Көптеген психолгтардың кеңесі бойынша «уақытты бірге көбірек өткізу» пайдасы жоқ екенін Артур Арон психолог дәлелдеген. Оның орнына революциялық және шынымен де жұмыс істейтін басқа тәсіл тапты. http://www.kundyz.kz/2016/02/09/%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B-%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3-%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96-100/

1. Сын мой, подрастешь и ты,
Взлетишь на крыльях мечты.
Выше облаков, возможно, взойдешь ты,
Да сбудутся твои чудесные сны.
 

2. Как падучая звезда,
Он сверкнул – и стал незрим.
Как заплакали тогда
Все встречавшиеся с ним!
Был он умудрен и смел,
Страх в душе его был нем.
Он на смерть взглянуть сумел,
Этим не делясь ни с кем.

3. Время - пряди тумана вдоль гребней гор.
Ты с надеждой глядишь в туманный простор,
Ты следишь за потоком безликих дней,
Вечной сменою их утомляя взор.

4. В белой шубе, плечист, весь от снега седой,
Слеп и нем, с серебристой большой бородой,
Враг всему, что живет, с омраченным челом
Он, скрипучий, шагает зимой снеговой.

Старый сват, белый дед натворил много бед.
От дыханья его — стужа, снег и буран.
Тучу шапкой надвинув на брови себе,
Он шагает, кряхтя, разукрашен, румян.

Брови грозно нависли — нахмуренный вид;
Головою тряхнет — скучный снег повалит.
Злится он, словно бешеный старый верблюд,
И тогда шестистворная юрта дрожит.

Если дети играть выбегают во двор,
Щиплет нос он и щеки им злою рукой;
В армяке, в полушубке дубленом пастух
Повернулся к холодному ветру спиной.

Конь разбить безуспешно пытается лед,
И голодный табун еле-еле бредет.
Скалит жадную пасть волк — приспешник зимы,
Пастухи, день и ночь охраняйте свой скот!

Угоняйте на новое место табун,
Не беда, если вам не придется поспать,
Лучше вам с бедняками делиться скотом!
Не давайте волкам средь степей пировать!
1888 год        Перевод Вс. Рождественского. 



Бестолково учась, я жизнь прозевал.
Спохватился, да поздно. Вот он, привал!
Полузнайка — я мнил себя мудрецом
И заносчиво ждал наград и похвал.
Я остальных мечтал за собой вести,
А они меня сами сбили с пути.
Я — один, а наглых невежд не сочтёшь,
И нелепые шутки ныне в чести.
Ни друзей у меня, ни любимой нет.
Я устало пою на исходе лет.
О, каким необъятным казался мир
Той порой, как встречал я жизни рассвет! 




Пусть будет хладен ум твой, словно лёд,
Пусть сердце теплотой к себе влечёт,
Будь сдержан, терпелив на всякий случай.
Иначе над тобой зло верх возьмёт.

Когда судьба с отчизной разлучит,
Пусть сердце только мудрость сохранит.
Иначе зло тобою овладеет,
Запомни, ведь иным путям не быть.

Безумцы злы всегда, у них нет чувств,
Так как нет сердца, счастья миг им чужд.
Ведь, если сих вещей лишить сплоченья,
Науке даже будет труден путь.
*****
Я с утеса кричал,

Мне простор отвечал -

Отвечали горы и дол.

Но услышав звук,

Я искал вокруг:

Как, откуда тот звук пришел?

Был все тот же утес иной, -

Отклик есть, но отклик пустой

*****

Велика у меня,

Широка родня, -

Одиноким быть нет причин,

Велика семья, но не понят я

И живу средь людей один.

Как могила шамана, я

Одинок - вот правда моя!

*****

В белой шубе, плечист, весь от снега седой,
Слеп и нем, с серебристой большой бородой,
Враг всему, что живет, с омраченным челом
Он, скрипучий, шагает зимой снеговой.

Старый сват, белый дед натворил много бед.
От дыханья его — стужа, снег и буран.
Тучу шапкой надвинув на брови себе,
Он шагает, кряхтя, разукрашен, румян.

Брови грозно нависли — нахмуренный вид;
Головою тряхнет — скучный снег повалит.
Злится он, словно бешеный старый верблюд,
И тогда шестистворная юрта дрожит.

Если дети играть выбегают во двор,
Щиплет нос он и щеки им злою рукой;
В армяке, в полушубке дубленом пастух
Повернулся к холодному ветру спиной.

Конь разбить безуспешно пытается лед,
И голодный табун еле-еле бредет.
Скалит жадную пасть волк — приспешник зимы,
Пастухи, день и ночь охраняйте свой скот!

Угоняйте на новое место табун,
Не беда, если вам не придется поспать,
Лучше вам с бедняками делиться скотом!
Не давайте волкам средь степей пировать!
                                                                Перевод Вс. Рождественского.

Еркектер үшін де, әйелдер үшін де ғұмыр бойы тату-тәтті өмір сүру үшін төзімді және сабырлы болуы қажет. Аталарымыз: «Бейнетсіз ниғмет болмайды» деген.
Тату-тәтті, жақсы қарым-қатынаста өмір сүру үшін қиындықтарға төзу керек және үнемі өзінікін дұрыс деп білмеу керек. Менікі дұрыс деп қасарыса беру араздыққа жол ашады.
Тәжірибелі және мұсылман бір ананың ғасырлар бұрын қызына айтқан өсиеті:
Қызым, өзің туып өскен, аялап өсірген әке-шешеңнің ұясынан ұшып, жат жұртқа кетіп бара жатырсың. Мінез-құлқын, әдет-ғұрпын білмейтін адаммен өмір сүресің. Сондықтан,
Сен оған жер бол! Ол саған көк (аспан) болсын!
Сен оған үй бол! Ол саған тірек болсын!
Сен оған күң бол! Ол да саған құл болсын!
Сен оған қиындық туғызба! Саған деген сезімі өшпесін!
Одан алыстап кетпе! Сені ұмытпасын!
Оның көзін, мұрнын, құлағын өзгелерден сақта! Көзі сенен басқаны көрмесін, сенен басқаның иісін сезбесін және сенен үнемі әдемі сөздер естісін!
Үйде отырып үй және қол-өнер жұмыстарымен айналыс!
Үйге азық-түліктен не әкелсе де шын жүрекпен қабыл ал, қанағатшыл бол және анау жоқ, мынау жоқ деп ешқашан шағымданушы болма!
Күйеуіңнің ақысын (құқығын) өзіңнен жоғары ұста!
Күйеуіңнің туған – туыстарына, жақындарына құрмет көрсет! Оларды құрметтегенің, күйеуіңді құрметтегенмен тең.
Тазалыққа, жинақылыққа мұқият бол.
Көршілеріңмен жақсы қарым-қатынаста бол! Олардан келетін қиыншылықтарға сабырлы бол!
Әсіресе көршілердің арасында сөз тасыма! Сөз тасудан ұзақ бол!
Намаздарыңды уақыты кірісімен оқы!

Сұрақ: Жаңа тұрмысқа шыққан қызыма қандай насихат айтсам болады?
Жауап: Төмендегі хат тәжірибелі ананың қызына жазған насихаттары:
Қызым, саған қырық жылдық отбасылық өмірімдегі тәжірибелеріме сүйене отырып, осы насихаттарымды айтпақшымын. Егер айтқан сөздеріме құлақ салып, үнемі жадыңда сақтасаң дүниеде тыныш, бақытты өмір сүретініңдей ахиретте де мәңгілік бақытқа қол жеткізесің.
1) Қанағатшыл бол! Яғни жолдасың үйге алып келген азық-түлік, киім-кешек барлық нәрсені шын жүрекпен қабыл ал! Оған рахмет айтып, алғысыңды білдір! Өйткені, қанағат – көңілді тыныштыққа, бақытқа қауыштырады.
2) Күйеуіңнің сөздерін мұқият тыңда және оның күнә болмаған әмірлеріне мойынсұн!
3) Үйің, айналаң, барлық нәрсең әрдайым таза, жинақы болсын!
4) Күйеуіңнің ұйықтайтын, тамақтанатын кездерін жақсы біл. Ол бұларды қай уақыттарда жасайтын болса, сен сол уақыттарда тамағын әзірлеп, төсегін салып қой. Өйткені, аштық пен ұйқысыздық адамды ашуландырады.
5) Күйеуіңнің дүниесін көзіңнің қарашығындай сақта, ысырапшылдыққа жол берме. Істеген істеріңді, жақсылықтарыңды міндетсінбе! Жақсылыққа жасалған жақсылық тез ұмытылады, ал жаманшылыққа жасалған жақсылық ешқашан ұмытылмайды.
6) Күйеуіңнің туған-туыстарына, жақындарына құрмет көрсет! Күйеуіңнің қателіктерін жалғыз кезінде өзіне жұмсақ тілмен айт!
7) Күйеуіңнің сырларын ешкімге тіс жарып айтпа! Себебі, ерлі-зайыптылардың арасындағы сыр өздерімен бірге қабірге кетуі керек.
8) Күйеуіңнің қайғысы мен қуанышына ортақ бол! Оған барлық жағынан да өмірлік жақсы жар бол! Өтірік – отбасын іштен шірітетін құрт секілді.
9) Өз араларыңдағы мәселені өздерің шешіңдер! Оларды бізге және өзгелерге айтушы болма! Ешкімнің қолдауынан үміттенбе!
10) Күйеуіңнің алуға қиналатын, шамасы жетпейтін нәрселерді алып беруін талап етпе!
11) Әйелінің жақсы мінезді болуы – еріне жаннат ниғметі. Сен жолдасыңа жаннат ниғметі бол! Оған азап шектірме!
12) Бұларды тек оның қалауларын және оның ризалығын алдыңғы қатарға қойғанда ғана орындай аласың. Үнемі алдыңғы қатарға өзіңді, өзіңнің қалауларыңды қойсаң, бұл насихаттың ешбірін орындай алмайсың.
13) Бес уақыт намазыңды шарттарына сай оқымайтын болсаң, бұл саған да, күйеуіңе де, бала-шағаңа да пәлекет ретінде жеткілікті. Бес уақыт намаздың дұрыс болуы үшін ғұсыл және дәрет дұрыс болуы шарт. Бұлардың пайдасын көру үшін сенім (ақида) дұрыс болуы шарт. Дұрыс сенім - әһли сүннет уәл жамағат сенімі. Барлық нәрседен бұрын осыларды үйреніп, жүзеге асыру қажет. Осылар дұрыс болса, қалғандары уақыт өте келе түзеліп кетеді.WWW.ISLAMDINI.KZ

Бүгінгі түн, яғни (12.01.2014) жексенбіден (13.01.2014) дүйсенбіге қараған түн – қасиетті мәуліт түні болып табылады.

Әлемдегі
барлық адамдарға пайғамбар ретінде жіберілген, пайғамбарлардың ең
соңғысы және ең үстемі болған Мұхаммед «алейһиссалам» 571 жылы, сәуірдің
20-на сай келген рабиул-әууәл айының 12-сі, дүйсенбі күні, түнде, таңға
жуық Меккеде дүниеге келді. Әр үммет үшін өз
пайғамбарының туылған күні мереке болып есептеледі. Бүгін де
мұсылмандардың мерекесі. Қуаныш пен шаттық күні. Әлемдегі мұсылмандар
тарапынан жыл сайын бұл түн «мәуліт түні» болып тойланады, барлық жерде
мәуліт қасидасы, өлеңдері оқылып, расулуллаһ еске алынады. Мәуліт –
туылған сәт дегенді білдіреді.

Пайғамбарымыз мәуліт түнінде
сахабаларға тағам ұсынып, бала кезінде болған оқиғаларды айтатын.
Хазреті Әбу Бәкір халифа болып тұрған кезде сахабаларды жинап,
Расулуллаһ дүниеге келген кездегі ғажайып оқиғалар туралы айтатын. Бұл
түні пайғамбарымыз туған кездегі байқалған құбылыстарды, мұғжизаларды
айту, тыңдау, үйрену өте сауапты іс болады. Пайғамбарымызды мадақтайтын
түрлі мәуліт қасидалары бар. «Мәуліт оқу» – пайғамбардың дүниеге келуін,
миғражы мен өмірі туралы айту, оны еске түсіру, оны мадақтау дегенді
білдіреді. Мәуліт түні қадір түнінен кейінгі ең қадірлі түн. Бұл түні
пайғамбарымыздың әлемге келгеніне қуанғандар кешіріледі.

Хадис шәрифтерде былай делінген:

«Мені әке-шешесінен, баласынан және барлық адамнан артық жақсы көрмеген адам шынайы иман келтірген бола алмайды».

«Бір нәрсені қатты жақсы көрген адам, әрине оны көп есіне алады».

«Пайғамбарларды еске алу ғибадат болып саналады».

Бұл
түні сазды аспаптар және басқа да харам нәрселерді араластырмай,
еркек-әйел араласпай, Аллаһ ризалығы үшін мәуліт жиындарын ұйымдастыру,
мәуліт оқу, салауат айту, халыққа дәмді тағамдар ұсыну, ораза ұстау,
жақсылықтар жасау мүстахаб (сауапты амал) болады. Бұл күні Құран кәрім
оқу, қаза намаздарын өтеу, садақа беру, дұға оқу және Хақ та’аладан
күнәларымыздың кешірілуін тілеу керек.

Раббымызға қанша шүкір
етсек те аз. Бұл мүбәрәк түнде қауышатын ниғметтер өте үлкен. Әлемдерге
рахмет ретінде жіберілген сүйікті пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссалам
бұл дүние мен әлемді осы түні абыройландырды. Мәуліт түні Қадір түнінен
кейін келетін ең құнды түн. Қадір түні бір айдан қайырлы. Бір ұзын
өмірмен тең. Ол түнді мадақтайтын толықтай бір сүре түскен. Шафии
мазһабында болса, Мәуліт түні Қадір түнінен де құнды. Қадір түнін мұнша
қадірлендіріп тұрған нәрсе – Құран кәрімнің сол түні түсуі. Мәуліт түні
болмағанда, Құран кәрім түспейтін еді, сәйкесінше Қадір түні де
болмайтын еді...

Адамзат тарихының ең қараңғы, ең қиын дәуірі –
алтыншы және жетінші ғасырлар. Адамзат шыңырауға құлап бара жатқан арба
сияқты еді. Оның бұл қауіпті жағдайына тоқта дейтін, оны құтқаратын
ешқандай күш жоқ еді. Күн өткен сайын адамзат әлемі пәлекет батпағына
батып бара жатты. Бұл екі ғасырда адамдар жаратқанын толық ұмытып, тіпті
адамдықтарын да ұмытқан еді. Қайдан келіп, қайда бара жатқанын, адамды
таң қалдыратын мына әлемнің пайда болу себебін ойланғысы да келмейтін.

Адамдар жамандық пен жақсылықты, дұрыс пен бұрысты, хақ пен нахақты ажырата алатын күйде емес еді.

Пайғамбарлардың
сөздері ұмытылған, олар әкелген сәмәуи кітаптарына адам қолы тиіп,
халықтар өздері жазған кітаптарды Құдайдын сөзі деп оқитын.

Адамдар
өз қолдарымен жасаған пұттарына табынып, олардан медет күтетін. Алайда,
ол жансыз пұттың ешқандай пайда әкелмейтінін, олардың тіпті өз орнынан
қимылдауға да күштері жоқтығын жақсы білетін еді.

Бұл екі
ғасырда пұтқа табынатындармен қатар адамдардың бір бөлігі тастарға,
талдарға, жұлдыздарға, айға, күнге және жануарларға табынатын еді.

Арап
жартыаралында зұлымдықтар, арсыздықтар және масқаралықтар шыңырау
шегіне жеткен еді. Адам құқығы, ақысы, әділет деген ұғымдар ұмытылған
еді. Күшті әлсізді езетін, қыз балаларды тірідей топыраққа көметін.
Елдер бұл айуандық әрекеттеріне өкінудің орнына қуанып, зауықтанатын.
Жер беті зұлымдыққа батып өмір сүріп жатқанда Раббымыз бізге жанашырлық
танытып, әлемдерге мейірімділік ретінде сүйікті пайғамбарымызды, осы
мүбәрәк түнде бізге жіберді.

Жер бетіндегі барлық мұсылмандардың
бұл нұрлы түннің құнын жақсы түсініп, қадірін біле алулары керек.
Үлкендерімізді барып көріп, мәулітпен құттықтауымыз керек.
Өткендерімізді зиярат жасап, оқығандарымызды бағыштауымыз қажет.
Балаларымызға бұл түннің маңызын түсіндіріп, өмірге келуіміздің себебі
болған пайғамбарымыздың алейһиссалам махаббатын ұластыруымыз керек.

Бұл
түні қуанған кәпірлер де пайдаға бөленеді. Исламның азулы дұшпандарының
бірі Әбу Ләхаб пайғамбарымыздың туылғанын сүйіншілеген күңді азат етіп,
бостандыққа жібергендіктен, әр дүйсенбі күні азабының жеңілдегенін
бауыры Аббас радиаллаһу анһтың түсіне кіріп айтқан.

Ол түнге
болған сүйіспеншілік, тіпті кәпірлердің өзіне пайда келтіреді. Иман
келтіріп, Оның үмметі болған, Оның махаббатымен көңілін толтырған
мұсылмандар қалайша пайдаға бөленбесін. Оның махаббаты адамзатқа қарай
созылған мейірімді қолдай. Кім оны ұстаса құтылады.

Мәуліт түні баршамызға, барша мұсылмандарға және барша адамзатқа құтты болсын!
WWW.ISLAMDINI.KZ

Қажеттілік жағдайда ғана: «Жаңа жыл адамзат үшін, мұсылмандар үшін жақсы болуын тілеу» немесе «Жаңа жылың құтты болсын!» деген адамға «Сенікі де құтты болсын!» деп жауап қайтаруға болады. Бірақ бұл түнді өзгеше мәмілемен өткізуге болмайды, әр түні не істеп жүрген болса, солай өткеру керек. Мысалы үйді шыршамен безендірмеу керек, бұл түнге атап үндік пісірмеу керек. Әсіресе исламның қасиетті түні сияқты мәуліт оқыту, сұхбат өткізу мүлдем дұрыс емес.
«Иса алейһиссалам жер бетінде қысқа уақыт өмір сүріп одан кейін көкке шығарылғандықтан және өзін тек 12 хауарилері ғана танығандықтан Исауилер (христиандар) аз болды. Оның үстіне еврейлермен пұтқа табынушы европалықтардың қысымынан қорқып ғасырлар бойы жасырын өмір сүргендіктен рождество түнінің дәл қай күн болғаны да жайлы да ешқандай сенімді дерек жетіп келмеді. Осының салдарынан халық арасында 25-желтоқсан, 6-қаңтар немесе тағы басқа бір күн рождество болса керек деген нақты белгілі болмаған болжамдар жүр.» (Тақуими Әбуззиа)                                                                                                                                                
«Милади (григориандық) жылсанағында ең аз дегенде 300 жыл кем. Өйткені Иса алейһисалам мен Мұхаммед алейһиссаламның арасындағы уақыт мың жылдан кем емес.» (Бурхани Қати)
«Иса алейһиссалам мен Мұхаммед алейһиссаламның арасындағы уақыт – 963 жыл.» (Мәуаһиби Ләдүнийә)                                                                                                                                          
«Хижри жыл санағы нақты белгілі. Милади жыл санағы дұрыс емес және нақты белгілі емес. Күнінде де, жылында да қателіктер бар.» (Саадәти Әбәдийа)             WWW.ISLAMDINI.KZ                                                

Сұрақ: Ислам дініне және Құран кәрімге мойынсұну үшін және дінімізді үйрену үшін Құран кәрімнің аудармасын, тәфсирін оқу керек пе?
Жауап: Ислам дініне, Құран кәрімге мойынсұну үшін және дінді дұрыс үйрену үшін Құран кәрімнің аудармасын, тәфсирін емес, тек төрт хақ мазһабтың біріне мұйынсұну және бұл мазһабқа тән үкімдерді үйрену керек. Адам Құран кәрімнің тәфсирінен түсінгені бойынша әрекет ететін болса исламға мойынсұнған болмайды, керісінше өз ой-пікіріне, қиялына мойынсұнған болады. Құран кәрімдегі үкімдердің барлығын сүйікті пайғамбарымыз дұрыстап ашықтап берген. Расулуллаһқа мойынсұну парыз. Құран кәрімде былай делінген:
«Оларға айт "Аллаһты жақсы көрсеңдер маған бағыныңдар!"» (Али Имран 31)
«Оған бағыныңдар, сонда дұрыс жолды табасыңдар.» (Араф 158)
«Пайғамбарға мойынсұнған адам Аллаһқа мойынсұнған болады» (Ниса 80)
Имам Раббани хазреттері былай деген:
Аллаһу та’ала Құран кәрімде Мұхаммед алейһиссаламға мойынсұнудың, өзіне мойынсұнушылық екендігін білдіруде. Олай болса Оның расулына мойынсұнылмайынша Оған бағынылған болмайды. Аллаһу та’ала мұның өте нақты және қуатты екенін білдіру үшін «Сөзсіз, шүбәсіз осылай» деп, дұрыс түсінбеген адамдардың бұл екі мойынсұнушылықты бір-бірінен бөлек деп қарауларына тосқауыл қойған. Аллаһу та’ала Құран кәрімде «Кәпірлер Аллаһу та’аланың әмірлері мен пайғамбарларының әмірлерін бір-бірінен ажыратқысы келеді. Бір бөлігіне сенеміз, бір бөлігіне сенбейміз деп айтады. Иман мен күпір арасында бір жол ашқылары келеді. Олардың барлығы кәпір. Кәпірлердің барлығына жаһаннам азабын, өте ащы (ауыр) азаптарды дайындадық.» (152 Мәктуб)

Хадис шәрифтердің маңыздылығы
Сүйікті пайғамбарымызға мойынсұнудың маңыздылығы түсінілгенде, Құран кәрімнің ашықтамасы болған хадис шәрифтерге мойынсұну керектігі де түсініледі. Сүннет яғни хадис шәрифтер болмағанда намаздардың қанша рәкат екендігі және қалай оқылатыны, зекеттің өлшемі, оразаның, қажылықтың парыздары және құқық мәселелері білінбес еді. Яғни ешкім бұларды Құран кәрімнен өзі шығара алмас еді. Сол себепті Құран кәрімді түсіну үшін оның ашықтамасы болған хадис шәрифтерге қажеттілік бар. Ал хадис шәрифтерді түсіну үшін ғалымдарға қажеттілік бар. Сондықтан сүйікті пайғамбарымыз исламға, Құран кәрімге мойынсұнғысы келген адамның, бір ғалымға, бір мазһабқа байлануын әмір еткен. «Ғалымдарға мойынсұныңдар!» деп бұйырған. (Дәйләми)
Аллаһу та’ала да ғалымдарға мойынсұнуды әмір етуде, «Ғалымдардан сұраңдар» және «Пайғамбардың әмірлерін орындаңдар, тыйымдарынан сақтаныңдар!» деген. (Нахл 43, Хашр 7)
Ахмед Тахтауи хазреттері «Құран кәрімдегі «Аллаһтың жібіне жармасыңдар» деген әмірі, «Фиқһ ғұламаларының білдіргендеріне мойынсұныңдар» дегенді білдіреді» деп айтқан. (Дурр-ул-Мухтар хашийасы)
Өзінің ауруын және көңіліндегі (жүрегіндегі) аурудың емін білмейтін жаһил адамдардың хадис шәрифтерден өзіне қатыстыларын таңдап алуы мүмкін еместей. Ислам ғалымдары көңілдердің, рухтардың маманы болғандықтан әркімнің денесіне керекті рух дәрілерін хадис шәрифтерден таңдап алып білдірген. Сүйікті пайғамбарымыз дүние атты дәріханаға жүзмыңдаған дәрі дайындаған бас дәрігер болса, әулие, ғұламалар бұл дайын дәрілерді науқастардың ауруның деңгейіне, дәрежесіне қарап дәрі тарататын көмекші дәрегер іспеттес.
Ауруымызды білмей, дәрілерді танымағынымыз үшін жүзмыңдаған хадис шәрифтердің арасынан өзімізге дәрі іздеуге ұрынатын болсақ аллергия, кері әсері пайда болып, сауатсыздығымыздың жазасын тартып, пайданың орнына зиян көреміз. Сол себепті Ислам ғалымдарына мойынсұнуымыз керек. Ғалымдарға мойынсұну, төрт мазһабтың біріне мойынсұну дегенді білдіреді. Ғасырлардан бері бүкіл ислам ғалымдары төрт мазһабтың біріне мойынсұнған және мұсылмандардың да мойынсұнуы керектігін білдірген. Бұларға мойынсұнғанда иджма пайда болады. Иджмадан, жамағаттан, көпшіліктен айырылған адам құриды.
Хадис шәрифтерде былай делінген:
«Екі адам бір адамнан, үш адам екі адамнан жақсы. Олай болса жамағатпен бірге болыңдар! Аллаһтың разылығы, мейірімділігі, жәрдемі жамағатта болады. Жамағаттан айырылған жаһаннамға түседі.» (Ибн Асакир)
«Үмметімнің ғалымдары ешқашан адасушылықта бірікпейді.» (Ибн Мажә)
Хадис шәрифтерді де сахих немесе сахих еместігін білмей айту сахих болса да күнә болады. Мұндай адамдардың хадис шәриф оқуы жаиз емес. Хадис кітаптарынан хадис нақл ету үшін, хадис ғалымдарынан иджазат алған болу керек. Хадис шәрифте: «Білмейтін сөзін хадис ретінде айтқан адам жаһаннамда азапталады» делінген. Сондықтан ғалым болмаған адамның хадис оқып, түсінгені бойынша амал етуі жаиз болмайды. (Бәриқа)
Құран кәрімді тек Расулуллаһ алейһиссалам түсінген және хадис шәрифтермен ашықтаған. Бұл хадис шәрифтерді де тек сахабалар мен мүжтәһид имамдар түсіне алған. Мұсылмандар да ғасырлар бойы осы ғалымдардың түсінгендеріне мойынсұнған.
Олай болса Құран кәрімнен, хадис шәрифтен және бұлардың аудармаларынан дін үйрену мүмкін емес. Әрбір мұсылман дінін Әһли сүннет ғұламаларының кітаптарынан, илмихал (фиқһ, ахлақ) кітаптарынан үйренуі керек!

Фиқһ кітаптары тұрғанда...
Сұрақ: Дінімізді қандай тәфсир және қандай хадис кітабынан үйренген оңай?
Жауап: Ең құнды тәфсир – “Бәйдауи” тәфсирі. Ең құнды хадис кітаптары – “Кутуби ситтә” деп аталатын мәшһүр алты хадис жинағы. Алайда біз сияқтылардың бұл кітаптардан дін үйренуі мүмкін емес.
Мұхаммед Хадими Хазреттері былай дейді:
Тәфсир – Аллаһу та’аланың кәламынан (сөзінен) айтпақшы болған мақсатын түсіну деген сөз. Әркімнің өз көзқарасымен тәфсирлеуі жаиз емес. Хадис шәрифте: «Құран кәрімді өз көзқарасымен (өз түсінігі бойынша)ашықтаған (мағына берген) адам дұрыс болса да қателескен болады» делінген. Хадистерді де хадис кітаптарынан емес, ислам ғұламаларының фиқһ, ахлақ кітаптарынан нақыл етіп, айту немесе жазу керек.(Бәриқа)
Хазреті Имам Шарани былай деген:
Құран кәрім хадис шәрифтермен ашықталады. Хадис шәрифтерді мазһаб имамдары ашықтады (ашып, түсіндірді). Басқа ғалымдар мазһаб имамдарының сөздерін ашықтады. Намаздың қанша рәкат болатыны, руку және сәжделерде оқылатын тәсбихтері, айт және жаназа намаздарының қалай оқылатыны, зекеттің мөлшері, оразаның және қажылықтың парыздарын пайғамбарымыздың ашықтауларынсыз бұларды тікелей Құран кәрімнен түсіну мүмкін емес.
Хазреті Имран бин Хусаин «Бізге тек Құраннан айт!» деген адамға «Ей ақымақ Құран кәрімнен барлық нәрсені түсіну мүмкін бе? Мәселен намаздың қанша рәкат екенін таба аласың ба?» деген. Хазреті Омардан да бір кісі «Парыздар сапарда қанша рәкат қылып оқылады? Құраннан таба алмадық» деп сұрайды. Хазреті Омар «Аллаһу та’ала бізге Мұхаммед алейһиссаламды жіберді. Біз Құран кәрімнен таба алмағандарымызды расулуллаһтан көргеніміздей қылып орындаймыз. Ол сапарда төрт рәкаттық парыздарды екі рәкат қылып оқитын еді. Біз де солай оқимыз» деді. (Мизан-ул-кубра)
Хазреті Абдулғани Наблуси былай деген:
Ислам ғұламалары фиқһ ілімдерін, үкімдерін аяти кәрималардан және хадис шәрифтерден шығарған. Сондықтан бұлар тек фиқһ кітаптарынан және фиқһ ғалымдарынан үйреніледі. Фиқһ кітаптары бола тұра дін білімдерін тәфсирлерден үйренуге тырысу нәпіл ғибадат болады. Парыз айн (әр адамның мойнына тікелей парыз) болған фиқһ кітаптарын оқудың орнына нәпіл болған тәфсирді оқу жаиз емес. Онсыз да мүжтәһид болмаған адамдардың тәфсирден фиқһ білімін үйрене алуы мүмкін емес.
Жаһаннамға кететіні білдірілген жетпіс екі топтың ғалымдары тәфсирлерден қате мағыналар шығарғандары үшін адасты. Ғалымдардың өзі адасқан кезде, ғалым болмағандардың тәфсир оқуы пәлекет болады. Тәфсир кітаптарын түсіне алу үшін дініміздің сексен қосымша ілімдерімен бірге жиырма негізгі ілімдерді білу керек.
Құран кәрімнің шынайы мағынасын үйренуді қалаған адам ислам ғұламаларының кәлам, фиқһ және ахлақ кітаптарын оқуы керек. (Хадиқа)
“Нахл” сүресінің 44-аятында: «Адамдарға ашықтап түсіндіресің деп Құранды саған түсірдік.»делінген. Түсіндіру – аяти кәрималарды басқа сөздермен және басқа көріністе ашықтау дегенді білдіреді. Қарапайым халық былай тұрсын, Құран кәрімді егер үмметінің ғұламалары толық түсіне алғанда және мағынасы жабық (астарлы мағыналы) аяттарды ашықтай алғандарында Аллаһу та’ала пайғамбарымызға“саған уахи жолымен жіберілгендерді адамдарға жеткіз” дер еді, ашықтап түсіндіруін әмір етпес еді.
Расулуллаһ Құран кәрімде қысқаша түрде білдірілгендерді ашықтап түсіндірмегенде және мазһаб имамдары да астарлы түрде білдірілгендерді ашықтап түсіндірмегенде бұларды ешқайсысымыз түсене алмайтын едік. Өте кәміл, жетік ғұлама болған мазһаб имамдары хадис шәрифтерді ашықтаған. Бұл ғалымдар Расулуллаһтың мұрагерлері.
Расулуллаһтың білдіргендерінің хикметтерін, дәлелдерін түсінбесек те, барлығына иман етуіміз және тасдиқ етуіміз (қабылдауымыз, растауымыз) керек болғанындай, мазһаб имамдарымыздың білдірген үкімдерінің дәлелдерін түсінбесек те, барлығына иман етуіміз және тасдиқ етуіміз (қабылдауымыз, растауымыз) керек.
Барлық пайғамбарлардың діндерінде амалға қатысты мәселеде бір-бірлеріне қайшы үкімдер болса да, барлығына иман ету және тасдиқ етуіміз керек. Мазһабтар да осылай.
Мүжтәһид болмаған адам мазһабтар арасында айырмашылықтардың бар екендігін көрсе де, барлығына иман келтіруі және тасдиқ етуі керек. Мүжтәһид болмаған адамның бір мазһабты қате деп көруі ол мазһабтың дұрыс емес екендігін көрсетпейді. Керісінше ол адамның өзінің дұрыс емес екендігін, ақылының нұқсан екендігін көрсетеді. (Мизан-ул-кубра)WWW.ISLAMDINI.KZ

Сұрақ: Жүніп болған адамға не істеуге болмайды?
Жауап: Ғұсыл алуы қажет болған адам «жүніп» деп аталады. Жүніп болған адамға Бисмиллаһ айтуға, дұға оқуға, «Лә илаһа иллаллаһ» деп зікір етуге, салауат оқуға болады. Тіпті Фатиха, «Раббанна әтина...» сияқты аяттарды дұға ниетімен оқуына да болады. Құран кәрім кітабын ұстауға болмайды, жаттанды түрде болса да Құран кәрім оқуға болмайды. Мешітке кіре алмайды. Шап маңын қыруы, шаш, тырнақ қырқуы мәкрух болады. Хайз (етеккір) жағдайында бұларды істеу мәкрух болмайды.

Жүніп күйде ішіп-жеу және сәбиді емізу
Сұрақ: Жүніптің бір нәрсе ішіп-жеуі, көшеге шығуы, жүніп болған әйелдің сәбиін емізуі дұрыс па?
Жауап: Ауызын шайғаннан кейін ішіп-жеуі жаиз болады. Көшеге шығу да жаиз. Әйелдің көкірегін жуғаннан кейін сәбиін емізуіне болады. Намаз уақыты шығудан бұрын жуыну керек. Одан артық жүніп болып жүруі харам болады. Намаз оқитын және оқымайтын әркім бір намаз уақытын жүніп күйде өткізетін болса, үлкен азап шегеді.

Жүніптің ішіп-жеуі
Сұрақ: Жүніп болған адамның қолын, ауызын шаймастан ішіп-жеуі жаиз ба?
Жауап: Тәнзиһән мәкрух болып табылады. Жуғаннан кейін ішіп-жеуі мәкрух болмайды, бірақ мәжбүр болмағанша жүніп күйде ішіп-жемеу керек.

Жүніптің тері және мәни
Сұрақ: Ихтилам (поллюция) болғанда және жұбайымен қосылғаннан кейін үстіндегі бүкіл киімдерді шешіп жуу керек пе? Жүніп кезде тер тиген киімдермен намаз оқуға болады ма?
Жауап: Жүніп болған адамның тері нәжіс емес. Ол киімдермен намаз оқуға болады.
Мәни (сперма, ұрық) – Ханафиде нәжіс, басқа үш мазһабта таза. Маликиде, бір қаулы бойынша мәни нәжіс болып табылады.
Ихтилам болған адам киімдерінің бәрін ауыстыруы қажет емес, тек мәни тиген жерді жууы жеткілікті болады. Мәни кеуіп қалған болса, ысқаланса тазаланған болады. Ол киіммен намаз оқуға болады.

Жүніптік және уәсуәса
Сұрақ: Жүніп кезде бір нәрсеге тисем, сол зат лас болды деп ойлап, көп әуре боламын. Бұл уәсуәса ма?
Жауап: Иә, бұл уәсуәса. Жүніп болған адам нені ұстаса да ол нәрсе лас болмайды.

Мешіт ретінде қолданылатын бөлме
Сұрақ: Үйде мешіт ретінде қолданылатын бөлмеге кірерде итикафқа ниет етуге болады ма? Бұл жерге жүніп күйде кіруге болады ма?
Жауап: Мешіт ретінде қолданылатын бөлмеге кірерде итикафқа ниет етуге болады. Бұл жерге жүніп күйде де кіруге болады. Алайда көпшілік баратын мешіттерге жүніп күйде кіруге болмайды.

Жүніптің сәлем беруі
Сұрақ: Жүніп болған адамның сәлем беруіне болады ма және берілген сәлемге де жауап беруге болады ма?
Жауап: Әрине, сәлем беруге де сәлемге жауап беруге де болады. Ешқандай зияны болмайды. Сәлем – өте жақсы дұға. Жүніп болған адам Құран кәрімнен сүре мен аят оқуына болмайды, бірақ дұғаның кезкелген түрін оқуына болады, зікірдің кезкелген түрін айта алады, тіпті Фатиха және «Раббана әтина...» сияқты дұға аяттарын тек дұға ниетімен оқи алады.

Жүніп адам Құран оқи алмайды
Сұрақ: Ислам Ахлақы кітабында «Жүніптің дұшпаннан қорғану үшін бір-екі қысқа аят оқуы жаиз болады» делінген. Осы үкім бойынша «Құл әузу...» сүрелерін оқуға болады ма?
Жауап: «Құл әузу...» сүрелері аят емес, сүре. Бұларды жүніп күйде оқуға болмайды. Қасқа аяттарды оқуға болады. Мысалы, дұшпанның зиянынан және пәлекеттерден құтылу үшін «Лә илаһа иллә әнта субханәкә инни кунту минәззалимин» аяти каримасын оқуға болады.

Жүніптің тырнақ қырқуы
Сұрақ: Жүніп кезде ғұсыл алудан бұрын бет-қолды жуып, содан кейін тырнағын қырққан немесе қырынған адам да мәкрух істеген болады ма?
Жауап: Иә, бет-қолын жуған болса да, мәкрух істеген болады.www.islamdini.kz

Әһли хикмет ғұламалар былай
деген:

Пайғамбарымыз алейһиссалам «Аллаһу та’ала бір құлын жақсы көрсе, оны өмірде заһид
(тақуа), ахиретке рағиб (құштар) қылады. Оған өз кемшіліктерін көрсетеді»
деген. Заһид болады дегеніміз – дүниеліктерімен мақтанбайды, бұларға мән
бермейді деген сөз. Мал-мүлікті, мансабты, атақ-даңқ пен абыройды жақсы
көрмейтін болады. Бұлар оның қолында, билігінде бола алады, бірақ ол бұларды
мүлдем жақсы көрмейді. Бар болу мен жақсы көру әр түрлі нәрселер, өйткені
пайғамбарымыз алейһиссалам «Дүниелікті
жақсы көру – бүкіл жамандықтардың басы» деген. Дүниенің өзі емес,
оны жақсы көру жаман, себебі дүниеге деген сүйіспеншілік пен Аллаһқа деген
сүйіспеншілік бір-біріне қарама-қайшы нәрселер. Екі қарама-қайшы нәрседе бір
мақсатты көздеу мүмкін емес. Шығысқа кеткен адам батыстан, ал батысқа қарай
жүрген адам шығыстан алыстайды.

Демек, бір адамда дүниелікке деген сүйіспеншілік,
махаббат азайған сайын, өз кемшіліктерін көруі артқан сайын Хақ та’аланың оны
жақсы көретіндігі аңғарылады. Ахиретке рағиб қылады дегеніміз – мақсаты
Аллаһтың сүйіспеншілігі және ахирет болады деген сөз. Ал егер мұндай нәрселер
оның ойына да кірмеген болса, оның ісі бітті деген сөз.

Сүйікті пайғамбарымыз «Шынайы өмір – ахиреттегі өмір» деген. Бұл
дүние – ахиреттің есігі. Дүние өмірі түс, қиял. Бір күн келеді, бұлардың бәрі
қиял болады. Бұл дүниенің өмірі бір жерге қонаққа барып-қайту секілді. Өмір
де осылай бітеді. Ақылды адам қиялдың соңынан жүгіргенде өзгелерді ренжітеді
ме, көңілдерін қалдырады ма? Адам түс әлемінде мал-мүлкімен, байлығымен,
абыройы және мансабымен мақтанады ма? Себебі оянған кезімізде есебін береміз.
Дүниелікке деген сүйіспеншілік, мал-мүлік, мансап, атақ-даңқ пен абыройды
жақсы көру, мас қылатын ішкілікке ұқсайды. Мұны ішкен адам тек өлгенде ғана
мастығынан айығады, ал мұның пайдасы болмайды. Осы себептен өлуден бұрын,
өліп оянудан бұрын бір-бірімізге «Өлім бар, өзіңе кел» деп еске түсіріп
тұруымыз, жәрдем беруіміз керек. Достық, діни бауырмашылық деген осындай
болады. Аллаһу та’ала Мұса алейһиссаламға «Өзіңе
дос ізде! Достарыңның бірі сені менің махаббатыма шақырмайтын болса, ол сенің
дұшпаның деген сөз» деді.

Хазреті Омардың Шамда бір досы бар еді. Сол
аймақтан келгендерден ол жайында сұрағанында «Шайтанмен дос болды, күнә істеп
жүр» десті. Олардың біріне «Ол жаққа кететін кезіңде маған жолық» деді.
Хазреті Омар қайтып бара жатқан адамға бір хат берді. Хатта Мүмин сүресінің
алғашқы үш аяти каримасын жазып, қажетті насихаттарды жіберді. Аяти каримада,
мағынасы: «Аллаһу та’аланың бәрін
білетіндігі, күнә істегендер тәубе еткен жағдайда тәубесін қабыл ететіндігі
және азаптың ауыр екендігі» білдірілген еді. Досы бұл хатты оқыған
кезде әбден жылады. «Аллаһу та’аланың сөзі хақ. Омар маған насихат етті» деп,
тәубе етіп, барлық күнәларынан бастартты.
WWW.ISLAMDINI.KZ

Сұрақ: Кейбір білгіштер «жеңілдетіңдер, қиындатпаңдар» деген хадис шәрифті өздерінше былай түсіндіріп жүр: «Дәрет алғанда ауызға кірген су оразаны бұзбағаны сияқты, ауызға себілетін бүріккіш (спрэй) де оразаны бұзбайды. Мұрындағы тамшы тамаққа барса оразаны бұзбайды. Инемен (укол) немесе телу жасату (прививка) арқылы дәрі қабылдау, клизма жасату, вагинадан свечка қолдану, дәріні тілдің астына қойып сору және құлаққа тамызатын май – оразаны бұзбайды.» Дін реформистерінің бұл айтқандары қате емес пе?
Жауап: Әрине қате. Мұның барлығы төрт мазһабта да оразаны бұзады. Фиқһ кітаптарында оразаны бұзып, каффарат (жаза) керек ететін жағдайлар айтылғанда: “тамақ немесе дәрі-дәрмектен саналатын кез-келген нәрсені жұту” деп аталып көрсетілген. Құм, топырақ, металл сияқты нәрселер, яғни тамақ пен дәріге жатпайтындарды жеу оразаны бұзса да, каффаратты қажет етпейді. (Радд-үл-мухтар) 
Тамақ пен дәрі-дәрмектен саналатын нәрселердің инемен (шприц) егу арқылы ағзаға енуі каффарат жасауды керек етпейді, тек қазасын ұстау керек болады. Мысалы: жараның бетіне жағылған май сіңіп кететін болса ораза бұзылады, бірақ каффарат жасауды керек етпейді. Астма ауруымен ауыратындардың тамаққа себетін бүріккіштерінің (спрэй) құрамында дәрі болғандықтан оразаны бұзады. Ауызға кіріп жұтылған нәрсенің аз немесе көп болуының маңызы жоқ. Бір тамшы дәрі немесе бір тамшы су адамның өз қалауымен жұтылса, оразаны бұзып қана қоймай, каффарат жасауды да керек етеді. Дәрет алып жатқанда байқаусызда жұтылса, әдейі жасамағаны үшін каффарат жасауды керек етпейді. 
Дәрет алып болғаннан кейін ауызда қалған ылғалды жұту мен мұрынға немесе ауызға тамызатын дәріні жұтуды салыстыруға болмайды. Өйткені дәрет алу – қажеттілік болып табылады. Дәрі де қажеттілік дейтін болса, ораза ұстай алмайтындай дәрежеде ауру болғандарға ораза ұстамауға рұқсат берілген. Ауруынан сауыққаннан кейін ұстайды. Дүмшелердің айтқанындай: “Дәрімді де қабылдай беремін, оразамды да ұстай беремін” деп айту – үлкен қателік.
Төрт мазһабта және бүкіл мүжтәһид имамдардың айтуы бойынша: жараға жағылған май (мазь) ішке сорылып жауфқа, яғни асқазанға дейін баратын болса ораза бұзылады. Шафии мазһабында ми, іш, бауыр, қуық - жауф болып саналады. Мысалы: бас сүйегі жарылса, мұндағы жараға жағылатын май миға баратындықтан ораза бұзылады. 
Шафии мазһабында ішке пышақ кірсе, пышақтың ұшы асқазанға, яғни жауфқа кіргендіктен ораза бұзылады. Сау теріден пышақ кіргенде ораза бұзылғаны сияқты, ине (укол) арқылы бұлшық етті немесе тамырды тесіп берілетін дәрі де жауфқа барғанда ораза бұзылады. Қазір медицинада телудің (прививка) қуыққа, миға және дененің барлық ағзасына баратындығы нақты белгілі. Олай болса укол алу төрт мазһабта да оразаны бұзады. Тек қазасын ұстап беру керек болады. Медицина тамырдан немесе бұлшық еттен берілетін дәрінің миға және қуыққа баратынын айтып тұрғанда «уколмен егілген дәрі ми немесе қуыққа бармайды» деп ешкім айта алмайды. Айтса да ғылыми дәлелсіз, өз ойынан шығарған болады. (Жоғарыда жазылған Ханафи мазһабына қатысты мәліметтер Тахтауи, Мәбсут, Бәдаи және сол сияқты кітаптардан алынған. Шафии мазһабына қатысты мәліметтер Маджму, Муғнил-мухтадж, Тухфа, Әнуар, Куммәсра, Баджури, Шәрхи ибни Баджури сияқты сенімді кітаптардан алынған.)WWW.ISLAMDINI.KZ

Қалай ораза тұтамыз?
Құрметті оқырман! 
Ораза айының жақындауына байланысты күнтізбемізден қалай пайдалану керектігі жөнінде екі ауыз тоқталып кетейік. Ораза тұтуды бастау сағаты ретінде күнтізбемізде «Имсак» (тыйылу) сөзімен берілген бағанадағы сағаттарға қарау керек. Яғни «Имсак» сағаты сол күннің ауыз бекіту уақытын көрсетеді. Сәреге тұрғанда сәре тамағын имсак сағатына дейін ішу мүмкін. Таң намазы уақыты күнтізбеміздегі имсак сағатынан шамамен 20 минут өткен соң басталады. Ауызашар немесе ифтар уақыттары «Ақшам» бағанасындағы сағаттармен көрсетілген. Демек ауыз бекіту және ашу сағаттарында күнтізбедегі «Имсак» және «Ақшам» уақыттарына қаралады.

2013 жылдың намаз және ораза кестелері
http://islamdini.kz/times

Аллаһу та’аланың сүйікті құлдарының, достарының екі белгісі бар. Осы белгілерге қарап оның Аллаһу та’аланың сүйікті құлы немесе олай емес екенін аңғаруға болады.
Біріншісі, олар Аллаһ үшін өмір сүреді, Аллаһ үшін сөйлейді. Жасаған әрбір істері Аллаһ разылығы үшін. Олар Аллаһу та’аланың әмірлері мен тиымдары үшін бар.
Екіншісі, Аллаһу та’аланың сипаттарымен сипатталған. Мысалы, Аллаһу та’ала сипаттарының бірі – мейірім сипаты. Дінді-дінсіз, жанды-жансыз, өмірде не бар болса барлығында Хақ та’аланың мейірімі, рақымдылығы бар. Бұл әулиелер де Аллаһу та’аланың осы мейірім, рақымдылық сипаттарымен сипатталғаны үшін, ешбір жандыға зиян бермейді, кек алмайды, бірақ олардың қылыштары өте өткір. Қылыштарына өзі барып ұрынбау керек.
Мәулана Халид Бағдади хазреттерінің бір шәкірті бір қателік жасайды. Жүз мың түрлі кешірім сұрағанында Мәулана хазреттері былай дейді: «Менен кешірім сұрағаның жеткілікті ме? Мен ренжігенде, менің ұстазым, оның ұстазы, оның да ұстазы, яғни барлығы ренжіді, қайбірін тауып кешірім сұрайсың?»
Өте қауіпті. Қандай жұмыс істесек істейік, бірақ құрмет пен әдептен артта қалмайық. Өйткені, бұл сондай жол, тасаууфтың шыңына, ғылымның шыңына шықсақ та, үлкен ғұламаларға, әулиелерге қарсы құрметсіздік етсек, бәрі қолымыздан кетеді.
Әдеп, ғылымның басы болғаны сияқты, ортасы мен соңы да әдеп. Әдеп, жөнін, өз орнын біліп, шектен шықпау дегенді білдіреді. Отбасыда, қоғамда, бәрінің бір шегі, шектеуі бар. Барлық қиындық пен келіспеушіліктер шектен асудан туындайды. Әркім өз жөнін біліп, шектен шықпаса, мысалы, үйдегі әйел де, күйеу де өз шекарасын біліп, соған қарай әрекет етсе, ол үй жаннаттай болады. Жаннаттай болған үйден ахиретке көшкендер де, әлбетте жаннатқа барады. Барлық жағдайда дініміз не әмір етсе соны үйреніп, сол бойынша әрекет етілсе, жөнін біліп, шектен шықпаған болады. Сонда ұрыс та, келіспеушілік те, соғыс та болмайды. Өмір гүл бағына, бақ-беркеге айналады. Бәрінің шегін дініміз білдірген. Шектен аспау, ешкімнің шекарасына кірмеу керек. Нәтижеде алдымыздағы  адам, ол да Аллаһтың құлы, ренжітпейік. Сүйікті пайғамбарымыз былай деген: «Махшар алаңында күн найза бойындай төмендеген кезде, жеті түрлі адам Арштың астында көлеңкелейді. Олардың бірі, мүминнің жүзіне сүйіспеншілікпен, махаббатпен қараған адам». WWW.ISLAMDINI.KZ

Сөз тасу – басқа адамдардың естімеуі керек 
болған сөздерді өзгелерге жеткізу деген сөз. Мысалы, бір жерде (Ахмет 
керең) деп айтылса, Ахмет керең болса да, болмаса да ол сөзді Ахметке барып айту, сөз тасу болып табылады. Сөз тасу – өте жаман мінез.  Хадис шәрифте: «Сөз тасыған адам жәннатқа кіре алмайды» делінген. Қабір азабының үштен бірі сөз тасу себебінен болады. Хазреті Мұса алейhиссаламның заманында құрғақшылық болады. Қанша рет Аллаhу та’аладан жаңбыр тілеп дұға етсе де, дұғалары қабыл болмайды. Аллаhу та’ладан Мұса алейhиссаламға: «Араларыңда бір сөз тасушы бар. Ондай адам бар кезде дұғаларыңды қабыл етпеймін» деген хабар келеді. Мұса алейhиссалам: «Йа Раббым, ол адамды бізге білдір, арамыздан шығарайық»,- дейді.
Аллаhу та’ла: «Ей Мұса! Мен сендерді араларыңда сөз тасудан тыя тұрып, қалайша өзім сөз тасимын?»- дейді. Одан кейін барлығы тәубе етеді және олардың дұғалары қабыл болады. 
Басқалардан бізге сөз жеткізген адам, бізден де басқаларға сөз жеткізеді. Сондықтан сөз таситын адамнан сенімді болмау керек.
Сөз тасу туралы хадис шәрифтерде былай делінеді:  

«Адамдардың арасында сөз таситын кісі адал адам емес.» 

«Ең жаман адам – араларыңда сөз таситын, араларыңды
бұзатын және адамдарды бір-бірімен шағыстыратын адам»  

Сөз тасу - тек қана адамның айтқан сөзін басқаға жеткізу емес. Сонымен қатар, адамның естігенде ренжитін ісін айту да сөз тасуға жатады. Тек айтылуы діни тұрғыдан
пайдалы болса немесе бір күнә істелуінің алды алынатын болса оны айтудың зияны
жоқ. Бір адам Омар бин Абдулазиз хазреттеріне біреудің сөзін жеткізеді. Сонда
хазреті Омар бин Абдулазиз оған: «Абай бол, егер өтірік айтсаң, Құран кәрімде
“Бұзық адамдардың сөзіне сенбеңдер” деген аятындағы бұзық адамдар қатарынан
боласың, егер дұрыс айтсаң тағы да Құран кәрімде “Сөз тасыған адамдардың сөзін
тыңдамаңдар!” деп бұйырылғанындай өсекшілер қатарынан боласың. Тәубе еткің
келсе, кешіруім мүмкін» дейді. Сөз жеткізген адам тәубе етіп, бұдан соң сөз
тасымады.
WWW.ISLAMDINI.KZ

Сурак: Сенiмдi жакын досымнын затын онын хабарынсыз, одан сурамай колдану немесе жеу жаиз бола ма?Жауап:
Озгенiн мулкiн руксатсыз колдану харам болып табылады. Маселен досыннын
каламын одан руксатсыз алып, ол каламмен хат жазу харам болады.

Досыннын
калтасындагы немесе столындагы конфет сиякты нарселердi жеу де осылай 
жаиз болмайды. Бiрак оте сенiмдi, беретiнiне 100% сенiмдi болган достын 
мулкiн колдану немесе жеу жаиз болады. Бiрак казiргi танда ондай дос 
табу оте киын. Сондыктан суизанга (куман астында калуга) себеп болатын 
нарселерден узак журу керек. 

Хазретi Фатхи Мусули бiр досынын 
уйiне барады. Досы уйiнде жок болады. Кызметшiсi бар едi. Одан сандыктын
кiлтiн сурайды. Кызметшiсi оны таныгандыгы ушiн кiлттi бередi. Хазретi 
Фатхи Мусули сандыкты ашып кажетiнше акша алып кетедi. Досы муны 
естiгенде катты куанады жане сол мезетте кызметшiсiн (кулын) азат етедi.

Бул
устем дарежелерге жеткен ескi заманнын улылары акша кажеттiлiгi 
туындаганда жагдайын достарына бiлдiретiн едi. Достары «Канша керек?» 
деп сурамайтын едi, амиянын алып беретiн едi. Достары амияннан керегiнше
алатын. Тiптi кейбiреулерi бiр досы озiнен акша сураса «Неге онын бул 
жагдайын (акшага муктаждыгын) бурын байкамадым, неге оны сурауга мажбур 
еттiм» деп оз-озiне ренжiп жылайтын едi. Достарынан жиi жиi кандай 
кажеттiлiгi бар екенiн сурап туратын едi. Онсыз да доска «Калайсын?» деп
айту, «Кандай кажеттiлiгiн бар болса айт, колымнан келсе комектесейiн» 
деген соз. Айтпесе жай соз болсын деп «Калайсын?» деу шынайы достарга 
жараспайды. 

Озгенiн хатын оку
Сурак: Кейбiр достарымнын 
кiммен хат алысып туратынын, не жазатынын бiлгiм келедi. Бiр жолын тауып
немесе паролiн бузып бiреудiн электронды хаттарын, компьютерiндегi 
баска да жазуларына, суреттерiне карау куна бола ма, кул акысын жеген 
болам ба?
Жауап: Озi руксат берген болса куна болмайды. Руксатсыз 
карайтын болса, улкен куна болады, кул акысын жеген болады. Жалпылама 
руксат берген болса да, компьютерiнде немесе уялы телефонында жеке 
озiнiн заттары болатындыктан кажеттiлiгiн молшерiндей карау керек, баска
не бар, не жок деп iшiн тiнтiп шыгу дурыс емес. Хадис шарифтерде былай 
делiнедi:
«Досынын жазуына руксатсыз караган адам, Жаханнам отына караган болады.» (Табарани)
«Досынын хатына руксатсыз караган адам отка караган болады» (Абу Дауд)
«Руксатсыз бiр уйдiн iшiне караган адам харам iстеген болады.» (Абу Дауд, Тирмизи)
«Бiреудiн уйiне руксатсыз караган адамнын козiн шыгарса орынды болады.» (Муслим)

Бiреудiн
жеке заттарына, кужаттарына руксатсыз карау кул акысы болатыны секiлдi,
оны баскага корсету соз тасуга, гайбатка жатады. Булар харам болып 
табылады. Бiр адамга электронды хат жiберерде ол хатта оз жазуларымыздан
болек, баска адамдардын жазулары, будан алдын берген жауаптары бар 
болса, жасырын (bcc) жiберетiн уяшыкка баска адамдардын да “mail” 
адрестерiн жазып оларга да жасырын жiберу ол жазуды баскаларга корсету 
болады.
Мундай нарсе iстеген болса, таубе ету керек жане ол адамнан разылыгын сурау (халалдык алу) керек.

Сурак:
Жумыс орнында кенсенiн букiл компьютерлiк жуйесiнен жауапкер кызметкер 
ретiнде жумыс iстеймiн. Озгелердiн жазуларына, компьютерлерiне руксатсыз
карау жаиз еместiгiн бiлемiн. Менiн жумысым карауымды талап етедi. Бул 
куна бола ма?
Жауап: Кызмет бабымен бiр кажеттiлiк туындаган кезде 
карау куна болмайды. Бiрак ешкандай кажеттiлiксiз баскалардын 
компьютерлерiне кiрiп, хаттарына- жеке жазуларына карау куна болады.

Сурак: Бiр офистiн iшiнде колданылатын кез-келген электрлi куралды жеке пайдамыз ушiн колдануымыз жаиз бола ма?
Жауап:
Негiзiнде ешбiр куралды руксатсыз колдану жаиз болмайды. Бiрак офиске 
зияны тимейтiн болса немесе руксатсыз колдану адет болган нарсе болса, 
мысалыга уялы телефонды зарядтау, офистiн электрiнен пайдаланып кырыну, 
шай кою, офистiн суымен дарет алу, компьютерде жеке электронды хаттар 
жiберу секiлдi нарселердi арнайы руксат сурап отырмай-ак колдану 
коптеген жумыс орындарында адет. Басшылар да буны бiлгенi ушiн куна 
болмайды.
WWW.ISLAMDINI.KZ

Әһли хикмет ғұламалар былай деген:
Ертеңге дейін жетуіміз белгісіз, алайда бүгін мүмкіндік қолымызда. Ахиретте пайдасы тиетін іс жасау үшін бүгінгі күннің қадірін білуіміз керек. Ең жақсы дос – адамға ахиретті еске түсіретін кісі. Ал ең жаманы – дін бауырын дүниелікке байлайтын, оған ахиретті ұмыттыратын адам.
Жақсы және рахат өмір сүруді қалайтын адам дүниенің фәни (өткінші) екенін білу керек, ешбір нәрсеге сараң, ашкөзді болмау, басқаның қолындағына көз тікпеу, қомағайланбау керек. Кәпір болған адамнан қомағайланылған болса, онсыз да кәпірде қомағайланатындай, қызығатындай ештеңесі жоқ. Ал егер мұсылман болса, ол да дін бауыры, «Аллаһу та’ала оған одан да жақсырағын, одан да көбірегін берсін» деу керек.
Мүминді қорғайтын екі нәрсе бар: біріншісі ықылас, екіншісі алған дұғалары. Бір ғибадатқа берілетін сауап ғибадатты орындаған адамның ниеті мен ықыласына байланысты. Сүйікті пайғамбарымыз «Аллаһу та’ала сендердің сыртқы көріністеріңе, мал-мүліктеріңе (мансаптарыңа, жақсы амалдарыңа) қарамайды, бұларды қандай ниетпен істегендеріңе қарайды» деген. Әр мүминнің ниеті Раббымыздың разылығы болу керек. Дін бауырымызды өзімізден үстем деп білуіміз керек. Өзін дін бауырынан үстем санаған адамның ықыласы жоқ деген сөз. Ықылас – Аллаһ үшін жасалған нәрселер. Ал ықыластың мәні – өз пайдасын ойламай, дін бауырына пайдалы болу деген сөз. Жеке басының пайдасын дін бауырының пайдасынан жоғары санағандар үлкен қауіпте.
Пайғамбарымыз “салаллаһу алейһи уәсәлләм” «Әр пайғамбар өзіне тән ерекшелігі себебімен пайғамбар ретінде таңдалған» деген кезде, Асхаби кирам «Йа Расулаллаһ, сіз қай амалыңызбен таңдалдыңыз?» деп сұрады. Сүйікті пайғамбарымыз «Исар» деп жауаптады. Исар – өзі мұқтаж болған нәрсені басқа мұқтаж болған бауырына беру деген сөз. Мұны істеу өте қиын болса да, ең болмағанда өмірде бір рет исар жасау керек. Өйткені Аллаһу та’ала «Өмірінде бір рет исар еткен адамнан және исаршы мінезімен маған қауышқан адамнан есеп сұрауға ұяламын» деген.
Бәһлул Дана, халифа Харун Рашидтың өз ақшасымен мешіт соқтырғанын естіген кезде «Бәрекелді, машаллаһ, үлкен жақсылық істеді» дейді де, құрылыс орнына барып, бүкіл кірпіштердің үстіне «Бәһлул» деп жазады. Бұл жағдайдан хабардар болған халифа «Неліктен кірпіштердің үстіне өз есіміңді жаздың?» деп сұрайды. «Несі бар екен, жазсам не болыпты?» деп жауап береді. Халифа «Мен ол мешітті өз ақшама Аллаһ разылығы үшін соқтырып жатырмын» дейді. Сол кезде Бәһлул Дана хазреттері «Егер Аллаһ разылығы үшін соққан болсаң, Бәһлул деп жазылса да, Харун деп жазылса да, бәрібір емес па? Аллаһу та’ала мешітті кімнің соқтырғанын білмейді ме?» деп жауап береді.WWW.ISLAMDINI.KZ

Сұрақ: «Әузу» мен «Бисмиллаһ»-тың мағынасы қандай?
Жауап:
Әузу биллаһи минашшайтанир ражим дегеніміз – Аллаһтың мейірімінен ұзақ болған және ашуына ұшырап, дүние мен ахиретте құрыған шайтаннан Аллаһу та’алаға сиынамын, қорғанамын, жәрдем күтемін.

Ал Бисмиллаһир рахманир рахим дегеніміз – әр бар болған болмысты оны жарату арқылы, болмыста ұстап тұру арқылы, жоқ болудан сақтау арқылы жақсылық жасаған Аллаһу та’аланың жәрдемімен бұл ісімді бастай аламын деген сөз.

(«Әузу» дегеніміз – «Әузу биллаһи минашшайтанир ражим» сөзі, ал «Бисмиллаһ» дегеніміз – «Бисмиллаһир рахманир рахим» деген сөз.» Төменде Бисмиллаһ деп өткен сөздер «Бисмиллаһир рахманир рахим» деген мағынаны береді.)

Бисмиллаһтың қасиеті
Сұрақ: Бисмиллаһтың қасиеті қандай?
Жауап: Ең алғаш жазылған жазу Бисмиллаһ. Адам алейһиссаламға алғаш келген уахи Бисмиллаһ. Мүминдер Бисмиллаһтың жәрдемімен Сырат көпірінен өтеді. Жәннат шақыруының қолтаңбасы Бисмиллаһ.

Хадис шәрифтерде былай делінген:

«Ұстазы балаға Бисмиллаһты (яғни «Бисмиллаһир рахманир рахим» сөзін) оқыса, бала да айтса, Аллаһу та’ала баланың, оның ата-анасының және ұстазының Жәһаннамға кірмеуі үшін құжат жаздырады.» (С.Әбәдийа)

«Құран кәрімнің кілті – Бисмиллаһ.» (С.Әбәдийа)

«Бисмиллаһ – бүкіл кітаптардың кілті.» (Хатиб)

«Бисмиллаһпен желінген тамақ берекетті болады.» (Ибн Мажа)

«Бисмиллаһпен басталмаған әрбір маңызды іс нұқсан болып қалады.» (Бәйһақи)

«Үйге кірерде Бисмиллаһ айтылса, шайтан “Бұл үйге кіруіме мүмкіндік жоқ” деп, бұрылып кетіп қалады.» (Тибйан)

«Амал дәптерінде жеті жүз Бисмиллаһ бар болған адамды Аллаһу та’ала тозақтан шығарады.» (Тәрғиб-ус салат)

«Бисмиллаһпен жазу жазған адамның қажеттіліктеріне жету оңай болады, Аллаһу та’ала да разы болады.» (Дәйләми)

«Ісін Бисмиллаһпен бастаған адамның күнәлары кешіріледі.» (И.Рафии)

«Тамақтануды Бисмиллаһпен бастап, соңында Әлхамдулиллаһ деген адамның әлі дастарханнан тұрмай-ақ күнәлары кешіріледі.» (Табарани)

«Бисмиллаһпен желінген тамақ берекетті болады.» (Ибн Мажа)

«Қиыншылыққа түскен адам “Бисмиллаһиррахманиррахим уә лә хаула уә лә қууата илла биллаһил алийил азим” десе, әртүрлі қиыншылықтардан құтылады.» (Дәйләми)

«Мың рет Бисмиллаһ оқыған адамның төрт мың үлкен күнәсы кешіріледі.» (Тәрғиб-ус салат)

«Бисмиллаһ жазылған бір қағазды жерден көтерген адам сыддықтардан жазылады.» (Тәрғиб-ус салат)

«Бисмиллаһсыз иіссу себінген адам шайтандарға да иіссу сепкен болады.» (Ибн Сүнни)

«Шайтаннан қорғану үшін тамақтануды Бисмиллаһпен бастаңдар!» (Табарани)

«Су ішерде Бисмиллаһ айтыңдар, болғаннан соң Әлхамдулиллаһ деңдер және үш демде ішіңдер!» (Ибн Сүнни)

«Тамақтануды бастарда Аллаһу та’аланың есімін еске алыңдар, яғни Бисмиллаһ айтыңдар! Басында Бисмиллаһ айтуды ұмытқан адам, есіне түскен кезде “Бисмиллаһи алә әууәлиһи уә ахириһи” десін!» (Әбу Дауд, Тирмизи, Хаким)

«Тамақтануды бастаған адам Бисмиллаһи десін. Бисмиллаһ деуді ұмытса, есіне түскен кезде “Бисмиллаһи алә әууәләһу уә ахираһу” десін.» (Ибн Мажа)

«Шайтаннан қорғану үшін тамақтанғанда, демалғанда және түнде ұйықтарда Бисмиллаһ айтыңдар!» (Табарани)

«Дәретханаға кірерде айтылған Бисмиллаһ жындардың көзіне перде болады, әурет жерлерді көре алмайды.» (Тирмизи)

«Есігін Бисмиллаһпен жапқан адам шайтаннан қорғанады. Бір шыбықпен болса да ыдыстарды Бисмиллаһпен жабыңдар!» (И.Хиббан)

«Шайтан Бисмиллаһ айтылмай желінген тамақты өзіне халал деп біледі.» (Мүслим)

«Шайтаннан қорғану үшін үйге кіргенде сәлем беріңдер және тамақты Бисмиллаһпен жеңдер!» (Табарани)

«Үйден шығарда “Бисмиллаһи, тәуәккәлту аләллаһ, лә хаула уә лә қууата илла биллаһ” деген адам қауіптерден қорғанады және шайтан одан ұзақтайды.» (Тирмизи)

«Йа Расулуллаһ, көп тамақ жесек те тоймаймыз, тамақтың берекеті болмайды» делінген кезде, Расулуллаһ: «Тамақты жеке емес, бірге жеп, Бисмиллаһ айтылса, берекетті болады» деп жауап берді. (Ибн Мажа)

Сүйікті пайғамбарымыз Бисмиллаһ айтып суды үш демде ішетін, болғанда Әлхамдулиллаһ дейтін еді. (И.Сүнни)
Сұрақ: Істерімізді бастағанда қысқаша Бисмиллаһ деп айту жеткілікті ме?
Жауап: Жеткілікті. «Һ» әрпі анық белгілі болу үшін «Бисмиллаһи» деу дұрысырақ.

Бисмиллаһпен басталған істі бітірген кезде де «Әлхамдулиллаһ» деу керек, яғни Аллаһу та’алаға шүкір ету керек!

Ибрахим сүресінің «Шүкір етсеңдер әлбетте ниғметімді арттырамын» мағынасындағы жетінші аяти каримасы мен «Кіші немесе үлкен ниғметке қауышқан адам "Әлхамдулиллаһ" десе, Аллаһу та’ала ол адамға бұл ниғметтің жақсырағын береді» және «Ішіп-жегеннен кейін "Әлхамдулиллаһ" деген адамнан Аллаһу та’ала разы болады» хадис шәрифтері ниғметке шүкір етілетін болса, әрі қолдағы ниғметтің жоқ болудан сақталатыны, әрі жаңа ниғметтерге де қолжеткізілетініне себеп болатындығы білдірілуде. (Т.Ғафилин) 

Бисмиллаһпен бастау
Сұрақ: Барлық жақсы істерді Бисмиллаһпен бастау керектігіне қарағанда, хаттарды, электрондық хаттарды Бисмиллаһпен бастау қажет емес пе?

Жауап: Бисмиллаһты Ислам әріптерімен жазу керек. Алайда Бисмиллаһты қазіргі хаттардың аяқасты болып кетуі мүмкін болғандықтан, хаттарда жазбаған дұрысырақ болады. Электрондық хаттарда және қол хаттарда Ислам әріптерімен жазылған түрін латын немесе кирилл әріптерімен сәйкестендіріп жазбау керек. Ислам әріптерімен жазылған қол хаттарды және Ислам әріптерімен жазылған электрондық хаттарды Бисмиллаһпен бастау сүннет. Ұлы Ислам ғалымы Дост Мұхаммед Кандихари хазреттері 29-шы хатында былай деген:

Сүйікті пайғамбарымыз хаттардың басында Бисмиллаһир рахманир рахим деп жазатын еді. Мысалы Дыхия Кәлби арқылы Рим императоры Гераклға жіберген хатын Бисмиллаһпен бастады. Хатты, кәпірге жазылса да, Бисмиллаһпен бастау сүннет. Худәйбийа жорығында хазреті Әлиге Бисмиллаһ жазуын әмір етті.

Барлық жақсы, қайырлы істерді Бисмиллаһпен бастау керек.WWW.ISLAMDINI.KZ

Сұрақ:
Ражаб айы туралы мәлімет бересіздер ме?


 


Жауап:
Ражаб айы қасиетті үш айдың бірі. Бұл ай тәубе, құрмет және ғибадат, ал рамазан
жақын-дық пен нығмет айы болып табылады. Зуннун Мысри былай дейді: «Ражаб
тұқым себу, шаъбан айы егінді сулау, ал рамазан болса, жемісті жинау айы».


 


Ражаб (ережеп) айы
кешірім, шағбан айы шапағат және рамазан айы сауаптардың еселеніп берілетін ай
екендігі көрсетілген. Бұл айларды құрметтеу күнәлардан алыс тұру және ғибадат
ету арқылы жүзеге асады. Құрмет көрсеткен адам оның қайтарымын алады. Осы
қасиетті уақыттарда уәде етілген сауаптарды алу үшін ең алдымен сенімді түзеу
керек. Ғылымхал ілімдерін үйрену керек, соларға сай өмір сүру керек. Көп тәубе
жасап, кешірім сұрау керек. Қаза болған намаздарын оқуды бастау қажет. Тезірек
қарыздардан құтылуға тырысу керек.


 


Хадис шәрифтерде былай
делінеді:


 


«Ражаб айында Аллаһу
та’алаға көп истиғфар айтыңдар, өйткені ражаб айының әрбір уақытында Аллаһу
та’аланың жаһаннамнан азат еткен құлдары бар. Сонымен қатар жаннатта өте әсем
сарайлар бар, оған тек ражаб айында ораза тұтқандар кіреді.»
(Дәйләми)


 


«Аллаһу та’ала ражаб
айында ораза тұтқан адамдарды кешіреді.»
(Гунийа)


 


«Қасиетті ражаб айының
басында бір күн, ортасында бір күн және соңында бір күн ораза тұтқан адамға
ражаб айын толығымен тұтқандай сауап беріледі.»
(Мифтахул-жәннә)


 


«Мына бес түнде жасалған
дұға қайтарылмайды: Рәғаиб түні, шағбан айының 15-ші түні, жұма түні, рамазан
айтының түні және құрбан айтының түні.»
(Ибн Асакир)


 


«Аллаһу та’ала Ражаб
айындағы жақсы амалдарды көп еселендіреді. Бұл айда бір күн ораза тұтқан адам,
бір жыл ораза тұтқан сияқты сауаб алады. Жеті күн ораза тұтқан адамға жаһаннам
есіктері жабылады. Сегіз күн тұтқанға жаннаттың сегіз есігі ашылады. Он күн
тұтқан адамға Аллаһу та’ала сұрағанын береді. Он бес күн тұтқанға бір мүнади
“өткен күнәларың кешірілді” деп айтады. Аллаһу та’ала Нұх алейһиссаламды ражаб
айында кемеге міндірді. Ол да ражаб айын оразамен өткізіп, жанындағыларға да
ораза тұтуларын әмір етті.»
(Табарани)


 


«Ражаб айында тақуаға
сай бір күн ораза тұтқан адамға, ораза тұтқан күндері тілге келіп “Йа Рабби, оны
кешіре гөр” деп айтады.» (Әбу Мұхаммед)


 

Рағаиб намазы деген жеке
бір намаз түрі жоқ

 


Кейбіреулер Рағаиб,
Бәрат дәне Қадір түнінде нәпіл намаздарын жамағатпен оқуда. Алайда, нәпіл
намазын жамағатпен оқу – мәкрух болады. Бұдан бөлек «Рағаиб намазы» деген намаз
да оқылуда. «Рағаиб намазы» хижреттен төрт жүз сексен жылдан кейін пайда болған.
Көптеген ғұламалар мұның жаман бидғат екенін жазуда. Көп адамның оқып жүргеніне
алданбау керек, мұны сүннет деп ойламау керек.


 


Бұл түнді де өзге
қасиетті түндердегі секілді ғибадатпен өткізу керек: Құран кәрім оқу керек, қаза
намазын оқу керек, күндіз ораза ұстау керек.


 

Ражаб айындағы намаз
және дұға

 


Пайғамбарымыз Ражаб
айының туғанын көргенде Салман Фариси хазреттеріне былай деді:


 


«Ей Салман, еркек және
әйел мұсылмандардан бірі Ражабта әр рәкатында фатихаи шәрифті бір мәрте, ихлас
шәриф пен кафирун сүресін үш мәрте оқып, отыз рәкат намаз оқыса, Аллаһу та'ала
оның күнәсін әлбетте кешіреді және оған толық бір жыл ораза ұстағандай сауап
беріледі. Ол адам келесі жылға дейін намаз оқығандардан болады және махшар
алаңында сусыздықтан сақтанған болады.»


 


Салман Фариси бұл
намазды қалай, қашан оқиын деп сұрағанында Пайғамбарымыз былай деді: «Ей
Салман, Ражаб айының бірінші күні он рәкат оқисың. Әр рәкатта бір фатиха, үш
ихлас және үш кәфирун сүресін оқисың. Сәлем бергеніңде қолдарыңды жайып: “Лә
илаһә иллаллаһу уаһдаһу лә шәрикәләһ, ләһул мулку уә ләһул хамду, йухйи уә
йумиту уә һуә хаййун лә йәмуту бийәдиһил хайр уә һуә ала кулли шәйин қадир”, Йа
раббым, Cен бергің келсе ешкім кедергі бола алмайды, Cен кедергі болсаң, ешкім
ешнәрсе бере алмайды» дейсің. Сосын қолдарыңмен бетіңді сипайсың.


 


Сосын, айдың ортасында
он рәкат оқы. Әр рәкатта бір фатиха, бір ихлас және үш кәфирун сүресін оқисың.
Сәлем бергенде екі қолыңды көкке қаратып: “Лә илаһә иллаллаһу уаһдаһу лә
шәрикәләһ, ләһул мулку уә ләһул хамду йуһйи уә йумиту уә һуә хаййун лә йәмуту
бийәдиһил хайр уә һуә ала кулли шәйин қадир. Илаһән уаһидән, фардән, самәдән,
уитрән уә ләм йәттаһиз сахибәтән уә ләуәләдә” деп қолдарыңды бетіңе сипайсың.


 


Айдың соңында он рәкат
оқып әр рәкатта бір фатиха, үш ихлас және үш кәфирун сүресін оқисың. Сәлем
бергенде екі қолыңдарыңды жайып: “Лә илаһә иллаллаһу уаһдаһу лә шәрикәләһ, ләһул
мулку уә ләһул хамду йуһйи уә йумиту уә һуә хаййун лә йәмуту бийәдиһил хайр уә
һуә ала алиһиттахиринә уә лә хаулә уә лә қуата иллә билләһил алиилазыйм ” деп не
сұрасаң дұғаң қабыл болады. Әр рәкаты үшін саған миллиондаған рәкат намаз сауабы
беріледі.»


 


Салман Фариси бұл хадис
шәрифті айтқаннан кейін, “Мен бұл хадис шәрифтегі сауап және шексіз
мейірімдермен медеттерді көргенде шүкір сәждесін жасадым” деді. (Қаза намаздары
барлар, бұның орнына қаза намаздарын қойып оқуы керек. Бұлай еткенде әрі
қазаларынан құтылады, әрі осы білдірілген көп сауаптарға қауышады. Парыз
намазынан қазасы барлардың нәпіл намаздары қабыл болмайды.)

 
WWW.ISLAMDINI.KZ

Әһли хикмет ғұламалар былай деген:

Ең
бақытты, ең рахат мұсылман – өзін есепке тарта алатын адам, басқаларды
емес. Өкінішке орай, тек басқаларға ғана қарағанымыз үшін, өзімізді көре
алмаймыз. Алайда бізге өзімізді көре алуымыз үшін айна берілген. Міне
осы айнаға қарап, өзімізге қарауымыз керек. Бұл айна – Имам Раббани
хазреттері сияқты үлкен әулиелеріміздің еңбектері. Сол айнаға қарап,
өзін көргендер, өзін танығандар құтылады. Юсуф алейһиссалам жәннаттың
сұлулығы берілген адамдардың ең әдемісі еді. Ең сүйікті досы оған қонақ
болып келеді. Юсуф алейһиссалам одан:

– Ешқандай сыйлығың жоқ па? – деп сұрайды.

– Әрине бар, сізге лайықты сыйлықты ұзақ іздедім, ақыр соңында таптым.

– Ол қандай сыйлық?

– Ол айна.

– Бұл айна не үшін керек?

– Сіздің сұлулығыңызды біз көреміз, білеміз, бірақ сіз өзіңіз білмейсіз. Біз сұлулығыңыздан шаттанамыз, сіз шаттана алмайсыз...

Құрметтілеріміздің
біз әкелген сыйлықтарға қажеттілігі жоқ, бірақ сыйлық сүйіспеншілікті
арттырады. Ұмытпайық, пайғамбарымыз алейһиссалам да бізден сыйлық
күтеді. Аллаһу та’ала да бізден сыйлық күтеді. Оларға немқұрайдылық
танытудан сақ болайық. Біз Расулуллаһқа қанша салауат айтатын болсақ,
жіберген сыйлығымыз үшін Ол да сол дәрежеде бізден разы болады. Бес
уақыт намазды оқысақ, Аллаһу та’ала да бізден разы болады. Аллаһу
та’аланың құлдарынан күткені – бес уақыт намаз. Намазын оқымаған адам
Хақ та’алаға сыйлық бермеген болады деген сөз. Тыныс алып жатқан болсақ,
намаз оқуға да мәжбүрміз. Егер тыныс алып жатпаған болсақ, демек намаз
оқу міндеті де мойнымыздан алынды деген сөз.

Бір
адам бір имамға келеді, «намазды оқымауыма рұқсат ретінде маған бір
фәтуа берсеңіз, сізге жүз алтын беремін» дейді. Имам «Жарайды, саған бір
емес, бес фәтуа берейін» дейді. «Бұлардың қайбірін жасай алсаң, намаз
оқу міндеті мойныңнан алынады: 1) Хайуан болсаң, 2) Жынды болсаң, 3) Сәби болсаң, 4) Аллаһ сақтасын, мүртәд (кәпір) болсаң, 5)
Өлсең, намаз міндеті сенің мойныңнан алынады. Бұлардың ешбіріне намаз
парыз емес» деп ретімен айтқан кезде, әлгі адам «Ұстаз, бұлар маған
жарамайды» дейді де, намазын оқуға кетеді.

Ұзын
сөздің қысқасы, мүмин, мүмин болып өмір сүрген уақыты бойы намазын оқуы
керек. Имам Жафәр Садық хазреттері өлім жағдайында жатқан кезде орнынан
тұрып: «Бәрің дереу мұнда жиналыңдар, соңғы сөзімді айтамын» дейді.
Бәрі жиналғаннан соң «Намазды тастап кетуден сақ болыңдар. Менің
шәкіртім болса да, туысқаным болса да, сәйид болса да, намазын оқымаған
адамға жаза бар» дегеннен кейін, кәлимаи шәһадат айтып қайтыс болады.

Кемшілікпен
оқылса да, намаз иншаллаһ қабыл болады. Біз ең болмағанда Аллаһқа
бұрылайық. Оның жолында болайық. Намазды барлық жағдай мен шарттарда
оқуға тырысайық. Намаз оқу – ең негізгісі. Қабыл болды ма, болмады ма
деп Аллаһу та’аламен саудаласатын жағдайда емеспіз. Құлдың міндеті –
әмір етілгенді орындау. Қабыл ету немесе қабыл етпеу – Аллаһу та’ала
білетін іс.

WWW.ISLAMDINI.KZ

Сұрақ: Жын мәктубы деген не?

Жауап: Жын мәктубы (хаты) – пайғамбарымыздың мұсылмандарды жындардың
зиянынан қорғау үшін хазреті Әлиге жаздырған хаты. Тұмар қылып тағып
жүргендерге және үйінде осы мәктуб болғандарға бұл махлұқтар зиян бермейді.
Сахабалардан хазреті Әбу Дүжане былай айтып берген:

Үйде жатқан едім. Диірменнің дауысына ұқсаған және ағаш жапырақтарының
дауысы секілді дауыс естідім және үйдің іші найзағай секілді жарқылдады.
Басымды көтергенімде бөлменің ортасына үлкен бір нәрсе көтерілгенін
көрдім. Қолыммен ұстағанымда кірпінің терісіндей болып сезілді. Бетіме
ұшқын секілді нәрселер лақтыра бастады. Дереу Расулуллаһқа барып
болғандарды айтып бердім. Пайғамбарымыз “Ей Әба Дүжане, Аллаһу та’ала
үйіңе жақсылық және береке берсін!” деді де, қалам мен қағаз сұрады.
Хазреті Әлиге бір мәктуб жаздырды. Мәктубты алып үйге бардым. Басымның
астына қойып ұйықтадым. Айқайлап, қиналып жатқан дауыстан ояндым. “Ей
Әба Дүжане, бұл мәктубыңмен бізді өртедің. Сенің иең әлбетте бізден
үстем. Бұл мәктубты біздің алдымыздан алмасаң, біз бұл азаптан құтыла
алмаймыз. Бұдан былай сенің және көршілеріңнің үйіне келе алмаймыз. Бұл
мәктуб бар болған үйлерге келе алмаймыз” деген дауыстар шықты. Оған
“Пайғамбарымыз рұқсат бермейінше бұл мәктубты алмаймын” дедім. Жынның
жылауынан, шырылдауынан ол түн мен үшін ұзақ түн болды. Таң намазын
мешітте оқығаннан кейін жынның сөздерін пайғамбарымызға айттым.
Расулуллаһ алейһиссалам: “Ол мәктубты алып қой. Әйтпесе мәктубтың азабын
қияметке дейін тартады” – деп бұйырды. (Дәлаил-ун-нубууа, Тәзкира-и
Қуртуби)
Бұл мәктубтың арабша нұсқасы төменде:





WWW.ISLAMDINI.KZ

           


Жылан адамды өлтіріп, жанын алуы мүмкін. Ал жаман дос адамның жанын да, иманын
да алып, пәлекетке жетелейді. Өйткені «Адамның діні – досының діні секілді.»
делінген.



            Адам өзінің және күллі болмыстың жаратушысын тануға бейім болып
жаратылған. Жаратушысына ғибадат ету және Оған жақындау деген қалау әрбір адамда
болады. Бірақ, бұл бейімділіктің және қалаудың ешқандай құны жоқ. Өйткені нәпіс,
шайтан және жаман дос адамды алдап жаратылысындағы бұл қасиеттерін бәсеңдетіп,
жойып жібереді.



            Дін ғұламалары былай деген: «Иманның төрт дұшпаны бар: Оң жақта
жаман дос, сол жақта нәпістің қалаулары, алда дүниеге берілушілік және артта
шайтан бар, бәрі де иманды ұрлағысы келеді. Жаман дос дегеніміз адамның тек
мүлкімен ақшасына қол салып, дүниесін алғысы келетіндер емес. Достың ең жаманы,
ең зияндысы – адамның дінін, иманын, әдебін, ұятын, ахлақын бұзуға тырысатындар,
яғни дүниесі мен ахыретіне, мәңгі бақытына шабуыл жасайтындар.”



            Хазреті Ахмед Намық Джами жақсы достың қандай болатынын түсіндіріп
жатып, былай дейді: «Көрісіп, бірге жүрген адамның жақсы дос немесе жаман дос
екенін білудегі маңызды нәрселер мыналар: Көрісіп жүрген адамдарың сендердің
Аллаһу та'аланы еске алуларыңды және ұмытпауларыңды қамтамасыз етіп, мұны
жаңалап, жүректеріңді ояу ұстаса бұл жақсы дос деген сөз. Ал бірге жүрген
адамдарың сендерге Аллаһу та'аланы және Оны зікір етуді ұмыттырып жатса, ол
жаман дос деген сөз. Ондай адамнан жыртқыш аңнан қашқандай қашу керек. Өйткені
жыртқыш аң әрі кетсе адамның жанын алады, бірақ иманына зиянын тигізе алмайды.
Жаман дос болса, адамның иманының да, жанының да кетуіне, оның мәңгі
пәлекеттерге ұшырауына себепкер болады.»



            Жақсы досты тапқан кезде көп шүкір ету керек және әр уақытта жақсы
адамдармен бірге болу керек, сонда қияметте өкініште болмаймыз. Адамның басына
келетін әрбір пәлекет жаман достың себебінен келеді. Ондайлардан аулақ болу
керек.



            Жақсы дос адамды төменнен жоғарыға жетелейді. Жаман дос болса мұның
керісін істейді. Кез-келген адаммен дос болмау керек. Сөйлесіп жатқан адамның
ақылы мен түсінігіне қарай сөйлеу керек.



            Тәкаппарланбау керек және сырын әркімге айта бермеу керек. Әр
адамның сөзіне алданбау керек. Адамдардың сөзіне емес, ісіне қарау керек. Өз-өзіне
пайдасын тигізе алмай жүрген адамнан сақтану керек. Ондай адамның өзгеге қалай
пайдасы тисін. Жаман адаммен дос болған жақсы адам, оны өзіне бұрып, жақсы адам
ете алса керемет болады, егер мұны істей алмай, өзі де сол адам секілді бұзылып
кетсе, ең жаманы міне осы.”


 

            Ибраһим бин Әбу Талиб Бәтаиһидің айтып бергені:


«Хазреті
Әбу Бәкір бин Қаууамның хал-жағдайын сұрайын деп жолға шықтым. Жолда бір
керуенге кездестім, сол керуендегілермен дос болып бірге жол жүріп келдік. Олар
жол бойы арақ-шарап туралы ауыздары суланып әңгімелесіп келді. Әбу Бәкір бин
Қаууам хазреттерінің құзырына барғанымда менен:


–       
Ей Ибраһим бұл халің не? – деп сұрады.


–       


Менің халіме не болыпты, ұстазым?


–       


Қолыңда шарап ұстап тұрған сияқтысың ғой.


–       
 Жолда келе жатып керуендегілермен жолдас болып едім. Олар келгенше шарап
туралы сөйлесті. Демек әңгімелері маған әсер еткен ғой,- дегенімде бұл сөзіме
хазреті Әбу Бәкір бин Қаууам:


–       
Балам жақсы адамдармен бол! Жаман адамдардан қолыңнан келгенше аулақ жүр!
Өйткені олармен сөйлесу дүниеде де, ахыретте де жүзіңді қарайтады,- деп бұйырды.”


 


           Стамбулда жетілген ғұлама-әулиелердің бірі болған Мұхаммед Мурад
хазреттері, өзінің шәкірттеріне үнемі былай насихаттайтын: «Ғұламалар мен
әулиелер мына маңызды жәйтті айтып ескерткен: Мына үш адаммен дос бол. Біріншісі:
Ілімді және қолында өнері бар адаммен дос бол. Дүние мен ахырет бақытына
қауышуың оңай болады. Екіншісі: Көркем (жақсы) мінезді адаммен дос бол. Өйткені
мұндай адамдар достың айыбын көрмегендік танытып жасырады және бұл айыптарды
насихатпен түзетеді. Бұл жолда көп тер төгеді. Үшіншісі: Жаман ниеті болмаған,
дүниеге берілмеген, сенімді, адал және ықыласты адамдармен дос бол.



            Мына үш түрлі адамнан сақтану керек: Біріншісі пасық және азғын,
күнә жасайтын, нәпістеріне еріп Аллаһу та'аланың әмірінен шыққан адамдар. Мұндай
адамдармен дос болу бұл дүниеде рахат таптырмайды және ахыретте де рахметке
қауыштырмайды. Екіншісі: Өтірікші және қиянатшы болғандар. Мұндай адамдармен
достық құру ауыр азапқа және пәлекетке себеп болады. Сенен өзгеге, өзгеден саған
сөз тасиды. Үшінші түрдегі адамдар: Ақымақтар. Мұндай адамдардың сөзіне мән
берілмейді. Бұлардан адамға не пайда келмейді, не адамды зияннан да арашалап
қала алмайды. Олардың жақсы дегендері жаман, жаман дегендері жақсы болады.
Зиянды дегендері – пайдалы болып шығады.»





           Хазреті Фудайл бин Ияд: “Маған жаман мінезді адамның дос болғанынан
гөрі, күнәһәр болса да жақсы мінезді адамның дос болғаны абзал.” деген.



           Дауди Таии хазреттері: “Сенен кемшілік іздейтін, жаман адамдармен дос
болма!” деп ескерткен.



           Қорыта айтқанда жаман достың барлық түрінен сақтану керек. Хазреті
Мухаммед бин Фадлдың айтқанындай: «Жаман дос – өкінішпен қайғы деген сөз.»



 

Жаманменен жолдас болған оңбайды

Жаманменен басыңа бақ қонбайды

Жылан жанның дұшпаны, ал жаман дос

Жанмен қоса иманыңды жалмайды

 

WWW.ISLAMDINI.KZ

Бір
мұсылман өте жетістікті болса, ұстағаны алтын болса, бұл істің түбінде
міндетті түрде ата-ананың разылығы, дұғасы бар деген сөз, оларды қатты
разы қылды деген сөз. Өйткені Расулуллаһ (салаллаһу алейһи уәсәлләм) «Ата-ананың баласына жасаған дұғасы, пайғамбардың үмбетіне жасаған дұғасы сияқты болады, кері қайтарылмайды» деген. Қарғыс та осындай.Бір
бала ата-анасының, бір қызметші де жұмыс берушінің дұғасын, разылығын
ала алмаса, Алллаһтың да разылығын ала алмайды деген сөз. Яғни бізге
келген ниғметтерге себеп болғандарға рахмет айта алмасақ, сол ниғмет
үшін жасаған шүкірімізді Аллаһу та’ала қабыл етпейді. Себебі хадис
шәрифте: «Жақсылық жасаған адамға рахмет айтпаған адам Аллаһқа шүкір етпеген болады» делінген.
Ата-аналарымыз тірі болса, қолдарын сүйіп, көңілдерін аулауға, дұғаларын алуға тырысуымыз керек. Тіпті «Жәннат аналардың аяғының астында»
деген хадис шәрифке мойынсұнып, анамыздың табанын сүюіміз керек. Сонда
бізге де бала-шағамыз керекті құрметті көрсетеді. Адам не егетін болса,
соны жинайды. Не істесе де, өзіне істейді.
Балаларымызға
мал-мүлікті, тасты, жерді емес, намазды өсиет қылып қалдыруымыз керек.
Сүйікті пайғамбарымыздың және бүкіл әулиелердің өсиеті – намаз болған.
Өйткені дұрыс оқылған намаз – барлық дертке дауа. Бір үлкен әулиенің
кіші жастағы ұлына жазған өсиетіндегі екі негіз: «1)
Талып қалу мен есі ауысып қалудың тысында ешбір уақыт өзіне тән болған
намазынсыз өтпеу керек, яғни қазаға қалмау керек. Сондықтан әке хақысы
ретінде саған қалдырар өсиетім – құрлықта да, теңізде де, қайда болсаң
да Аллаһтың әмірі болған намазды тәрк етпе. 2) Егер
жоғарғы оқу орнын бітіріп, бір кәсіпке ие болмасаң, сенен разы
болмаймын. Өйткені мен саған өте жақсы діни тәрбие бердім. Осы діни
тәрбиені алатын дүниелік білімің мен мәдениетпен біріктіретін болсаң
ғана қоғамға пайдалы адам боласың. Діни тәрбие мен дүниелік білім –
адамдағы екі қол, екі аяқ, екі көз сияқты. Бірі кем болса, ол адам
мүгедек болады.»
Жан
тапсыратын сәтінде де ұлына былай дейді: «Балам, кітаптарыңды ал, былай
алдымнан өт! Мен ахиретке кетіп барамын. Аллаһтың алдына барған кезде:
Йа Раббым, мен көздерімді ұлымды білім үйренуге жіберіп жатқанда жұмдым.
– деймін.»
WWW.ISLAMDINI.KZ

Шынайы мұсылман –
жанұясын, отанын және туын сүйеді. Адамдармен жұмсақ мәміледе болады және
бәріне қолынан келгенше көмектеседі. Үлкендерді, әке-шешесін құрметтейді, жастарға
ізет қылып, қамқор болады. Ешкімді ренжітпейді, көңілін қалдырмайды. Тазалыққа
аса мән береді. Жеген, ішкендері, денесі және айналасы әрқашан таза болады.


Шынайы мұсылман
өзінің құл екенін біледі және құлдық міндеттерін толық орындауға тырысады. Еш
өлмейтіндей дүние үшін және ертең өлетіндей ахирет үшін еңбек етеді.
Бала-шағасын жақсы мінезді және үлгілі мұсылман етіп тәрбиелейді. Оған Құран
кәрім оқуды үйретеді және оқытады. Туысқандары, достары, көршілерімен ғана
емес, бүкіл адамдармен жақсы қарым-қатынаста болады.  


Шынайы мұсылман
дінін толық үйреніп, ниғметтерге шүкір етеді. Жеген-ішкені әрқашан халал
болады. Ешкімнің мүлкіне, жанына, арына қол салмайды. Біреудің ақысын жемейді,
жамандық істемейді және өзіне жасалған жамандықтарға сабыр етеді. Қулық, қиянат
етпейді. Көре алмаушылық етпейді, іші тар, тәкаппар емес. Біліп, білмей бір
күнә істесе, дереу тәубе етеді. Ата-бабаларына, қайтыс болған мүминдерге,
достарына және бала-шағаларына әрқашан дұға етеді.


Шынайы мұсылман
істерінде аса ұқыпты болады. Уақытын бос өткізбейді. Еңбек етеді, бірақ ризықты
Аллаһу та’аладан деп біледі. Өзіне жүктелген істі өз уақытында, тіпті одан да
ерте бітіреді. Құл ақысынан қатты қорқады. Құсыр, кемшіліктерді кешіреді.
Ешқашан боғауыз (боқтау) сөздерді қолданбайды, айтпайды, жазбайды, оқымайды.
Ешкіммен таласып-тартыспайды және ешкімнің көңілін қалдырмайды.


Шынайы мұсылман
әрбір істеген істерімен айналасындағыларға үлгі болады. Ешкімді мазақ етпейді,
өтірік айтпайды. Фитна шығарудан қатты тартынады. Ашуын жеңе алады. Мұсылман
ғайбат етпейді, рия ойына да кіріп шықпайды. Жылы сөзді, жылы жүзді, өзі де,
сөзі де дұрыс болады. Өте кішіпейілді және қарапайым болады. Пәк, мейірімді,
жомарт, шыншыл және сыпайы болады. 


Қорыта айтқанда шынайы мұсылман, бүкіл жаман
мінез-құлықтардан ұзақ болып, жақсы мінез-құлықтарға ие болу арқылы дүниеде
рахат және тыныш өмір сүретініндей ахиретте де шексіз бақытқа қауышады.  
WWW.ISLAMDINI.KZ  

Хазреті Азиз Махмуд Худайидің
ұстазы хазреті Уфтада бір күні медреседе уағыз айтып отырып: «Жаңа
піскен жүзім болса, соны жесек... Кім барып баудан жүзім жинап әкеледі?»
дейді. Қыс мезгілі еді, сыртта қар тізеге дейін. Шәкірттері: «Мынадай
қыстың ызғарында жүзім болмайды ғой... Ұстазымызға бір нәрсе болды-ау,
Истиғрақ халі көрінген болса керек, не болса да біраздан кейін өтер.»
деп ойлайды. (Истиғрақ – Аллаһ махаббатымен дүниені ұмытып өзінен кету
деген сөз.)
Осы кезде шәкірттерінің бірі Қазы Махмуд, «Мұның бір
хикметі бар, біз үшін ұстазымыздың сөзі маңызды» деп ойлайды. Рұқсат
сұрап, бауға кетеді. Бұтақтарының бірін сілкиді, қар төгілгеннен кейін
бұтақтан шоқ шоқ жүзім көреді. «Бұл ұстазымның кереметі» деп, бір себет
жүзім жинап медресеге қайтып бара жатқанында шұңқырға құлап түседі.
Шұңқырда тамағына дейін суға батады. Айналада ешкім жоқ. Себет
суланбасын деп жоғарыда ұстап, Аллаһу та'алаға жалбарынып жатқан кезде,
шұңқырдың бас жағынан дауыс естіледі: «Ей Махмуд! Қолыңды әкел жоғары
тартайын!» дейді. Басын көтергенінде бір адамның оған күлімдегенін
көреді. Қолын созады. Жоғары шыққан сәтінде ол адамды көре алмай қалады.
Қайтадан себетін иығына асынып, асыға медресеге келеді.
Достары қызыға жүзімге қарап жатқан кезде, хазреті Уфтада:
«Балаларым,
білемін, бұл мезгілде жүзім болмайды. Мақсатым жүзім емес, менің сөзіме
ме, әлде жүзімге ме мән беретіндіктеріңді түсіну еді. Жүзімді
көздегендер жоғалтады, еш жерден жүзім таба алмайды. Сөзімізді «жарайды»
деп құптағандар, тапса да ұтады, таппаса да ұтады. Осыны ұмытпаңдар,
дінге қызмет етуде, ұстазына қызмет етуде көптеген қиындықтар болады.
Достарыңның шұңқырға түсіп, оны Хызырдың (Қыдыр ата) құтқаруы сияқты...
Қиыншылығы көп, бірақ сауабы да көп» деді.
Осылайша Қазы Махмуд ұстазының сөзіне мән беріп Қазы Махмуд болып жүріп хазреті Азиз Махмуд Худайи болды.WWW.ISLAMDINI.KZ

Әһли хикмет ғұламалар былай
деген:



Иманды сақтап қалу қиын болып қалды. Аллаһ сақтасын,
адам бір қате сөз айтса, бір қате іс жасаса немесе бір қате нәрсеге сенсе,
күпірге түседі, мүртәд болады. Сол кезге дейін жасаған бүкіл ғибадаттарының
сауабы жоқ болады, иман кеткеннен кейін неке де кетеді. Иманды жоғалту –
ақылға симайтындай үлкен пәлекет. Адамның бұл жағдайдан құтылуға тырысуы үшін
сол жағдайға түскенін білуі қажет. Көбі мұны білмейді, бұдан хабары да
болмайды. «Ширктен сақтаныңдар! Ширк –
құмырсқаның басқан қадамының дыбысынан да жасырын» хадис шәрифі
ширкке түскен адамның мұны оңайшылықпен түсіне алмайтынына ишара болып
табылады.



Имансыз өлу – мәңгі-бақи тозақтық болу деген сөз.
Мәңгіліктің не екенін елестете аламыз ба? Біреуге бір бөлменің ішіне елу жылға
қамау жазасы берілсе, ол жерде бұдан басқа ешқандай жаза берілмесе де адам
қиналады. Міне осы себептен күпірге түспеу үшін Әһли сүннет ғалымдарының кітаптарынан
иманға зиян беретін сөздерді, істерді және үлкен күнәларды, жүрек (көңіл)
ауруларын, яғни дінімізді жақсылап үйренуіміз қажет. Бұл тақырыптар Ислам Ахлақы кітабында өте жақсы
баяндалған. Бүкіл ғибадаттар, сауаптар, сүйіншілер иманды болғандарға тән.
Иман кететін болса бәрі бітеді. Сол себептен Сәйид Абдулхаким Аруаси
хазреттері «Аллаһу та’ала бір құлына иман
берген болса, оған не бермепті? Оған иман бермеген болса, басқа не беріпті?»
деген. Сондықтан күпірге түсуден қатты қорқуымыз қажет.



Бұл заманда бір адамға беру мүмкін болған ең жақсы
сыйлық – күлімдеген жүз бен жылы сөз. Бәрінің бұған мұқтаждығы бар. Күлімдеген
жүз бен жылы сөз – осы заманның жиһады және сәттіліктің сыры. Ашуланбау
керек, мүлдем дөрекілік танытпау керек. Бұл күндері көпшілік ашушаң
болып қалған. Ұрыс-керіс, қылмыстар, жанұя ішіндегі қиындықтар, барлығы
осының кесірі.



Біз бұл дүниеде аманат сақтаушымыз. Мал-мүлік, білім,
бала-шаға, бүкіл иелігіміз – бізге жеке-жеке аманат. Бұл аманаттарға
қиянат жасау оларды пәлекетке тастау болады. Хақ та’ала аманат ретінде берген
денені Ол әмір еткен жерлерде және орынды қолдану керек. Ақша аманат еткен
болса, жаман жерге емес, қайырлы жерлерге жұмсау қажет. Білім берген болса,
Аллаһ жолында қолдану керек. Білімді, ақшаны сақтамау керек, оны қолданбай
сақтап, жинап қою дұрыс болмайды. Жинаған адамды Хақ та’ала жақсы
көрмейді. Бала-шаға деген аманатқа Ислам тәрбиесін беру керек. Оларды өз
қолымызбен отқа тастамауымыз керек. Әйел де аманат, оны ренжітпеу керек және
күнәдан сақтау керек. Қолдан келгенше ғибадаттарды ықыласпен орындауға және
адамдарды қуантуға тырысу керек, осылайша аманаттарды қорғаған боламыз.



 







Ахирет – дүниенің терісі. Дүние қиыншылық, ал ахирет
рахаттық жері. Жәннатта көздер көрмеген, құлақтар естімеген, ақыл түсінбейтін
ниғметтер бар. Дүниеде халалдың шегінен шығып, зауық пен рахаттыққа берілген
адам ахиретте бұлардан мақрұм қалады. Дүниеде Аллаһу та’аладан қорқпаған адам
ахиретте өте қатты қорқады. Дүние өткінші, ал ахирет мәңгі.



Адам не дүниені, не ахиретті таңдайды. Дүниені таңдаған
адам ахиретті тәрк етіп, тек дүниеге байланған болса, тек қана дүниеге
қолжеткізу үшін тырысатын болса, тек дүниеге табынатын болса, бұл адамда бәрі
бітті деген сөз. Алайда ахиретті тәрк етпестен, нәпсіне алданғаны үшін
дүниеге көңілі ауған мүминнің құтылуына үміт бар.



Дүниенің өзі жаман емес, оны жақсы көру жаман. Бір
жүректе екі махаббат болмайды. Бір адам бір уақытта екі жаққа, мәселен әрі
Меккеге, әрі Парижге бара алмайды. Кезкелген адам я ахирет, яки дүние жолаушысы.
Ахирет жолаушысы болған адам ең үлкен күнәларды істесе де, егер өкініп тәубе
етсе, Аллаһу та’ала оны кешіреді. Тәубе етпей өлетін болса, сонда да кешірім
мен шапағатқа қауышуы мүмкін. Қауыша алмаса да өлім, қабір, махшар және
соңында тозақ азаптарымен кешіріледі. Себебі иманы бар. Егер де дүниені
таңдап, ахиретті толығымен тастап кәпір болып өлетін болса, онда оның құтылуына
ешқандай мүмкіндігі жоқ.



Адамдарға Аллаһты және Расулын таныту, ахиретті
еске түсіру, дұрыс кітап беріп Ислам дінін үйрету қажет. Ғибадат ету тек иманы
бар болғандарға ғана парыз болады. Имансызға ғибадат парыз емес. Осы себептен
ең көп көңіл бөлу керек болған нәрсе – иман. Өмір ағашының негізгі тамыры
осы. Діңгегі, бұтақтары және жемістері, яғни ғибадаттар одан кейінгі орында
тұрады. Ғибадаттар міндетті түрде қажет, бірақ иман, яғни тамыры жоқ болса,
ағаш тамырсыз бола алмайды. Осы себептен Сәйид
Абдулхаким Аруаси хазреттері «Біздің асыл дертіміз, негізгі
мақсатымыз – иманды қорғау. Күпір Әмудария өзені сияқты ағуда. Алайда өте
күшті сел бір шынар ағашының қуысына кірген сабан шыбығын әкете алмағанындай,
Имам Раббани хазреттері сияқты әулиенің, осындай ұлы шынардың қуысына кірген
мұсылмандарды да әкете алмайды, олар құтылады. Әйтпесе бұл ағысқа төтеп беру,
бұл ағыстан құтылу мүмкін болмайды» деген.



Бұл әулиелерді таныған, жақсы көрген, кітаптарына
қос қолымен жабысқан, бір кітабын алып оқыған адам күпір ағысының алып
кетуінен құтыла алады. Сондықтан олардың кітаптарын барлық жерге жеткізуге,
осылайша өзіміздің және көптеген адамдардың құтылуына тырысуымыз қажет.

WWW.ISLAMDINI.KZ

Расулуллаһтың
алейһиссалам дүниеге келуінің алдында және туылған кезінде Оның
келетінін сүйіншілейтін бірқатар оқиғалар орын алған. Сол кездің танымал
тұлғалары пайғамбарымыз дүниеге келместен бұрын ғажайып түстер көрген.
Түстерін көріпкелдер мен сол кездің атақты ғалымдарына жорытқан кезде,
олар бұл түстерді Мұхаммед алейһиссаламның келетініне жориды.
Пайғамбарымыздың атасы Абдулмутталиб былай деген: «Бір жолы ұйықтап
жатып түсімнен шошып ояндым. Дереу бір көріпкелге барып, жорытайын деп
ойладым. Оған барғанымда ол бетіме қарап «Ей, Құрайыш басшысы! Саған не
болды? Жүзіңнен басқа нәрсе көрініп тұр. Әлде бір нәрсе болып қалды ма?»
деді. «Иә, бір түс көрдім, бұл туралы әлі ешкімге тіс жарған жоқпын»
деп оған айтып бердім: Бүгін түсімде өте үлкен бір ағаш көрдім. Бір ұшы
аспанға жетіп тұр, бұтақтары шығыс пен батысқа таралған. Ол ағаштан
сондай бір нұр шашырайды, күн оның қасында жай нәрсе болып қалады. Бірде
көрініп, бірде жоқ болады. Адамдар соған бет бұрған еді. Барған сайын
нұры арта түсті. Құрайыш тайпасының кейбір адамдары сол ағаштың
бұтақтарына жабысуда, кейбіреулері де ағашты кесуге ұрынуда еді. Бір жас
адам ол ағашты кескісі келгендерге тосқауыл болды. Ол адамның жүзі
әсем, бүкіл денесінен де хош иіс тарап тұр еді. Ондай адамды мен
өмірімде көрген емеспін. Мен де әлгі ағаштың бір бұтағынан ұстағым
келді, бірақ қолым жетпеді» дедім. Түсімді айтып болғаннан кейін оның
өңі бозарып, «Ол саған бұйырмайды» деді, мен «Кімге бұйырады?» дегенімде
«Сол ағаштың бұтағынан ұстағандарға» деді. Сосын «Сенің тегіңнен бір
пайғамбар келеді, барлық жаққа үстемдік жүргізеді, адамдар Соның дініне
кіреді» деді. Сосын қасымдағы балам Әбу Тәліпке қарап, «Бұл Оның көкесі
болып қалар» деді. Әбу Тәліп бұл оқиғаны пайғамбарымызға пайғамбарлығы
білдірілген кезде айтқан және «Міне сол ағаш - Әбул Қасым Әл-Әмин
Мұхаммед алейһиссалам» деген.
Пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссалам
дүниеге келген түні бір жұлдыз туды. Мұны көрген яһуди ғалымдары
Мұхаммед алейһиссаламның туылғанын түсінді. Сахаба Хассан бин Сабит
(радиаллаһу анһ) айтады: «Мен сегіз жаста болатынмын. Бір күні таңертең
бір яһуди «Ей, яһудилер!» деп айқайлап жүгіріп жүрді. Жуыттар «Не болды,
неге айқайлайсың?» деп оның қасына жиналған кезде ол «Хабарларың
болсын, Ахметтің жұлдызы осы түні туды. Ахмет осы түні дүниеге келді»
деп жауап берді».
Расулуллаһ туылған түні Қағбадағы пұттардың барлығы
қирады. Уруәтуб-нуз Зубейр жеткізеді: «Құрайыштық бір топтың бір пұты
бар болатын. Олар оны жылына бір рет тауап етіп, түйелер сойып, шарап
ішетін. Тағы да солай бір күні пұттың жанына барған кезде оның жерде
құлап жатқанын көреді. Оны тұрғызса, ол қайтадан құлайды. Бұл жағдай үш
рет қайталанады. Сосын оның жан-жағына жақсылап тіректер қойып, сүйеп
қойған кезде бір дауыс келеді: «Бір адам туылды, жер бетінде барлық
нәрсе қимылға келді. Қанша пұт бар болса барлығы құлады. Патшалар
қорқыныштан қалтырады». Бұл оқиға дәл Мұхаммед алейһиссаламның туылған
түніне сәйкес келеді.
Медаин қаласындағы Иран шахының сарайының он
төрт мұнарасы қирады. Сол түні гүрілдеген дауыстан шошып оянған патша
мен оның халқы көрген қорқынышты түстерін жорытқанда мұның үлкен бір
нәрсенің белгісі екенін түсінді.
Сондай-ақ, сол түні мәжусилердің
(отқа табынушылардың) мың жылдан бері жанып тұрған үлкен оттары кенеттен
сөніп қалды. Олар оттың сөнген күнін белгілеп қойды. Ол шах сарайының
мұнаралары құлаған күнге сай келеді.
Сол кезде қасиетті деп саналатын Сауа көлінің суы да сол түні бір сәтте тартылып кетеді.
Шам жақта мың жылдан бері суы ақпай тұрған және кеуіп қалған Сәмауа өзенінің арнасы сол түні толып аға бастады.
Мұхаммед
алейһиссалам туылған түннен бастап шайтан мен жындар енді Құрайыш
көріпкелдеріне оқиғаларды хабарлай алмайтын болды. Көріпкелдік амалы
тоқтады.
Пайғамбарымыз өмірге келген түнде және одан кейінгі күндерде
әлемде сол кезге дейін болмаған оқиғалар орын алды. Бұлардың барлығы
соңғы пайғамбардың дүниеге келуінің белгілері еді.

WWW.ISLAMDINI.KZ

Дүниедегі барлық адамдарға және жындарға пайғамбар ретінде жіберілген,
пайғамбарлардың ең соңғысы және ең үстемі Мұхаммед «алейһиссалам» 571
жылы сәуірдің 20-на сай келетін рабиуләууәл айының 12-сі дүйсенбі күні
түнде таңға жақын Меккеде дүниеге келді. Әрбір үммет өз пайғамбарларының
туылған күнін тойлайды. Бүгін де мұсылмандардың мерекесі. Қуаныш пен
шаттық күні. Әлемдегі мұсылмандар тарапынан жыл сайын бұл түн «мәуліт
түні» ретінде тойланады, барлық жерде мәуліт қасидалары, өлеңдері
оқылып, расулуллаһ еске алынады. Мәуліт - туылған сәт дегенді білдіреді.

Пайғамбарымыз мәуліт түнінде сахабаларға тағам ұсынып, бала
кезінде болған оқиғаларды айтатын. Хазреті Әбу Бәкір халифа болып тұрған
кезде сахабаларды жинап, Расулуллаһ туған кездегі ғажайып оқиғалар
туралы айтатын. Бұл түні пайғамбарымыз туылған кездегі байқалған
құбылыстарды, мұғжизаларды айту, тыңдау, үйрену өте сауапты іс болады.
Пайғамбарымызды мадақтайтын түрлі мәуліт қасидалары
бар. «Мәуліт оқу» - пайғамбардың дүниеге келуін, миғражы мен өмірі
туралы әңгімелеу, оны еске түсіру, оны мадақтау дегенді білдіреді.
Мәуліт түні қадір түнінен кейінгі ең қадірлі түн. Бұл түні
пайғамбарымыздың дүниеге келгеніне қуанғандар кешіріледі.
Хадис шәрифтерде былай бұйырылған:
«Мені әке-шешесінен, перзенттерінен және барлық адамдардан артық жақсы көрмеген адам шынайы иман келтірген бола алмайды».
«Бір нәрсені қатты жақсы көрген адам, әрине оны көп есіне алады».
«Пайғамбарларды еске түсіру ғибадат болып саналады».

Бұл түні сазды аспаптар және басқа да харам нәрселерді араластырмай,
еркек-әйел араласпай, Аллаһ ризалығы үшін мәуліт жиындары ұйымдастыру,
мәуліт оқу, салауат айту, халыққа дәмді тағамдар ұсыну, жақсылықтар
жасау мүстаһаб болады. Бұл күні Құран Кәрім оқу, қаза намаздарды оқу,
садақа беру, дұға ету және Хақ та’аладан күнәларымыздың кешірілуін тілеу
керек.
WWW.ISLAMDINI.KZ

Әһли хикмет ғұламалар былай деген:
«Әмәнту»-дегі алты нәрсеге сену – иман. Бірақ бұл иманның бір мүминде бар болуы екі шартқа байланысты. Біріншісі, ғайыпқа иман, яғни көрместен, өз ақылына, біліміне сүйенбей сену. Екіншісі, хуббы филлаһ пен буғды филлаһ. (Яғни Аллаһу та'аланың жақсы көргендерін жақсы көру және Аллаһу та’аланың жақсы көрмегендерін жақсы көрмеу деген сөз.) Осы екі шарт жоқ болса, «Әмәнту»-дегі алты шартқа сенген адам да мүмин бола алмайды.
Ғұламалар «Кәлимаи шәһәдат айтқан мұсылман – Раббымыздың әулие құлы» деген. Аллаһу та’аланың әулие құлын ренжіту Аллаһу та’аланың ашуына себеп болуы мүмкін. Хақ та’алаға ең жағымды болған ғибадат – мұсылмандардың бір-бірін жақсы көруі. Намаздың шарты уақыттың кіруі болса, иманның шарты да хуббы филлаһ, буғды филлаһ. Яғни мұсылмандарды Аллаһ үшін жақсы көру, ал Аллаһ дұшпандарын Аллаһ үшін жақсы көрмеу. «Ұстазын ренжіткенді жақсы көрген адам иттен де төмен» делінген. Аллаһқа қарсы болғанды жақсы көрген адам әлбетте одан да төмен, одан да жаман. Әрине бұл дұшпандық дегеніміз шабуылдап ұрып-соғу емес, көңілде болған жек көрушілік. Аллаһу та’ала адамның сыртына емес, көңіліне, ниетіне қарайды.
Сыртқы көріністің көптеген ниғметтерге қауышуы, ішкі дүниенің де үлкен ниғметке қауышқандығын көрсетпейді. Көптеген ғибадаттар, өте жақсы қызметтер атқару Аллаһтың ашуына ұшыраудан қорғамайды. Аллаһтан қорқу Аллаһтың ашуынан қорғайды. Ең қадірлі мүмин – тек мешітте, ғибадатта ғана емес, үлкеннің, кішінің немесе әйелінің жанында да, барлық жерде, әр сәтте Аллаһтан қорққан адам. Мұндай мүмин – Аллаһтың құрметті құлы, оның көңілі өте қадірлі. Осы көңілді ренжітуден, сындырудан аса сақтану керек.
Көп сауабым бар деп қуанатын адам, кейбір мүминдерді ренжіткен немесе берген сөзінде тұрмаған болуы мүмкін. Кейбір адамдарға қабақ асып қараған немесе оларды тұрғызып күткізген, ренжіткен болуы мүмкін. Бұлардың бәрі құл ақысына себеп болады. Медреседе ғалымдар шәкірттерін емтиханда тұрғызатын, бірақ өздері де отырмайтын еді. Олар да түрегеп тұратын еді.
Сүйікті пайғамбарымыз бір мұсылманды ренжітіп алмайын деп ешкімге қабақ асып қарамайтын, шақырған адамға мойнын бұрып сөйлемей, бүкіл денесімен оған бұрылатын еді.
Аллаһу та’ала қаншалықты заттық немесе рухани ниғмет берсе, құл соншалықты қарапайым болуға мәжбүр, тіпті міндетті. Әйтпесе бұл бақыт құсы ұшып кетеді. Яғни Аллаһтың разылығынан және жәннаттан мақрұм қалады.WWW.ISLAMDINI.KZ

 Пайғамбарымызбен Хазреті Әбу Бәкір Хижрет кезінде тау үңгірінде үш күн болды. Әбу Бәкір Сыддық қатты шөлдегенін айтқанда Пайғамбарымыз оған былай бұйырды:–     Ей Әбу Бәкір! Сыртқа шық, ағып тұрған өзеннен қалағаныңша іш!
    Хазреті Әбу Бәкір сыртқа шыққанында таң қалды. Қардан суық және аппақ, балдан тәтті және хош иісті бір өзеннің ағып тұрғанын көрді. Шөлін қандырып ішіп кейін Пайғамбарымыздан сұрайды:
–     Ей Расулуллаһ, бұл таудың басында ағып тұрған қандай жанды су, мұндайды әлі ешкім көрмеген.
    Пайғамбарымыз оған:
–     Хақ та’ала Жаннат өзендерінен жауапты болған періштеге сен ішуің үшін Фирдәус жәннатынан осы үңгірдің алдына бір өзен ағызуын әмір етті.
    Хазреті Әбу Бәкір жылап тұрып:
–     Әке-шешем сен үшін құрбан болсын! Әбу Бәкірдің Хақ та’ала алдында мұншалықты қадірі бар ма еді, ол үшін су жіберерлік?
–     Хақ та’ала алдында қадірің өте жоғары. Мені пайғамбар етіп жіберген Аллаһқа ант етіп айтамын саған дұшпандық еткендер жетпіс жылдық жақсылықтары болса да Жаннатқа кіре алмайды.


WWW.ISLAMDINI.KZ

Құрметті балам! Біз құлмыз. Жаратушымыздың әміріне бағыныштымыз. Бостан бос жіберілген емеспіз. Әр қалағанымызды орындауда ерікті емеспіз. Жақсылап ойланайық! Ұзақты көре алатын ақыл иесі болайық! Қиямет күні ұялудан, өкінуден басқа іс қалмайды. Жастық шақ – табыс табу уақыты. Нағыз ер жігіт, осы уақыттың қадірін біліп, бұл мүмкіншілікті қолдан жіберіп алмайды. Қарттық әркімге нәсіп бола бермейді. Нәсіп болса да, рахат, қолайлы уақыт табыла қоймайды. Уақыт табылғанымен де қуатсыздық, әлсіздік кесірінен пайдалы іс атқарылмайды. Бүгін барлық жағдай бар кезде, шарттар орынды, ыңғайлы кезінде, үлкен ниғмет болған ата-анаңның да бар кезінде, күн көру киыншылығының жоқтығында, күш-қуатың бойыңда болғанда, осыншама мүмкіншілік қолда бола тұра қандай үзірмен, қандай себеппен бүгінгі жұмыс ертеңге қалдырылуы мүмкін? Пайғамбарымыз (салаллаһу алейһи уә сәлләм) «Ертең істеймін деген адам құрыды, зиян етті.» деп бұйырған. Егер дүниелік істерді ертеңге қалдырсақ және бүгін тек ахирет істерін орындасақ тамаша болады. Бірақ бұның терісін істейтін болсақ өте жаман.
Адамды жастық шағында діннің үш дұшпаны – нәпіс, шайтан және жаман адамдар алдауға тырысады. Бұларға қарсы тұрып аздаған ғибадат ету өте құнды болады. Ал кәрілікте жасалған ғибадаттар, бұдан қанша есе көп болса да, мұншалықты құнды болмайды. Дұшпан шабуылдаған кезде әскердің аз ғана әрекеті өте құнды болады. Тыныштық заманында жасалған үлкен жаттығулардың, айла-әрекеттердің мұншалықты құндылығы болмайды.

Балам! Бүкіл жаратылыстардың ең қадірлісі, негізі болған адам, рахаттану үшін, ойын-сауық, жеп-ішу, қыдыру, жатып, ләззат ішінде өмір сүру үшін жаратылмады. Құлдық міндеттерін орындау үшін Жаратушысына бағыну, оны есте алып жүру, әлсіздігін, мұқтаждығын көрсету, Оған сыйыну үшін және жалбарыну үшін жаратылды. Мұхаммед алейһиссалам білдірген ғибадаттардың барлығы негізінде адамдарға пайдалы нәрселер. Адамдарға пайдалы болғаны үшін әмір етілген.
Әйтпесе, ешбір ғибадаттың Аллаһу та’алаға пайдасы жоқ. Шын ықыласпен алғысымызды, шүкірімізді білдіріп ғибадат етуіміз керек. Толығымен бағынып, әмірлерді орындауға және тиымдардан аулақ болуға тырысуымыз керек. Аллаһу та’ала ешнәрсеге мұқтаж болмаса да, құлдарына әмір мен тиымдар беру арқылы оларды мәртебелендірді. Барлық нәрсеге мұқтаж болған біз сияқты құлдардың осы үлкен сыйға көп көп шүкір етуіміз керек, ол үшін әмірлерді орындауға жан-тәнімізбен кірісуіміз керек.
Ей Ұлым! Өзің де жақсы білесің, бұл өмірде кім абыройлы, мансапты болса, үлкен қожалық иесі болса, қол астында болған қызметшілерінің біріне маңызды бір жұмыс тапсырса, бұл тапсырманың әмір етіп тұрған адамға ғана пайдасы бола тұра, қызметшісі осы міндетті орындауды қаншалықты маңызды деп санап мән береді! «Бұл жұмысты маған үлкен адам тапсырды.» деп мақтанады және қуана-қуана, сүйсініп бұл міндетті орындауға тырысады, солай емес пе? Обал, обал! Сонда Аллаһу та’аланың ұлылығы, дәрежесі осы адамның ұлылығындай бола алмағаны ма? Адамдар Ислам дінінің талап еткендерін орындауға бұлай тырыспайды. (Аллаһу та’аланың әмірлерін өздеріне міндет деп білмейді, «Жұмысымыз маңызды! Алдымен жұмыс, кейін намаз» деген сияқты сылтаулар айтып жатады. Алайда, Аллаһу та’аланың әмірлері ең бірінші міндетіміз болуы керек.)