Uilson xəstəliyi
Qaraciyər sirozu ilə oxşar klinik özəlliklərə sahib
olub,Hepatositlərdə Cu/ATF-aza ya sahib olmasi ilə sirozdan fərqlənən
və nadir rast gəlinən bir xəstəlik...Gözdə bəbəyin ətrafında Cu
toplanması ilə əlaqədar  qəhvəyi rəngdə Kayserd-Fleyşer dairəsinin olması ilə
sirozun klinikasından fərqlənir...

Sistit sidikliyin selikli qishasinin ve umumiyyetle diger qishalarinin da prosese celb olundugu iltihabi xestelikdir.
Etiologiya ve patogenez.Xestelik mikroblar, viruslar, parazitler terefinden toredilir, kimyevi maddeler, zedelenme, shualanma ve s. neticesinde bash verir.Mikroorqanizmler sistitin yaranmasinda butun sebebler arasinda en chox tesaduf olunur ve onlarin da 50%-i bagirsaq chopleri terefinden yaranir.Sebebinden asili olaraq sistitlerin bezi cehetleri ferqli olur, meselen, qrip epidemiyasi zamani adenoviruslar hemorragik sistit toredirler ve yaxud, protey residivveren sistite sebeb olur.

Mikoplazma ve xlamidiya neticesinde bash veren sistitlerde mikroblar chetin ashkar edildiyi uchun chox zaman abakterial sistit diaqnozu qoyulur.Bezi hallarda endoskopik muayineler, sidik kisesinin kateterizasiyasi da sistite sebeb ola biler (yatrogen sebebler).Umumiyyetle qadinlarda kishilere nisbeten daha chox tesaduf olunmasi onlarda sidik kanalinin xarici kecheceyinin anusa ve qadin cinsiyyet orqanlarina yaxin olmasidir.
Gedishine gore sistitler keskin ve xroniki, yaranmasina gore birincili ve ikincili olur.Infeksion amiller hematogen ve urinogen yolla bashqa orqanlardan sidikliye keche biler.
Xesteliyin patogenezinde soyuqlama ve orqanizmin muqavimetinin ashagi dushmesinin xususi rolu vardir.Hemchinin sidik ifrazinin chetinleshmesi, bedendeki hormonal pozgunluqlar, kichik chanaq uzvlerinde durgunluq ve s. xesteliyin tehrikedici faktorlari sirasina aiddir.
Bezi xestelikler, prostatin xoshxasseli hiperplaziyasi, sidiklik dashi, divertikulu sistite sebeb ola biler.
Klinika.Keskin sistit tez-tez agrili siyime, sidik kisesi nahiyesinde agrilar, piuriya ve terminal hematuriya kimi elametlerle tezahur edir.Agrinin intensivliyi, siyime aktlarinin tezliyi iltihabi prosesin intensivliyinden asilidir.Xesteler her 20-30 deqiqeden bir siyiyirler, akt chox agrili olur ve axirda bir neche damci qan da gorunur.Qasiq arxasi agri siyime akti arasi dovrde ve sidik kisesinin palpasiyasi zamani da mushahide olunur.Agri neticesinde detruzorun tonusunun yukselmesi bash verir ve bu zaman sidik kisesinde yigilan kichik miqdarda sidik bele imperativ siyime aktina sebeb olur.Siyime zamani sidik iltihablanmish sidik kisesi boynundan kechdikde guclu agri yaratdigi uchun ushaqlar siyime aktini texire salirlar ve hetta oglanlarda sidiyin keskin tutulmasi da meydana chixa biler.
Sidikde choxlu miqdarda leykositler, eritrositler, bakteriyalar ve sidik kisesi epitelisi oldugu uchun onun rengi bulanir.Az hallarda xestelerde beden herareti yukselir, amma boyreklerin iltihabi prosese qoshulmasi (pielonefrit) ushutme ve yuksek herarete sebeb olur.
Gedishi.Adeten keskin sistitin gedishi yaxshi neticelenir.7-10 gun mualiceden sonra xesteliyin elametleri sonmeye bashlayir, xestenin veziyyeti yaxshilashir.
Xroniki sistit musteqil xestelik kimi prinsip etibarile yoxdur, chunki ekser hallarda o, ikincili olaraq sidik-ifrazat sisteminin xestelikleri (sidik kisesi dashi, divertikulu, shishi, prostatin xoshxasseli hiperplaziyasi, uretranin strukturasi, sidik kisesi boynu sklerozu, pielonefrit ve s.) zamani meydana chixir.Ona gore de uzun davam eden sistitlerde yuxarida qeyd olunan xestelikler, yaxud da spesifik iltihabi prosesler haqda (verem, trixomonad invaziyasi, shistosomoz ve s.) dushunmek lazimdir.
Diaqnostika.Keskin sistitin diaqnostikasi agri, dizuriya, piuriya, terminal hematuriya simptomlarina esasen qoyulur.Ellenme zamani xeste qasiqustu sahede agri hiss edir.Sidiyin muayinesi zamani orta porsiya sidikde leykositlerin choxlugu ashkarlanir.Keskin sistit zamani sistoskopiya eks gosterish sayilir, chunki bu chox agrili olur ve agirlashma vere biler.Xroniki sistitde sistoskopik muayine diaqnozun qoyulmasinda muhum rol oynayir.Bu zaman sidik kisesi selik qishasinda bash veren deyishiklikler qiymetlendirilir, sistitin neticesi ashkarlanir.Ultrases muayinesi ve rentgenoloji muayineler butun sidik-ifrazat sisteminin veziyyetini qiymetlendirmeye imkan verir.
Mualice.Xesteye yataq rejimi tovsiye olunur.Keskin ve qiciqlandirici yemeklerden imtina edilir.Qebul olunan mayenin miqdari artirilir (qelevi mineral sular, shireler, gun erzinde 2 litrden chox).Xesteler sidik kisesi nahiyesine isitqac qoyduqda, yaxud isti vannadan sonra rahatliq tapirlar.Xestelere 3-4 gun erzinde iltihabeleyhine dermanlar verilir.Adeten nitrofuranlardan (furadonin, furagin 0.1, gunde 3 defe), sulfanilamidler (etazol 0.5, gunde 6 defe), 5 NOK 0.1, gunde 4 defe, antibiotikler (levomisetin 0.5, gunde 4 defe, oletetrin 0.25, gunde 4 defe) teyin olunur.Son iller ftorxinolon qrupu preparatlari genish istifade olunur (norfloksasin 400 mq, gunde 2 defe, 7-10 gun) ve s.Amma residivin qarshisini almaq uchun en azi 3 hefte erzinde uroseptiklerden istifade olunmalidir.Keskin dovrde sidik kisesinin instillasiyasi eks gosterish sayilir.
Xroniki sistitde esas etibari ile sistiti yaradan faktoru aradan qaldirmaq lazimdir (sidik kisesi dashi, divertikulu ve s.).Antibakterial preparatlarla yanashi sidik kisesi instillasiya olunur - gumush nitrat (0.25-0.5% - 20-40 ml) ve ya kollarqol (1-3% - 20-40 ml), yaxud da sidik kisesi nahiyesine antibakterial preparatlarla diatermiya, elektroforez aparilir.

Bazr mantarların canlılıklarını sürdürmek için salgıladıkları ve çevrelerindeki başka mikroorganizmaların yaşamasını engelleyen maddelere genel olarak antibiotik denir.
Alexander Fleming tarafından 1928′de Pe-nicillium notatum adındaki bir peynir küfünden elde edilen ve Penisilin adı verilerek üretilen ilk antibiotikten sonra, 1935′de Domagk tarafından sulfonamidler ve daha sonraları birçok ve çeşitli antibiotik bulunmuştur. Hastalık yapan mikroplara karşı etkili bu biyolojik maddelerin Yapılarını inceleyerek formüllerini bulan kimyagerler onları sentetik olarak bol miktarda üretmeyi ve tedavi alanına sokmayı başarmışlardır.
Antibiotikler, bakterileri çeşitli yollardan (Tasara uğratıp zayıflattıktan sonra ya üremelerini durdurmak suretiyle etkisiz kılarlar {bakteriostatik tesir) veya onları tamamen öldürerek (bakterisid tesir) ortadan taMmrtar. Antibiotiklerin etkiledikleri mikroorganizmaların az veya çek çeşitli oluşlarına göre değişen etki alanları yani spekırumtarı vardır. Antibakteriyel spektrum, herhangi bir antibiotiğin tesir ettiği mikropların sınıflarını ve cinslerini göstermek için kullanılan ve ilaç açıklamalarında, yani prospektüslerinde yer alan bir terimdir.
Mkroskop altında, boyanarak teşhis edilmeye çalışılan mikroplar, Gram boyası ile boyanan ve boyanmayanlar olarak veya daha başka özellikleri ile çeşitli sınıflara ayrılmışlardır: Geniş spektrumlu antibiotik. Gram ( + ) veya Gram (-) birçok mikroba tesir edip onların gelişmesini durduran veya tamamen yok eden geniş etkili ilaç an-gelmektedir. Mikroorganizmalar da bizim onları yok etmek üzere kullandığımız antibiotiklere karşı direnç kazanırlar veya salgıladıkları fermentlerle antibiotiği etkisiz kılabilirler. Örneğin Penisiline karşı penisilinaze diye isimlendirilen fermenti salgılayarak yaşamlarını sürdüren mikrop nesilleri türemiştir.
Antibiotiklerin en önemli yan etkileri,diğer ilaçlarda olduğu gibi aşırı duyarlık nedeni ile meydana gelen alerji ve anaflaktik şoktur. Ayrıca barsaklarımızda mevcut zararsız bakterileri yani barsak florasını öldürdüklerinden buradaki mikroorganizmalar arasındaki dengenin bozulmasına bağlı olarak ishale ve vitamin eksikliğine sebep olabilirler. Devamlı ve yüksek dozda kullanılan antibiotik, azot birikimi ve idrar tutukluğu sonucu böbrek yetmezliğine ve üremiye yol açabilir. Antibiotikler ağızdan verilebildiği gibi/doğrudan damara veya kalça adalesine şırınga edilebilirler. Kana geçtikten sonra birkaç saat içinde vücuttan atıldığı için ilaçların belirli aralıklarla devamlı alınması gerekmektedir. Mide asidi ile bozulmayacak antibiotikler ağızdan verilebilir. Ayrıca deri hastalıklarında lokal olarak pomat veya toz halinde kullanılır.

Müsəlman alimləri bir çox ixtira və
kəşfləri ilə avropalıları əsrlərlə qabaqlamışlar. Avropada cəhalətlə
öyünüldüyü, elmlə düşmənçilik edildiyi, elm adamlarının öldürülüb
yandırıldığı inkvizasiya dövrlərində müsəlman alimlər tərəfindən həyata
keçirilmiş bəzi elmi axtarış və kəşflər diqqətəlayiqdir.
İlk kağız
fabriki 794-cü ildə Bağdadda Harun ər-Rəşidin vəzirinin oğlu İbn Fəzl
tərəfindən qurulmuşdur. Belə bir fabrik 800-cü ildə Misirdə, 950-ci ildə
isə Əndəlüsdə (İspaniya) inşa edildi. Avropada isə yalnız uzun illər
sonra belə bir fabrik açıldı. 1100-cı ildə Bizansda, 1102-ci ildə
Siciliyada, 1228-ci ildə Almaniyada, 1309-cu ildə isə İngiltərədə ilk
kağız fabrikləri fəaliyyətə başladı. Məlum olduğu kimi kağız kitab üçün
xammaldır. İslam dünyasında kağız fabriklərinin qurulması elmin sürətlə
yayılmasını göstərir.

TİBB
•Həkimlərin sultanı kimi tanınan
İbn Sinanın (980-1037) tibb aləmini çox yeniliklər gətirən “Əl-Qanun”
adlı əsəri nəinki yalnız İslam dünyasında, həm də Avropada əsas tibb
kitabı sayılmışdır. Kitabın “Tibbin İncili” adını qazanması, 600 il
Avropa universitetlərində dərs vəsaiti kimi tədris olunması buna ən
böyük sübutdur. İbn Sina tibb də daxil olmaqla 29 müxtəlif elm
sahəsindəki ixtiraları ilə avropalılara nümunə olmuşdur.

•Bəzi
tədqiqatçıların fikrincə, İbn Sina kimi qüdrətli həkim sayılan Razi
(864-925) çiçək və qızdırma xəstəliklərin kəşf etmiş və bu mövzuda ilk
dəfə əsər yazmışdır.

•Fateh Sultan Mehmetin tərbiyəçisi və
müəllimi Ağşəmsəddin (1389-1459) mikrobu kəşf etmişdir.

•Vərəm
mikrobunu Kambur Vesim (vəfat 1761) kəşf etmişdir.

•İbrahim
Cəssar (vəfat 1009) 1000 il bundan əvvəl cüzam xəstəliyinin yaranma
səbəblərini və müalicəsini göstərmiş, vəbanın yoluxucu olması barədə isə
ilk dəfə elmi yolla İbn Xəttab (1313-1374) fikir yürütmüşdür.

•
Gözlə bağlı tədqiqatları ilə müsəlman həkimlər əsrlər boyunca elm
dünyasının öndəri olmuşlar. Gözdəki retina təbəqəsinin funksiyası barədə
ilk dəfə məlumat verən şəxs İbn Rüşd (1126-1198) olmuşdur. 11-ci əsrdə
yaşamış məhşur göz həkimi Əli ibn İsanın yazdığı “Təzkirə” əsəri
yüzillər boyunca yeganə məlumat mənbəyi sayılmışdır.

•Əmmar adlı
müsəlman alim isə 9 əsr bundan əvvəl özünəməxsus üsulla göz üzərində
uğurlu cərrahiyə əməliyyatı aparmışdır.

•Əli bin Abbas (vəfat
994) müasir cərrahi əməliyyatlara uyğun tərzdə xərçəng əməliyyatını
həyata keçirmiş, onun qələmə aldığı “Kitabul-məliki” adlı tib
ensklopediyası günümüz üçün də öz aktuallığını qoruyub saxlamışdır. 

•
Kiçik qan dövranını Avropa alimlərindən təqribən 300 il əvvəl
İbnün-Nəfis (1210-1288) kəşf etmiş, İbn Sinanın “Qanun” kitabına yazdığı
şərhdə bu məsələnin incəliklərini göstərmişdir.

Müsəlman
şərqində bu səviyyədə elmi işlər aparıldığı zaman Avropada həkimi
sehrbaz, xəstəxananı isə şeytan yuvası hesab edir, cərrahi əməliyyat
aparmaq istəyən həkimləri təqibə məruz qoyurdular.

İlk xəstəxana 707-ci ildə Əməvi
xəlifəsi Valid bin Əbdülməlik zamanında təşkil olunmuşdur. Həmin
xəstəxananın bütün xərcləri dövlət tərəfindən ödənilirdi. Qaçmamaları
üçün cüzamlı xəstələrin həbs edilmələri əmr edilmiş, onlara və korlara
ərzaq təsis olunmuşdu.

   Azərbaycan hələ qədim zamanlarda Şərq aləmində mədəniyyətin,
ədəbiyyatın, elmin bir çox sahələrinin, o cümlədən, tibb elminin inkişaf
etmiş mərkəzlərindən biri hesab edilmişdir. Təsadüfi deyil ki,
Azərbaycanda tibb elmi çox qədim köklərə malik olmuş, bu sahə üzrə bir
sıra əsərlər yaradılmışdır.
     Tibb sahəsində yüksək ixtisaslı
kadrların hazırlanmasında Azərbaycan Tibb Universitetinin keçdiyi yol
Respublikamızın səhiyyəsinin inkişafında pillələrdən birini təşkil edir.
Azərbaycanda yüksəkixtisaslı tibb kadrlarının hazırlanması 1919-cu ilin
noyabrında ilk Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin
qərarına əsasən, tibb fakültəsi də daxil olmaqla dörd fakültədən ibarət
Bakı Dövlət Universitetinin yaradıldığı vaxtdan başlamışdır. Bakı Dövlət
Universitetinin yaradılmasının təşəbbüsçüləri ilk Azərbaycan Demokratik
Respublikasının rəhbərliyi və respublikanın ziyalı təbəqəsi olmuşdur.
Artıq 1919-cu ilin may ayında tanınmış cərrah professor İ.Razumovskinin
rəhbərliyi altında xüsusi hazırlıq komissiyası təşkil edilmiş, üç ay
sonra isə Universitet ilk tələbələrini qəbul etmişdir.
     Tibb
fakültəsinin yaradılmasında tanınmış alimlərdən professorlar
İ.Şirokoqorov, S.Davidenkov, F.İlyin, L.Levin, N.Uşinski, K.Malinovski,
P.Rostovsev, M.Çlenov və başqalarının böyük rolu olmuşdur. Universitetin
tibb fakültəsinin açılması təkcə həkimlərin işinə deyil, həm də şəhərin
tibb müəssisələrinin fəaliyyətinə mühüm təsir göstərdi. Hökumətin
qərarına əsasən, Bakı şəhərinin mühüm xəstəxanaları Universitetin
istifadəsinə verildi. Həmin dövrdə tibb kadrları hazırlanmasının
Azərbaycan üçün böyük əhəmiyyəti var idi. Çünki əhali arasında tibbi
yardıma, eləcə də Respublikada səhiyyə orqanlarının və
sanitar-epidemioloji xidmətin yaradılmasına böyük ehtiyac duyulurdu.
Səhiyyə orqanlarının qarşısında yeni, mühüm dövlət tapşırıqları dururdu:
əhaliyə pulsuz, imkan daxilində yüksək səviyyəli tibbi yardım
göstərmək, geniş şəkildə sanitariya tədbirləri keçirmək, yoluxucu
xəstəliklərlə mübarizə aparmaq. Bütün bunlar üçün milli həkim
kadrlarının hazırlanması vacib idi və bu problem müvəffəqiyyətlə həll
edilirdi.
     Bakı Dövlət Universitetinin ilk buraxılışı 1922-ci
ildə oldu və 30 məzuna şərəfli həkim adı verildi. Onların arasında iki
azərbaycanlı qız da var idi: sonralar elmlər doktoru, professor adı alan
Adilə xanım Şaxtaxtinskaya və məşhur həkim Ceyran xanım Sultanova.
     Bu
illərdə sonralar Azərbaycan tibb elmini dünyaya tanıtmış ilk milli
elmi-pedaqoji kadrlar: M.Mirqasımov, M.Topçubaşov, M.Əfəndiyev,
K.Balakişiyev, Ə.Əliyev, İ.İsmayılzadə, M.Kajlayev, A.Atayev,
H.Tahirbəyov, D.Nuriyev, Z.Məmmədov və başqaları elmdə ilk addımlarmı
atırdılar. Artıq bir neçə ildən sonra kafedralarda Azərbaycanlı həkimlər
tibb elmləri doktorları, professorlar çalışırdılar. Müxtəlif elmi tibbi
cəmiyyətləri yaranırdı. 1930-cu ilə kimi tibb fakültəsi 1407 həkim
hazırladı. Onların arasında 292 azərbaycanlı oğlan və 56 qız var idi.
Məzunlar Respublikanın müxtəlif şəhər və kəndlərinə göndərilirdi. İllər
ötdükcə, dissertasiya işlərini başa çatdıran ilk alimlər üzə çıxırdı.
Belə ki, 1922-1930-cu illərdə alimlik dərəcəsi almaq üçün 27
dissertasiya müdafiə edildi. Dissertantlar arasında milliyətcə
azərbaycanlı olanlar da var idi.
     Azərbaycan SSR Xalq
Komissarları Sovetinin 1930-cu il iyun ayının 19-da Bakı Dövlət
Universiteti tibb fakültəsinin müstəqil, 2 fakültəsindən ibarət
(müalicə-profilaktika və sanitariya-gigiyena) tibb institutuna
çevrilməsi haqqında verdiyi 287\99 saylı qərarı bu sahədə ən mühüm addım
oldu.
     Tanınmış ictimai xadim və xalq səhiyyə komisarı
M.Qədirli tibb institutunun ilk rektoru olmuşdur (1930). Sonralar
instituta ardıcıl olaraq N.Məmmədli (1931-1932), Ə.Əliyev (1932-1934),
M.Hüseynov (1934-1935), Ə.Əliyev (1935-1938), M.Əliyev (1938-1942),
Z.Məmmədov (1943-1946), B.Eyvazov (1946-1964), X.Həsənov (1964-1968),
B.Məcidov (1968-1972), Z.Quliyeva (1972-1983), Y.Məmmədov (1983-1992)
rəhbərlik etmişlər. 1992-ci ildən etibarən Azərbaycan Tibb
Universitetinə SSRİ Dövlət Mükafatı Laureatı, Polşa elmlər
akademiyasının həqiqi üzvi, Ümumdünya Onkoloqlar və Avropa Bərpa
Cərrahlığı Assosiasiyalarının üzvü, əməkdar elm xadimi, tibb elmləri
doktoru, professor Ə.T.Əmiraslanov rəhbərlik edir.
     İnstitutun
fəaliyyətinin ilk günlərində Azərbaycan dilində də tədris bölməsinin
yaradılması haqqında qərar qəbul edildi. Müvafiq surətdə yeni kafedralar
təşkil edildi, milli dildə dərsliklər nəşrinə başlandı.
     30-cu
illərdə Azərbaycan alimlərinin yeni nəsli yarandı: Ə.Əliyev, H.Ağabəyov,
Ə.Əlibəyov, M.Əfəndizadə, C.Abdullayev, R.Hüseynov. S.Hacıqasımov,
Z.Hüseynbəyov, Ə.Həsənov, C.Hüseynov, G.Qurbanov. A.Qarayev və b. Bu
dövrdə institutun müəllim və məzunları səhiyyə orqanlarına hərtərəfli
yardım göstərirdilər. Onlar aktiv şəkildə yoluxucu xəstəliklərlə
mübarizəyə qoşulur, tibbi biliklər haqqında təbliğat aparmaqla, əhalinin
sanitariya mədəniyyətini artırdılar. Onlar həmin illərdə yayılan
malyariya, vəba, qarın yatalağı epidemiyalarından minlərlə adamın
həyatını xilas etdilər. Tibb İnstitutunun fəaliyyətinin ilk on ili
respublika səhiyyəsinin möhkəmlənməsinə öz töhfəsini vermişdir. 1940-cı
ilin əvvəllərində 3 fakültədə 45 kafedra fəaliyyət göstərirdi. İllik
tələbə qəbulu 500 nəfər idi. 1940-cı il iyulun 1-də institutda 40
professor, 45 dosent, 137 assistent, 16 baş müəllim, 45 müəllim
çalışırdı. Onların əksəriyyəti gənc azərbaycanlı alimlər idi.
     İkinci
Dünya Müharibəsi illərində institut cəbhə üçün həkim hazırlanmasına
böyük yardım göstərirdi. Cəbhənin yaxın olmasına baxmayaraq,
1941\1944-cü illər ərzində institutda bir gün də olsa dərslər
dayandırılmadı, 2082 həkim hazırlandı.
     Həmin illərdə ATİ-nin
müharibə dövründəki fəaliyyəti yüksək qiymətləndirildi; institut 1943-cü
ildə Keçici Qırmızı Bayraqla təltif edildi. 50-ci illər kənd
səhiyyəsinin fəal inkişaf etdiyi dövr idi. İnstitutun həkim və professor
briqadaları pambıqçılara, heyvandarlara, neftçilərə, həmçinin
Sumqayıtın yeni tikintilərində çalışan zəhmətkeşlərə tibbi yardım
göstərirdi.
     1957-ci il aprelin 29-u institut üçün tarixi gün
oldu. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin fərmanına əsasən, instituta
tanınmış ictimai xadim, həkim, yazıçı N.Nərimanovun adı verildi və
institutun bütün sonrakı fəaliyyəti onun adı ilə bağlı oldu.
     Sonrakı
illər institutun maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, yeni
kafedra və kursların açılması ilə əlamətdar oldu. Belə ki, üçüncü tədris
binasının tikintisi başa çatdırıldı, birinci və ikinci tədris binaları
tikilib istifadəyə verildi.
     Azərbaycan Tibb İnstitutu təşkil
edilməsinin 50-illik yubileyi ərəfəsində səhiyyənin, tibb elminin
inkişafında və tibb kadrlarının hazırlanmasında xidmətlərinə görə,
Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edildi. Yubiley münasibəti ilə
N.Nərimanov adına ATİ-nin bir qrup müəllim və alimləri orden və
medallara, fəxri təltiflərə layiq görüldü. Bu institutun sonrakı
həyatında əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb oldu.
     Alimlərin,
tələbələrin fəallığı və təşəbbüskarlığı yüksəldi. Əczaçılıq, sanitariya,
uşaq stomatologiyası ixtisasları üzrə subordinatura yaradıldı.
İnstitutun idarə strukturunda dəyişiklik edildi. Gələcək həkimlərin
praktik hazırlığının yaxşılaşdırmaq üçün istehsalat təcrübəsi dekanlığı,
internatura şöbəsi, elmi-tibbi informasiya şöbəsi, elmi-tədqiqat
bölməsi, tələbələrlə iş üzrə dekanlıq, tədris metodikası kabinəsi və s.
yaradıldı. Həmçinin kitabxana, nəşriyyat şöbəsi, çox tirajlı qəzet
redaksiyasının işi möhkəmləndirildi. Respublikada ilk dəfə olaraq
proqramlaşdırılmış təhsil üsulu, kompüter sinifləri yaradıldı.
     1985\1999-cu
illər ərzində institut əməkdaşlarının çoxsaylı elmi işlərinin
nəticələri və bir sıra ixtiraları tibbi təcrübəsinə daxil edilmişdir. Bu
müddət ərzində 122 monoqrafiya, 55 dərslik, 138 tədris vəsaiti çap
edilmişdir.
     1991-ci il fevralın 4-də Azərbaycan SSR Nazirlər
Sovetinin qərarı ilə ATİ-yə Universitet statusu verilmişdir, o vaxtdan
etibarən institut N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb Universiteti
adlanır.
     Son illərdə qabiliyyətli gənc alimlər öz
elmi-tədqiqatlarını doktoranturada davam etdirirlər. Hazırda
Universitetdə 142 elmlər doktoru və 692 elmlər namizədi çalışır.
     Universitetin
maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi üçün son illərdə ciddi
tədbirlər görülmüşdür. 11 mərtəbəli, 2400 yerlik nəzəri tədris binası
tikintisinin başa çatdırılması, 3 n-li tədris binasında əlavə olaraq 12
auditoriyanın istifadəyə verilməsi buna misal ola bilər. Xarici və yerli
tələbələr üçün nəzərdə tutulmuş 1700 yerlik 6 korpusdan ibarət
yataqxana binasından başqa, hər biri 350 nəfərlik 9 mərtəbəli 2 tələbə
yataqxanası istifadə üçün yararlı vəziyyətə salınmışdır. 280 nəfərlik 2
tələbə yeməkxanası tikilmişdir. Tələbə şəhərciyində həmçinin 9 böyük
oyun zalı olan idman kompleksi, sağlamlıq mərkəzi ilə birlikdə üzgüçülük
hovuzu istifadəyə verilmişdir. Universitetin Xəzər dənizi sahilində,
Nabran qəsəbəsində yerləşən "Təbib" istirahət düşərgəsi, 8
ixtisaslaşdırılmış kabinetdən ibarət olan tələbə poliklinikası tam bərpa
edilmişdir. Tələbələrin, müəllimlərin gərgin əməyi nəticəsində tədris
korpuslarının, yataqxanalarının ətrafında yaşıllıqlar salınmışdır.
Universitetin əsaslı kitabxanasında 800 mindən çox dərslik və elmi
ədəbiyyat vardır. Kitabxana gələcək mütəxəssislərin hazırlanmasında
böyük rol oynayır.
     Bir çox illərdi ki, Universitetin qızlardan
ibarət "Çinar" rəqs ansamblı bütün dünyada tanınır. 1998-ci ildə "Çinar"
ansamblı Fransada keçirilən xalq yaradıcılığı festivalında dünyanın 38
ölkəsinin kollektivləri arasında III yeri tutmuşdur. Tələbələrin təşkil
etdiyi gecələrdə "Şəfa" xalq instrumental ansamblı uğurla çıxış edir.
     N.Nərimanov
adına ATU ölkənin böyük və aparıcı tədris müəssisəsinə çevrilmişdir.
İndi Universitetin müalicə, pediatriya tibbi profilaktika, tibbi
biologiya, stomatologiya və əczaçılıq fakültələrində 7658 tələbə və
hazırlıq şöbəsinin 68 dinləyicisi təhsil alır. Burada təhsil alan
tələbələrdən 472 nəfəri Türkiyə, İran, Asiya, Afrika və Latın Amerikası
ölkələrindən gələn gənclərdir.
     Universitetdə 75 kafedranın
əməkdaşları, o cümlədən, Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının 2
akademiki, 1 müxbir üzvü, 15 əməkdar elm xadimi, 21 əməkdar həkim, 118
professor, 284 dosent, 513 assistent və 212 müəllim müxtəlif ixtisaslı
kadrların hazırlanmasına xidmət edir. Bundan əlavə, 60 aspirant və başqa
tibbi müəssisələrindən ezam edilmiş 90 tədqiqatçı elmi-tədqiqatla
məşğul olur, 49 həkim ordinaturada təhsil alır.
     İndi
Universitetin 6 tədris korpusu vardır. Məşğələlər Bakı şəhərinin klinik
xəstəxanalarının bazasında, doğum evlərində, dispanserlərdə,
poliklinikalarda, mərkəzi apteklərdə və gigiyena-epidemiologiya
mərkəzlərində aparılır. Tələbələr istehsalat təcrübələrini Respublikanın
tibbi və aptek müəssisələrində keçirlər.
     Universitetdə sosial
məsələlərin həllinə böyük qayğı göstərilir. Universitetin Həmkarlar
İttifaqı Təşkilatı 2250 əməkdaşı öz ətrafında birləşdirir.
     Klinik
kafedraların professor və müəllimləri xəstəxana bazalarında,
poliklinikalarda fəal çalışırlar. Əhaliyə tibbi xidməti yaxşılaşdırmaq
üçün yüksək ixtisaslı mütəxəssis briqadaları zona və zonalararası elmi
praktik konfranslar, seminarlar keçirir, rayon tibbi müəssisələrinə
himayədarlıq edirlər. Universitetdə hazırlanmış kompleks proqrama əsasən
uşaq ölümünü azaltmaq, doğumun saymı artırmaq üçün bir sıra tədbirlər
həyata keçirilmişdir.
     Tələbələrin nəzəri biliklərini artırmaq
və təcrübi vərdişlərini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə yeni, daha səmərəli
təhsil formaları tətbiq edilir. Belə ki, əksər kafedralarda kompüter
avadanlıqlarından, müxtəlif tədris aparatlarından, videotexnikadan
istifadə edilir, linqafon kabinetləri fəaliyyət göstərir.
     Xarici
ölkələrlə elmi əlaqələr möhkəmləndirilir. Universitet alimlərinin elmi
işləri ABŞ, Avstraliya, Fransa, İsveçrə və digər ölkələrdə böyük maraq
doğurmuşdur. Hazırda Universitetin kafedralarında və elmi şöbələrində
Ə.T.Əmiraslanov, B.A.Ağayev, A.Ə.Namazova, R.M.Məmmədhəsənov,
V.B.Şadlinski, M.Y.Nəsirov, A.Ə.Əliyev, Z.T.Quliyeva, N.C.Əliyev,
Ə.A.Əhmədov, Ə.Ə.Abbasquliyev, B.X.Abbasov, M.M.Abdullayev, R.Ə.Əsgərov,
H.M.Əliyev, D.Y.Hüseynov, İ.A.Dəmirov, H.M.İsazadə, Q.M.Qəhrəmanov,
Ş.B.Quliyev, İ.M.Məmmədov, A.Ə.Axunbəyli, İ.N.Ağayev, A.B.Baxşəliyev,
M.M.Davatdarova, Ş.İ.Mahalov, P.İ.Musayev, H.A.Sultanov, R.M.Yusifli,
N.N.Əliyev, F.M.Abdullayev, Ə.Y.Əhmədzadə, B.Ə.Baxşiyev, N.C.Quliyev,
Ç.M.Cəfərov, F.İ.Cəfərov, S.B.İmamverdiyev, C.T.Məmmədov, Ə.V.Musayev,
H.H.Sultanov, N.M.Şəmsəddinskaya, Z.M.Əliyev, V.F.Əsgərov, E.K.Qasımov,
Ə.A.Hidayətov, İ.İ.İsayev, İ.M.İsayev, Ç.B.Quliyev, S.N.Musayev,
N.Ə.Tağıyev, A.A.Əyyubova, İ.Ə.Ağayev, Q.Ş.Qarayev, H.H.İbrahimov,
M.A.Kazımov, M.H.Kərimova, A.M.Əfəndiyev, T.Ə.Babayev, T.H.Hüseynova,
E.E.Kərimov, L.A.Məmmədov, Ə.M.Talışınski, Ç.A.Paşayev, R.Q.Əliyeva,
K.M.Axundov, B.Ə.Bağırova, L.R.Kərimova, R.S.Həsənov, M.S.Cabbarov,
K.Ə.Kəbirlinski, Y.Z.Qurbanov, M.S.Salihov kimi tanınmış Azərbaycan
alimləri tibb kadrlarının hazırlanması sahəsində öz əməklərini sərf
edirlər.
     Böyük tarixi ənənələrə malik olan Azərbaycan Tibb
Universiteti bu gün özünün məhsuldar dövrünü yaşayır. Bununla
Universitet müstəqil Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafına öz layiqli
töhfələrini verir, respublikanın çiçəklənməsi üçün inamlı yol açır.