ гүл төктім!

Бір әлемде бүр жарып, бір әлемге жалғанған.
Жан құсалы өткінші дүниеге алданған.
Өтінемін, саудалама аспанды!
Ол бір күні бұйрығымен Алламның,
Бәрімізді құтқарады жалғаннан.

…Сосын, біздің саудамызда бітеді.

Алланың әр жылғы арнайы сыйлығы,
Бұтақтың бүрінен бүр жарған бұйрығы
Өте пәк ойлардың анасы -
Тым терең тылсым күш жап-жасыл күбірлеп,
Нұр құйып мейірлі өзекке,
Қатыгез кеудені жылатқан.
Қос жанар түйіскен мезетте,
Махаббат дәнінен
Жүрекке жамырап гүлдеген сезімдей,
Жанымның аңсары,
Жарымның мөп-мөлдір көзіндей,
Жапырақ тілінде ағылып сөйлеген,
Осы бір Көктемді көп күттім сарылып!

Көп күттім осы бір көктемді!
Бабамның қанымен көктеген,
Даламның бар мұңын айтсам деп;
Ділімнің діңгегі--
Табанда тапталған
тілімнің тағдырын айтсам деп;
Басқаға еліктеп-жалтақтап,
жат болған ұлымды,
Тоналған түзімді,
Етегі сатылған қызымды айтсам деп;
Дүдәмәл досыммен ластап арымды,
Саудалап бағымды, мұртымнан жымиып…
Есімді есектің аузындай қисайтып,
Дұшпанға мақталған түрімді айтсам деп;
Маңдайдың мөлдірі сорғалап күн көрген,
Момынды мінбеден жүндеген
әкімді;
Ұлыққа жағынғынып, ылығып,
Бір-бірін күндеген, былығып,
Сөзімнің қадірін кетірген,
«ақынды» айтсам деп..,
Қап-қара қан ағып көзімнен,
Ойымның ішінде булығып өксідім,
Күп-күрең күрсіндім құсалы,
Мысалы,
Көпірдім несін мен,
Бұл ғасыр — есірген есірмен.
Шындығы,
Бір ғана тамшыдан түлетіп,
Жатырдан жалғанға көшірген,
Сөзіме сыйғызып барлығын,
Басымды кішкентай ғарыш қып жаратқан,
Теңдесіз, пәк, Бағым —
АЛЛАдан басқа Дос таппадым!!!
Досыма жүрекпен жүгіріп, жалынып,
Осы бір көктемді көп күттім сарылып!!!

Арасында бұлттардың асыр салған сәуле жүр,
Асыр салған сәуленің жүрегінде әуре жүр.
Ең алғашқы сезімнен басы айналған баласын,
Көк аспаннан саулаған қызықтайды әулие Нұр.
Жалт-жұлт еткен жанарда көлеңкелі күдік бар,
Жалт-жұлт еткен жанарда дірілдеген үміт бар.
Ғашықтықтан «жас жүрек жайып отыр саусағын»,
Маңайында мамырлап балқып жатыр бар сағым.
Бәрің көрген кемеңгер, күннен ғана ем алған.
Ауа ғана күрсінер, терең-терең демалған,
Бір жұлдызға ынтығып, ойнақтаған тынымсыз,
Еркетотай сәулеге бас шайқайды бәрі үнсіз.
Түсінетін ғашықты мен ғанамын бұл жерден,
(Ол жұлдызды дәл мендей сүйетінін кім білген?)
Албырт шақта шалқалап сол жұлдызға құмартып,
Жатушы едім, келгенде қара таулар түн артып.
Ол сүйіктім алыстан кірпіктерін қағатын,
Күміс-күміс жастары жанарыма таматын,
Ақ нұрымен аймалап, өзі балқып алатын,
Дір-дір еткен тәнімді мұнарларға малатын,
Содан кейін ернімнен сәулесімен сүйетін,
Бұрымдарың сылдырақ иығыма жабатын.
Қимай-қимай таң ата, жауып жатып түндікті.
Мен бозбала сезгенмін ең сорақы шындықты.
Жұлдыз бенен адамдар, пенде менен періште,
Жолығады жолықса, мен кірмеген пейіште.
Жолығады жолықса Хақ Тәңірдің бағында,
Аймақтағы барлық тас айналғанда лағылға.
Ойнақтаған баланы түсіріп ап кеудеге.
Осыны мен жыр қылып айтып бердім сәулеге.
Зейін қойып тыңдаған, сәуле мені аяп тұр,
Сыбырладым мен оған, көкжиекке таяп бір:
«Сәуле, сәуле, сәуле – ұл, ұмыт енді әурені,
Енді ғана басталды сенің жастық дәуренің!
Биіктігі сезімнің көрінгенмен тереңдей,
Мен де сүйгем жұлдызды, алыстығы еленбей.
Бұл сезімді ешқашан ұмыта алмай сөнермін,
Бұл сезімді жүректен ағыта алмай өлермін.
Сол бейнеңі мен ұқсап, қинаған соң елесі,
Бір күндері сен оны бұлт ішіне көмерсің!».

Періште перзент едім ғарыштағы, 
Рухыма Тәңір тәнді бағыштады.
Желіні жұлқи қашқан құлыншақтай,
Алладан сәби сұлбам алыстады.

Елігіп жұлдыздарға жолымдағы,
Бағымды жоғалттым ба қолымдағы.
Білмеген өлім сырын бала жүрек,
Шошыды құлпытастан қорымдағы.

Аллаға адал қайту антым еді,
Шаршатты тіршіліктің шарты мені.
Сенделіп екі дүние арасында,
Жаныма ауыр тиді Тән тілегі.

Арманы орындалмас шерлі құлдай,
Жанымның жанталасын көрді Құдай.
Біресе көрден қашқан Қорқыт ұқсап,
Біресе көрге қашам Көрұғлыдай.

Анау не, жерден көшкен жыландар ма,
Олардың ордасын кім ылаңдауда.
Қайтатын уақыттарын болды дейді,
Қайтадан... миллионжылдық тұмандарға.

P.S. Осылай деген екен Құранда да!..

Минуты жоқ, секунды жоқ уақытта,
Қимылы жоқ, тынып тұрған әлемде.
Шопен вальсі жүрегімді балқыт та,
Реквиемге күліп тұрып елеңде.

Сәуле іздеп, жарық таппай түңілгем,
Түнектердің керуеніне ілестім.
Шыңғыстаудың шатқалына көмілгем,
Келгім келмей жалған күнмен күрескім.

Шыңырауға шыңғырып кеп құлаған,
Шыны жаным быт-шыт болып шағылды.
Күйсандықтан басқа күмбір сұрағам,
Лақылдап кеп Лакримоза ағылды.

Тұңғиықтың шеті де жоқ, шегі де,
Тұңғиықтан тұнық көздер қарады.
Ауаменен көшкен күйдің легі де,
Ой-санама ойран салып барады.

Минуты жоқ, секунды жоқ уақытта,
Мәңгілікте қалу менің әлегім.
Шопен вальсі жүрегімді балқыт та,
Реквием боп жылап тұршы әлемім...
Әпкеме

Алматының шетіндегі кафеде,
Уақыттардың арасында отырмыз.
Аруақтарға сағыныш бар көкейде.
(Күтіп жүрміз үнсіз ажал сотын біз).

Үнсіз ғана тілдесеміз екеуміз,
Ас мәзірін оқып жалған, мұңайып.
Жарты сағат - жарты ғасыр нетерміз,
Үнсіз ғана, іштен өксіп жылайық.

Әкеміздің соңғы сөзін естіген,
Сен ғанасың екеумізден ұяда,
Өкінемін, аспан жаққа көз тігем,
Іздеп тұрып бір бейнені қияда.

Отырмыз ғой ой парағын ақтарып,
Өткен белгі бар ма көрелік.
Жүректегі Алла рухы-көк жарық,
Үнсіздікке үнсіз айтар төрелік...

АҚ ҚАР ЖАУЫП ЖАТҚАНДА...

Ақ қар жауып,
Ақ қар жауып жатқанда...
Ақ боз ат пен Көк боз ат жусап жатқан шақтарда.
Ақырғы өлең жазғандай мұңаямын мен неге,
Ақ қайыңдар ауырып, ауыр ойға батқанда...

Ақ жаялық. Ақ көрпе. Ақыр-соңы – Ақ кебін...
Ақ жаялық үстінде – іңгәлаған сәттерім.
Ақ көрпенің астында – аймаласқан айлы түн,
Ақ кебіннің ішінде – әлдилеген тәтті өлім...

Ақ үмітім үзілді, ақ жүрегім кірледі,
Ақ періштем бәйек боп, мен қиналған түндері.
Ақ безер де көк безер болдым кейде өмірден,
Ақыл жетіп бәріне, ақшам жетпей жүргені...

Ақ сүйектің баласы болмағанға өкінбен,
Ақсаңдаған жетімек қозыдай боп жетілгем.
Ақ жусаны аңқыған Сары Арқаның жерінде,
Ақ бораннан басқа ешкім қаққан емес бетімнен!

Аққа ─ Құдай жақ деген, қайран көңіл, қайғырма,
Ақ жолынан Аллаһтың табанымды тайдырма.
Ақиқаттан адасып, бір-бірімен таласып,
Ақырзаман баласы айналуда маймылға!

Аққу құстай жаралы жан-жүрегім не білдің?!
Ақылдыны жеңіп ең, ақымақтан жеңілдің!
Ақ тарыдай шашылған ойларымды теріп жеп,
Ақылым да бұл күні ақ тауықтай семірдің.

Ақтоқтыдай арудың ақ білегін жастанып,
Ақан сері бабамдай махаббатқа мастанып...
Ақ сағымға айналды-ау тілсіз, мұңсыз түндерім,
Ақ жастықтың шетіне тарам-тарам жас тамып.

Ақ некемді бұза алмай, өзімді-өзім шектедім,
Ақша төлеп бітірдім махаббаттың мектебін.
Ақ қояндай зымырап арман қашты алдымнан,
Ақсақ қасқыр секілді жете алмадым, жетпедім.

Ақ дидарлы Дүния-ай, кімге мойын бұрмақсың?
Ақ домбыра сияқты жырым саған тіл қатсын!
Ақ сәлделі атамның әзіліндей қымбатсың,
Ақ жаулықты әжемнің әжіміндей жұмбақсың...

Ақ қой мынау Дүния, ақ болған соң тартымды,
Ақ алтын деп мақтаймыз, алтын екеш алтынды.
Ақ жүрегі көрінген аша қалса ауызын,
Ақындардай баяғы, сүйсем, шіркін, халқымды!

Ақ сақалды шал көрсем, жолын кесіп өтпеп ем,
Ақ батасын олар да, аяп қалған жоқ менен!
Ақ түстінің бәріне қызығамын қыз құсап,
Ақ нәрсенің ішінде ақ арақты жек көрем!

Ақ пен қара астасқан арқан-тірлік ─ мойнымда,
Ақ сайтаным семіріп, асыр салды-ау қойнымда.
Ақ тілеулі жұртыма бөліп бердім мүшелеп,
Ақсарбас қой шалғандай, ойларымды сойдым да!

Ақырғы өлең, ақырғы... қойылмай қап нүктең де,
Ақ бұйрықты Ажалға сөз таба алмай түк дерге.
Ақырғы өлең жазылған ақ парақпен, сүйіктім,
Ақ жүзімді жабарсың, ақтық демім біткенде!

Ақ қар жауып жатқанда, енді 50 жылдан соң...

СЕНІ САҒЫНҒАНДА...

Жүрегін ұстап қолына жүгіріп алдан шығатын,
айтайын деген сөзімді айтқызбай жатып ұғатын,
қойып кеткен жерімде қозғалмай күтіп тұратын,
оңаша қалсақ,
отыз күн ойын, қырық күн тойын қылатын,

әдемі киім киетін,
әдемілікті сүйетін,
елге сәлем салғанда еңкейтіп басын иетін,
еңкейген сәтте бір құлаш бұрымы жерге тиетін,
суығыма тоңатын, ыстығыма күйетін,
маған тиген таяқтың бір ұшы соған тиетін,

шынын айтып жылатқан,
сырын айтып жұбатқан,
көк Аспанның астында, қара Жердің бетінде,
көп Еркектің ішінен Мені ғана ұнатқан,

у мен балды тең ішкен,
«Сізді ғана сүйем» деп, сертінде тұрып сеніскен,
Құдай қосқан қосағым болмақшы болып келіскен,
пешенеме бұйырып, пенде боп туған періштем,
осы елге келіп жоғалды-ау, адасып шығып пейіштен...

...жалғыз жүрген жан еді,
аққу құстай бөлініп, жүргені де әдемі,
ақ жүрегі көрініп, күлгені де әдемі,
мөлт-мөлт етіп моншағы, жылағаны әдемі,
жылап тұрып, кешірім сұрағаны әдемі,
бір періштем бар еді,
бір пе-ріш-тем бар е-ді,
бір пе-ріш-тем бар е-ді...

Сол періштемді жоғалттым!
Кім ұрлады?! Кім көрді?!
...

БАЯҒЫ БАЛЛАДА...


Қысық көзді қыпшақтың қыпша белді қызындай,
Келіп едің алдыма құлын мүшең бұзылмай.

Ақ төсектің үстіне қара шашың төгіліп,
Ақ көйлектің ішінен ап-п-пақ тәнің көрініп.

Сенің жаның күбірлеп – жүрегімнің тұсында,
Менің жаным дірілдеп – ерінімнің ұшында.

Бата алмадым Мен саған, жауды аяған батырдай,
Сұлулыққа бас иіп, тізе бүккен ақындай.

Бала күнгі достарым – бұлттар билеп аспанда,
Жүрек бітіп гүлдерге, құлақ бітіп тастарға.

Періштенің ұшқаны – естілетін түн еді,
Қос жүректің арасы – әрі кетсе, бір елі.

О-о, сол түнгі сезімім – сезім емес анайы,
Е-е, сол күнгі көңілім – көңіл емес жабайы.

Сені сүю – бір күнә, сүймеу, сірә, – мың күнә,
Көрсеқызар көңілдің көнер болсам ырқына.

Құлқынымның ойнасы – қу дүниені ұмытып,
Құлазыған ескі үйдей қойынымды жылытып.

Қойынымды жылытып жалын шашқан деміңмен,
Құшағыма кіріп ап, құшақтап ең белімнен.

Ақ көңілің елжіреп, мойыныма асылып,
Ақ көйлегің желбіреп, қойыныма асығып.

Алтын жамбы бетіне көк найзадай шаншылып,
Тәтті үнге тұншығып, ащы терге малшынып.

Сүйсем деп ем Мен Сені, сүйе алмадым неліктен?
Жеңіп кеттің қалайша жігіттікті желіккен?!

Сезіндім Мен өзімді (сезім еді бұл қандай?!),
Ұлы Ұяттың алдында тыр-жалаңаш тұрғандай!

Маужыратып мауқымды күндей нұрлы кірпігің,
Кірпігіңнің астында өтті менің бір түнім…

Сүйе алмасам Мен Сені, қолға қонбас көк құсым,
Махаббатты тым биік бағалаған деп түсін!

Қалт-құлт еткен кәрі шал – Сені көрсе – жасарар,
Кемпір аңсап қыз күнін, жанарына жас алар.

Әдеміден де әдемі, ақылдыдан да ақылды,
Ғажабы едің Құдайдың ғашық еткен ақынды.

Мен аңсаймын сол түнді, Сен де аңсайтын шығарсың,
Тірі жанға көрсетпей, түн ішінде жыларсың.

…Өткеніңе көз салып, көрші Мені бүгіннен,
Жүрегімен жер басып Саған қарай жүгірген…


Алмас ТЕМІРБАЙ,
Көкшетау қаласы.

Бозбала бақыт қайдасың,
Бойжеткендермен бой жазған.
Бойдақ ғұмырдың "пайдасын",
Білмегем қайтіп ой, жазған.

Боз жусан иісі аралас,
Бұрым иіси құмар қандырған,
Боза ішкендей шала мас,
Бұла қыз белін талдырған,

Бұлан да бұлан боздақ күн,
Боз ала таңы өмірдің,
,,,Бүгінде қағар, қозғап кім,
Боз қырауын күз-көңілдің?

Беймезгіл енді сағынам,
Бойжеткендердің қылығын,
Бірақ та жасап қағынбан,
Бозбалалықтың ырымын,,,

МЫНАУ МУРАТ ЕСЖАН ДЕГЕН ЖАС ЖИГИТТИН ОЛЕНДЕРИ, ТОПТАМАНЫН КЕЗ-КЕЛГЕН ТУСЫНАН АЛЫП БЕРИП ОТЫРМЫН. УЛКЕН УМИТ КУТЕТИН БАЛА; ТИЛ КОЗДЕН АМАН БОЛСЫН... ОКИЫК.

Биылғы қыстың сараңы-ай,
Аязбен қымтап, ақ қауырсынмен сабамай,
Алма шаһардың қаңтары биыл қара ала
Көрпесін теуіп ашып тастаған баладай.

Биылғы қыс та қамкөңіл,
Асыққандай ма жат мекендерге әлдебір.
Ақ мамықтарды сіміріп жатыр қара жер,
Ақ армандардың маңдайында жоқ мәңгі өмір.

Ақ түнек, ауыр, зіл-батпан,
Тереземді де жылатып лайсаң мұң қатқан.
Қайдасың, менің қуаныш түсті көктемім,
Сен келмей, мен де көзімнің жасын құрғатпан.

Адасып Ай, Күн сабылды,
Сүреңсіз күндер сарп етті білем сабырды.
Қайдасың, менің қуаныш түсті көктемім,
Көзіңнің жасын көлдетіп тұрып аларсың,
Маздаған қайта сезімнің мұңы боларсың,
Сонда да,
Алматы сені сағынды!
Сағыныш деген...

Ұйқымды ұрлап, ойларға бастап не түрлі
Арада жатыр арызы бітпес құба түн.
Сағыныш бірақ, сарқылмас сәуле секілді
Жарығыменен жырақты жалғап тұратын.

Ойымды матап, кеудеге байлап ұятты,
Сенімсіз, сәтсіз күтуден қандай таптым мән.
Сағыныш бірақ, сары жапырақ сияқты,
Жетпесең енді үзілемін деп шақ тұрған.

Оятып таңда, таласа тастап әр ізді,
Аңсаған көңіл өзіммен ғана көз ілмек.
Сағыныш сенің беймаза бейнең тәрізді
Тынышымды алшы, елесің емес, өзің кеп.

Телміріп сыртқа күткенмен сенің көзіңді,
Тереземнің де әйнегі тұрды әрленбей.
Өзіңсіз бір күн сағыныш болып созылды,
Мені де біреу сағынар ма екен дәл мендей?!.
...

Мені де біреу сағынса, шіркін, дәл мендей...

Менің пердем сырылады ...әлемге
Тереземнен Ай қарайды қияқты.
Терезелер...
Терезелер...
Тунги Алматы уйлері,
Әрбір уйдің журегі бар сияқты...
Әрбір уйдің жағып отын, шырағын
жан аналар тунде дуға қылады.
"Балапаным аман журсе екен" -депғ
қанат қағып кетсе дағы қыраны...
қиядағы қызын ойлап қамығып,
Ұядағы улын журер мәпелеп,
Терезенің тунде жанған жарығы-
Сағынышын сездірмейтін әкелер...
Терезелер ...
Терезесі уйлердің
Естілетін ар жа,ынан куйлер мың,
Ақ отаудың шымылдығын жамылып,
жасыратын қупиясын тундердің...
Ғажап тундер...
(Омір ғажап суйгенге...)
Ал, ғашықтық куту ауыр туннен де.
Сырын айтып, су қуяды бір ару
Терезенің алдындағы гулдерге.
Ертең, ия, таң атады арайлы
Атады таң, аппақ қылым маңайды.
Ертең гулдер мен боп сенің жолыңа
Трезеден...
Терезеден қарайды.

Назира Бердалы

1) Агайынымыздын ауылда магазини болатын кишигрим, содан баска ауылга конакка барган гой немересин ертип, уй иелери кайтар кезинде оларга пакеттерине коробка шоколад (ассорти) салып береди, содан олар машиналарымен ишинде куда-кудагилары бар келе жатса немереси айтады дейди "ата мына шоколадты ашып берши, уйге барганнан кейин апам оны сатып жибереди, сосын жей алмай каламын" деген екен (балалы уйдин урлыгы жатпайды деген осыдан калган гой)))

2) Тагы бир агайынымыз баласына жазды куни Алматыга барып базардан тон (дубленка) акелип береди, одан баласына айткан гой "кун суытканда киесин, жинап коямын" деп содан алги баласы кунде тонына кызыгып карап журсе керек, ертеси куни айтады дейди дир-дир етип "мама, мен муздааап кеттим тонымды киейнши" деген екен (балалы уй базар, баласыз уй ку мазар деп казекем бекер айтпаган гой)                                                                                                                                                      Жақында жұбайым 2,5 жастағы балапанымды қорқытып: "қазір саған ине тығып аламын" деп айтып еді, кішкентайым салған жерден: "мен сізге мата емеспін" деп жауап қатты.                                                                                                             Бир танысы агамнын уйне карызга акша сурап келген, содан агам оган акша жок деген, оны естип отырган баласы "папа,папа сен кеше тосегинин басына коооп доллар акелип койып един гой" депти алги жерде...  

Любовь к детям
Прочитала в Инете письмо женщины, ненавидящей свою дочь. Всё в дочери раздражает любой поступок.
Наверное, такие люди имеют место быть. Что ж каждому своё. Только я не понимаю этого (нет, совсем не осуждаю, просто НЕ ПОНИМАЮ).
У меня сын, которого я безумно люблю. Порой мне кажется, что эта моя любовь к сыну носит какой-то не адекватный, не здоровый характер.
До рождения ребенка я себя считала (может это и не так) вполне адекватным, здраво рассуждающим человеком. Всегда считала, что детей рожают не для себя, а для них самих.
Но после рождения сына… У меня создается впечатление, что мой разум полностью выключается (как не нужный элемент).
Причем, я, как та женщина, скрывающая свою ненависть к дочери, мужественно наступаю на горло этой «любви», понимая, что это будет мешать сыну по жизни.
Только мне кажется, что у меня это не очень получается. Ломая себя, я начинаю злиться и психовать, когда сын не оправдывает моих ожиданий. Он должен быть самым умным, образованным, воспитанным, музыкальным, самым-самым… и все им должны умиляться и восхищаться (БРЕД не здоровой мамаши).
Ребенок, который не в курсе маминых «тараканов» в голове, тщательно сопротивляется той программе воспитания, что я ему пытаюсь «втюхать» (слава богу, папа у ребенка адекватный, и они вместе мне противостоят).
Чем старше стаёт ребенок, чем сильнее он проявляет соё «Я», тем сильнее и чаще мои «тараканы» бунтуют и нервничают.

Что хуже, ненависть или чрезмерная любовь? и как найти ту самую середину чтобы всемхорошо было и ребенок вырос нормальным, здравомыслящим человеком?

воспитание, праздники

Собираемся брать няню малышу.
Понимаем, что ему будет сложно с новым человеком, тем более неизвестно, какой она окажется...
Поэтому хотим организовать нечто типа наблюдения за няней. Как это осуществить, чтобы можно было в любой момент посмотреть, что происходит дома? Скрывать камеру не собираемся, но так нам спокойнее.

Тема: Детская психология для родителей

По статистике около 60% семей с детьми – это именно семьи с одним ребенком. В наше время это далеко не редкость. Сознательный ли то выбор родителей, проблемы со здоровьем или материальные проблемы – так или иначе, такой структурой семьи уже никого не удивишь.

Об единственных детях можно услышать расхожее мнение, что они вырастают эгоистами и, в целом, отстают в социальном развитии от своих сверстников, растущих с братьями и сестрами. Однако, эти выводы базируются на исследованиях начала двадцатого века. Современные же исследования показывают, что нет значимой разницы в уровне развития и личностных особенностях между единственными детьми в семье и их сверстниками.

Значит ли это, что родителям единственного чада беспокоиться не о чем? Это не совсем так.

Ситуация развития в семье с несколькими детьми и с одним ребенком, действительно, серьезно различается. Есть определенные особенности и риски, которые нужно учитывать родителям в воспитании.

Рассмотрим основные из них.

Риск первый: ребенок – маленький взрослый.
Единственный ребенок загодя оказывается в менее благоприятной ситуации с точки зрения социального развития. Ведь до поступления в детский сад, а то и в школу, он общается преимущественно со взрослыми. Даже лексикон такого малыша бывает «недетским», он часто не понимает детского юмора, дразнилок и т.п. Безусловно, ему бывает непросто адаптироваться в детском коллективе, часто в группе детей он предпочитает игры в одиночестве.
Ребенок, не имеющий достаточного опыта общения со сверстниками, очень часто не умеет играть в ролевые игры. А ведь именно такая игра – основной инструмент социального и эмоционального развития в дошкольном возрасте. Конечно, родители могут сами попытаться играть с ребенком, но он быстро почувствует фальшь, ведь редко какой взрослый может так искренне отдаваться игре, как ребенок.
Это связано еще и с тем, что ребенок хорошо усваивает модель отношений, в которой один выше по иерархии (родитель), а другой ниже (ребенок). Так или иначе, один подчиняется другому. В детском же коллективе требуется выстраивать принципиально другие отношения – отношения равных, отношения сотрудничества. Зачастую от неумения выстраивать партнерские отношения ребенок «перепрыгивает» на другой, более простой вариант – отношения конкуренции с другими детьми.
Такое развитие событий может привести к тому, что в детском коллективе ребенок станет либо «одиночкой» либо будет всячески противопоставлять себя коллективу, привлекать к себе персональное внимание взрослого (учитель, воспитатель). Ну и ясно, что самому ребенку в такой ситуации будет непросто. Эти трудности в отношениях могут сохраниться и во взрослом возрасте.

Выход: дать ребенку возможность больше общаться со сверстниками.
Поступление в детский сад часто бывает серьезным стрессом для единственных детей, ведь он впервые оказывается в большой группе таких же малышей, без пристального обожающего внимания родителей. Однако именно детский сад позволяет ребенку компенсировать ту среду сверстников, которой ему не хватает дома.
Обычно дети в течение первого года полностью осваиваются в новых правилах. Детский сад становится для них первой настоящей школой жизни, где они учатся дружить, заботиться и помогать другим, спорить и мириться. Родителям очень важно обсуждать с сыном или дочкой ситуации, возникающие в детском саду, помогать находить верные решения в отношениях с другими детьми.
Водить ребенка в детский сад не всегда есть возможность по разным причинам. В таком случае важно найти другие способы общения со сверстниками. Приглашайте в гости двоюродных братьев и сестер, друзей с детьми, посещайте спортивные и другие секции, группы кратковременного пребывания. Очень важно при этом, чтобы ребенок общался с другими детьми не под постоянным надзором родителей, важно давать ему возможность самому разрешать сложные ситуации, выстраивать отношения.

Риск второй: ребенок – центр Вселенной.
Очень часто семьи с единственным ребенком становятся, как обозначают психологи, «детоцентрированными». Это означает, что вся Вселенная семьи крутится вокруг одного центра – ребенка. Особенно этому способствует, если ребенок поздний и долгожданный.
Если детей в семье несколько, они так или иначе образуют свое сообщество, внимание родителей неизбежно разделяется между ними. Единственный же ребенок в семье, как минимум, постоянно на виду, зачастую за него больше беспокоятся, тревожатся. Пока двое братьев носятся по двору и набивают шишки, единственному сыну часто «подстилают соломку» и трясутся за каждое движение…
С одной стороны, такая центрация на ребенке дает ему больше возможностей: родителям легко обеспечить единственного ребенка, в том числе дать ему хорошее образование, больше времени на занятия и просто беседы с ребенком. В итоге, малыш чувствует себя в безопасности, окруженным заботой, вниманием. И это, конечно же, важно.
С другой стороны, если со взрослением ребенка, этот уровень заботы и опеки не снимается, происходит следующее. Ребенок, чувствующий себя в безопасности в семье, чувствует повышенную тревогу и страх и при выходе во «внешний мир».
Еще один возможный негативный фактор. Эту родительскую заботу и внимание ребенок естественным образом принимает как должное. При этом самому ему обычно не приходится заботится о ком-то. В итоге у него просто нет такого опыта, а он, естественно, необходим, для выстраивания отношений с людьми, для построения своей семьи.
К тому же, при таком раскладе в школе ребенку бывает сложно принять необходимость разделения внимания учителя с другими учениками. Он может капризничать, шалить и другими способами привлекать внимание. Не исключены и случаи психосоматических заболеваний – тошнота, боли в животе, головокружения – все это может стать поводом для привлечения столь привычной заботы и внимания. Поводом, конечно, неосознанным, просто реакция организма. Самолюбие таких детей становится болезненным: отсутствие пристального внимания взрослых означает для ребенка, что он плохой, что-то делает не так.
Ну и, наконец, ревность. Единственные дети, избалованные родительским вниманием, часто воспринимают родителей, как свою собственность. Пока мама или папа занимается с ним, малыш может быть идеально покладистым, как только они разговаривают между собой либо занимаются своими делами, ребенка как подменяют. Он начинает закатывать истерики, бросаться предметами, кричать. В итоге можно увидеть картину абсолютно измотанных родителей, которые даже не могут спокойно поговорить по телефону в присутствии ребенка.

Выход: децентрировать семейные отношения.
Важно понимать, что единичными реакциями ситуацию не разрешить. Родители должны изначально строить отношения в семье таким образом, чтобы ребенок понимал, что родители – это отдельные люди, у которых есть свои важные дела и заботы, кроме ребенка. Ребенок должен понимать, что между мамой и папой тоже есть отношения, а не только между каждым из них и ребенком.
Имеет смысл и контролировать уровень заботы и опеки. Иногда лучше дать ребенку самому набить шишку, падая с горки, а не ходить за ним по пятам, предостерегая от опасности. Не держите ребенка в «тепличных условиях», он должен осознавать разнообразие и сложность мира, чтобы не ощущать его центрированным на себе.
Нужно учить ребенка быть самостоятельным, мало того - заботиться о других. Даже если вам совсем не сложно убрать за ребенком игрушки или налить себе воды, попросите об этом малыша. Приучайте ребенка делать к праздникам подарки родным. Вспоминается опыт одной мамы, в одиночку воспитывающей сына, которая лет с 7 до 14 (пока он не начал подрабатывать) даже давала ребенку перед собственным днем рождением небольшую сумму денег, чтобы он мог выбрать ей подарок или цветы. Это кажется немного странным, но суть в том, что ребенок должен научиться любить и заботиться, а не только принимать любовь.
Ну и рекомендация организовать общение ребенка в детском коллективе тоже остается актуальной.

Риск третий: ребенок – лучший друг мамы (папы).
Этот риск наиболее типичен для неполных семей с единственным ребенком, хотя встречается и в полных. Довольно распространена ситуация, когда ребенок и родитель (чаще мама) становятся лучшими друзьями. Можно услышать, как девочка говорит, что они с мамой «лучшие подружки», можно увидеть и мальчиков, очень привязанных к матерям.
Взрослые за счет такой дружбы зачастую решают собственные личные проблемы, ребенок же готов принимать любую модель отношений, подаваемую родителем.
Конечно, это не худшая модель детско-родительских отношений, но все же далеко не самая оптимальная. Во-первых, при такой ситуации, у ребенка пропадает необходимость поиска друзей среди сверстников, ребенок замыкается в родительской семье. Ясно, что во взрослом возрасте это вызовет большие трудности, когда придет время отделения от родителей и создания своей семьи.
Во-вторых, такая ситуация ведет к тому, что ребенок теряет авторитет родителя, в котором он, на самом деле, остро нуждается. Он не получает и образца «взрослого поведения».

Выход: оставаться для ребенка родителем.
Все описанное не означает, что нельзя дружить с собственным ребенком, можно и даже нужно.
Однако важно соблюдать грань, важно оставаться для ребенка (пока он еще ребенок) все же родителем. У взрослого должны оставаться свои взрослые вопросы, которые он решает без участия ребенка. Взрослый должен диктовать определенные нормы и правила, транслировать моральные нормы, семейные традиции и т.д.
Что касается рычагов влияния на ребенка, то в большой семье обычно братья и сестры учат чему-то друг друга. Влияние братьев и сестер, практически сверстников, оказывается гораздо более существенным в подростковом возрасте, чем влияние родителей. Семья с единственным ребенком такой возможности уже лишена. Хорошо бы, чтобы ребенок дружил со старшими двоюродными братьями или сестрами, другими родственниками. Ведь родственная дружба – это дружба особая.

Ну и напоследок хочется еще раз напомнить, что главное для развития ребенка все же– не количество братьев и сестер, а любящие и разумные родители!
02/08/2009

Мне, наверное, как и многим родителям, хочется, чтобы моя дочурка максимально быстро и комфортно адаптировалась к школьной жизни. И это, во многом, зависит от нас, родителей наших чад.

http://heppyfamuly.blogspot...

Бала артындагы - из,
Бакыт узатылган - кыз.

Сырынды ашпа баскага! Осиретин де - МИНЕЗ,Оширетин де - МИНЕЗ. Сол себепти минезин жайлы,адал,ак ниетти бол. Арамы ойлама,кен бол.
Балапаным! Сырынды ашпа баскага,
Журесин сен жаскана,
Неге десен сол адам,
Урсып калсан бир кунде,
Бар сырынды актарар,
Айтып берип биреуге.
Дос дегенин кас болып,
Душпан болар озине,
Маскаранды шыгарар.
Сол себепти сырынды АТА-АНАНнан жасырма?
Балам бул менин саган айтар акылым.
Бар сырынды жасырмай,
Айткын аке-шешеге,
Олар баска адамдай,
Сыр ашпайды ешкимге.
Аке-шешен кас емес,
Соны билгин карагым.
Баска адам дос емес,
Ойлап тирлик жасагын.
Сыйла  ата-ананды,
омир бергин оларга,
Капа етип оларды,
Жанылмашы тирликте.
Жагдайларын жасамай,
Танылмашы осекке.

Тастап кетип карамай,
Калдырмашы алекке.
             
                   
/Света Бейбарыс/