Достығымыз достар арылмасын, 
Пейіміз кеңейсін тарылмасын, 
Жиі-жиі бас қосып сыр шерітсек 
Жүрегіміз қалайша жарылмасын.

Куніміз күлкілі бола берсін, 
қуанышқа көңіліміз тола берсін, 
нұрлы аспан астында аясында, 
басымызға бақ келіп қона берсін,

Зұлымдықты әрқашан жеренейік, 
адалдықты сүйуді үйренейік, 
бірлікпенен тірлікті ұштастырып, 
бір әдемі ғажайып, күйге енейік.

берсе берді бермесе санаспайық, 
болмайтынға ұрысып таласпайық, 
арамызда алайақ бүреу болса 
оны қатар ортадан аластайық

Жасамайық қианат кісі кетім 
байлық мансап кісіні ісіретін 
қанағатсыз ағайын ойласаңдар
абыройын кісінің түсіретін.

http://youtu.be/lVhf6ynjgoM ��

Жанбаев Полатбек стихииПолатбек Жанбаев жырлары 
АЛЛА! 


О, жаратқан иеміз,
Қасиетті тағала!
Емес әлем иесіз,
Аманат тұр жағада.


Тіршіліктің барлығы,
Өзіңіздің мүлкіңіз.
Қуанышы, зарлығы,
Өксік пенен күлкіміз.

Алла-ием, тәңірім,
Жаратушы құдірет.
Қас-қағым сәт әмірің,
Оған жаным, шүкір ет.

Шексіз жатқан тіршілік,
Алла, сенің меншігің.
Ете түссек құлшылық,
Азайтар ма ең сен жүгін.

Не етсең де қолыңда,
Қарсы келер құлың жоқ.
Жалбарынсақ жолыңда,
Шырқырасақ құлын боп.

Бәрі, Алла, сен үшін,
Расулға табынған.
Береке ет ел ішін,
Құрт қырсықты қағынған

Құлдарыңбыз шарасыз,
Не жазсаң да көнетін.
Алла, атың бағасыз,
Біз өзіңе сенетін!


***


МОНШАҚТЫМ

Тап-таза дейді болса ақ кім,
Сөзінің айтып жылуын.
Мойылдай таққан моншақтың,
Көзінен өткен сұлуым.

Барлығын жиып ұяттың,
Соңыңнан еріп қарадым.
Тізілген моншақ сияқтым,
Таптырмай қайда барасың.


Сыңғырлап аққан кәусар ма,
Толтырған барып көл бетін.
Маржан ба, әлде гауһар ма,
Жаулады сол бір келбетің.


Елікте лақ секілдім,
Шошыма отты басып ап.
Моншақтай болып төгілдің,
Алдыма келіп шашырап.

Есепсіз емес әр адым,
Айтқанда Мұқаң сөзімен.
Моншақтай тізген қарағым,
Таңдаған қалқам өзің ең.


Бар емес менде онша мін,
Ақталам бәрін доғарып.
Теріп бір алар моншағым,
Қалмаса болды жоғалып.


***


ҚАРАҒЫМ 

Қарағым, қалқам, қамсызым,
Өзгеден ерек жалқысың.
Жыр арнап кетсем айып па,
Өмірдің көрмей талқысын.


Қарағым, қалқа, алтыным
Жыр оқып енді ал тыным.
Абайсыз жазған дүнием,
Жариялар ма екен барлығын.


Қарағым, жәудір жанарлым,
Өзіңдей маған қарар кім.
Өзекті өртеп кетсеңде,
Қайтымын күтем хабардың.


Қарағым, қалқа көркемім,
Не деген сұлу ерке едің.
Бөтен ой менде болмады,
Көрініп тұрып ертеңім.

Қарағым, қарақаттайым,
Елікті көздеп атпаймын
Өзіңдей көркем кербезді,
Іздегенменен таппаймын.


Қарындас әрі келбеттім,
Жүректі жәй бір тербеттің.
Тамсыну болса бір бақыт,
Сұлулар бассын жер бетін.


***


СЕН АҚҚУ, МЕН ҚАЗ

Сыңарын тапқан жанарым,
Өзіңмен ғана жанамын.
Сен аққу болсаң, қазың мен,
Жолыңа ғана қарадым.


Көлдегі аққу көрікті,
Көктемде ерте келіпті.
Қазымен бірге жұптасып,
Соңына бәрін ерітті.



Аққудан асқан сұлу жоқ,
Жүректен артқан жылу жоқ.
Мәңгілік бірге болғанда,
Көңілде айна сыну жоқ.


Сен аққу, өзім қазыңмын,
Сен көктем болсаң, жазыңмын.
Ауыра қалсам дертіңмен,
Еміңмен қайта жазылдым.


Сен аққу жүзген көлдегі,
Мен серің едім елдегі.
Күн сайын көріп тұрмасам,
Көңілде күйім келмеді.


Аққусыз қазда күн қайда,
Әншіде сыңғыр үн қайда?
Екеуі бірге жүрмесе,
Тіршілік келмес ыңғайға.


Аққуым, қалқам, қорғаным,
Қадірі артқан қолдағым.
Отымның басы берекем,
Өзіңсің жалғыз жолдасым.


***


КӨРІКТІСІҢ

Сыбызғы белді сылаңым,
Кейпіңмен маған ұнадың.
23 жаста көргендей,
Алдыма келіп құладың.


Алдыма келіп құладың,
Байыппен аңдап сынадым.
Қылығың өтіп кетсе де,
Демедім несі мынаның.


Көріктім менің, өріксің,
Тамсанбас сені көріп кім.
25 жаста мен жүріп,
Ғашықтық күйін шерттім.


Баяғы қалпың қыздайын,
Сиқыңды дерсің бұзбайын.
Таңырқап әлі келемін,
Түсіне алмай қыз жайын.


Сын менен сыры кетпеген,
Дәурені балғын өтпеген.
Өзіңе ғашық жігіттің,
Бірі боп жүрдім көптеген.


Мәңгілік сұлу, сындарлым,
Байқатпай сынын жылдардың.
Алдыңа келіп таныттым,
Мінезін текті тұлпардың.


***

АУЫЛҒА БАРАЙЫҚ


Бәрін де қойып ауылға сонау барайық,
Күтіп те отыр сарғайып бізді қалайық.
Арада өткен жылдарды жиып, бунақтап,
Несібе болса сақталған соны алайық.


Жүр, қалқа, енді ауылға кетіп қалайық,
Хабарсыз кеттік, өзімізде де бар айып.
Құмдарды кешіп жалаң аяқпен жүрейік,
Қайтайық сонан күніне күйіп қарайып.


Орныңнан тұршы, аулды бетке алайық,
Ақ түйе болса қарынын оның жарайық.
Дос-жарандардың араларында қуанып,
Тауелібайдың қызықтарына қанайық.


Мөп-мөлдір суын ішейіктағы қанайық,
Тақпасын бізге кемпір мен сонда шал айып.
Әр үйге кіріп сәсем берейік түгендеп,
Қалыңдар десе араларында қалайық.


Шұбаттан асқан сусын да болмас, білесің,
Сенің де бар ғой алып та қайтар үлесің.
Аға мен жеңге, анадан артқан кімің бар,
Жылайсыңдағы, артынан тағы күлесің.


Осының бәрі сағыныштардың қатпары,
Оқылмай жатқан жылдардың небір хаттары.
Тарқаса құмар арман да болмас біздерде,
Түңілсін мүлде көре алмас көзді жат жаны.


Ауылға кеттік, басқаның бәрін жиып қой,
Сүйреді мені баяғыдағы сүйікті ой.
Айтатыныңды ауылға барып айтасың,
Сағыныш деген бар сезімдерден биік қой.


***
ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ САҒЫНУ

Бойымен толқып сағымның,
Келтірген сәнін шағылдың.
Санатын ашқан сәуірдің,
Қызғалдақтарды сағындым.


Даланы келсе сөз еткім,
Керегі болмас себеттің.
Шоқ болып өскен далада,
Қызғалдақтарға не жетсін.


Қызғалдақтарға не жетсін,
Өртенген емі өзектің.
Өрістің ашып көрпесін,
Көресің гүлін төсектің.


Жұпары ашар ұйқыны,
Жігіттің тартар сыйлығы.
Қоңыраубасты қызғалдақ,
Даланың құмды сиқыры.


Тоймаған сол бір ойыннан,
Кетпейді қыз-гүл ойымнан.
Қызғалдақ терсең далада,
Шаршауың шығар бойыңнан.


Көпсінбей болса қанша мың,
Демес ем теріп шаршадым.
Құшаққа сыймай жататын,
Қызғалдақтарды аңсадым.


***


МЕН БАРАМЫН БІР КҮНІ

Бүйрек бұрып бүлкілі,
Арман қуып түлкіні.
Бала қиял жетектеп,
Мен барармын бір күні.


Сынап жатып сын көзде,
Сабыр шырқын күлкі езсе.
Бәрін жиып дабырдың,
Мен барарымын бір кезде.


Жету қиын жүгірмей,
Мақсатыңа бүгіндей.
Армандарды еске алып,
Мен барармын кідірмей.


Сырға түспей қаныға,
Кеткеннен соң қамыға.
Тосырқама сен сонда,
Мен барғанда жаныңа.


Түлкі дүние шіркіні,
Келтірсе де күлкіні.
Қалай болар деместен,
Мен барармын бір күні.


Ой-қиялым күтті алдан,
Кім тамұқтан құтқарған.
Келген кім деп тосылмай,
Мен барғанда күт қалқам.


***


СҰЛУҒА ТАБЫНУ 


Ай мүсіннен тұрғанда мін таппаған,
Жалықпас ем қарауға жылдап саған.
Ынтық болып аймалап шара таппай,
Қандай қиын сұлуға үн қатпаған.


Күн көзінен жанарың қаншама артық,
Тілің қандай шұрайлы бал тамарлық.
Сұлу болу аруға бақыт болса,
Қарауға оған көз керек тамсанарлық.


Жазды күткен жандарға күз де келген,
Жолыңдағы зарығу аз ба көрген.
Барлық бақыт басыңа қонақтаған,
Мін табылмас шам жағып іздегенмен.


Күн мен айдан қызғандым шырайыңды,
Артып қойып мойынға уайымды.
Құрбан болу жолыңа бақытым деп,
Алдыңа кеп армансыз құлайыншы.


Сенің атың бәйгеден оза келген,
Құлагер де құс қанат осал екен.
Түнді күнге келтірген періштеме,
Қайдан табам теңеуді қос әлемнен.


Арман әнім алдыңда тыңдалмады,
Ойым жүйрік қиялдан жылдам тағы.
Аш беліңнен құшақтау былай тұрсын,
Шашыңнан кеп иіскеудің мұң болғаны.


Көзден жасты өзің деп селдеткесін,
Жамандығын тағдырың көрсетпесін.
Арман кетіп барады арып-ашып,
Қош бол қалқам, қош енді қолжетпесім.


***


АҚҚЫЗ 


Аққудан аппақ аққыз,
Арманның отын жаққыз.
Асықтырып барасың,
Амалын өзің тапқыз.


Аққыз-ау, аққыз, аққыз!
Кімдерге болар бақ қыз.
Қиянға ұшып кетпе,
Киіктей күміс сақ қыз.


Ай менен күннен ақ қыз,
Шабытты бізде шапқыз.
Көлбеңдеп алыс кетпей,
Іздеген кезде тапқыз.


Аққыз-ау, аққыз, аққыз,
Көңілі көктем шат қыз.
Көгершін кейіпің кірсіз,
Бағыма келе жатсыз.


Қанатты сермеп қаққыз,
Аққудай мінсіз аққыз.
Бағымнан алыс кетпе,
Болайық құрбан нақ біз.


***


ӘМИНАҒА

Ару бар Алматыдай бас шаһарда,
Қыз еді ақылы мол ақсақалға.
Ай менен күннен сұлу көркі қандай,
Нәзіктің нақ өзі еді мақтанарға!


Әмина оның аты сұрағанға,
Түспейтін жолы жатыр бұралаңға.
Ақылы көркіне сай қарындасқа,
Мен өзім жыр арнамай тұра алам ба?


Аққу қыз арман қала айшығындай,
Кім көрген ақ шағала айтшы мұндай!
Шабытты оятатын көркі нәзік,
Мүсіні толып өсер тай-құлындай.


Әмина әлем ару үлгісіндей,
Кей адам бұл сөзіме жүр түсінбей.
Көркіне Көктөбе кеп бас игенде,
Бұлақтың сыңғыры оның күлкісіндей.


Ажары Алатаудың аршасындай,
Сиқыры «Мың бір түннің» ханшасындай.
Қиялдан келген қыздың Жетісуға,
Еріні қызыл алау алшасындай.


Кім білген не күтіп тұр алда мұны,
Жетелеп келген еді арман ұлы.
Аруда өзге көрмес қасиет бар,
Жалғаған Тамды менен Алматыны.


***


ӘЙГЕРІМ


Әйгерім нәзік қана қарақатым,
Таратсын жырым саған шапағатын.
Қазақтың аруының нақ өзіне,
Соғады жігіт біткен шапалағын.


Әйгерім Абай сүйген тотыдайын,
Жанады жүректердің оты дәйім.
Жанғанда ақыныңның муза пірі,
Бәйгеңе жырмен дейді қосылайын.


Кербезім керімсалдай ақмаңдайлым,
Жолыңа жыр жалауын қаққандайын.
Сен келсең ескі Тараз шаһарынан,
Жыр шашып мен қалайша ақталмайын!


Қабағың жадыраған жаз таңындай,
Арманың Алатаудың асқарындай.
Өзіңмен ортамызға көктем еріп,
Атырап болар гүлдің басқанындай.

Ай келіп иіледі көркіңізге,
Бар билік жалғыз сіздің еркіңізде.
Әлемнің сұлуына сөз таппаймыз,
Қарамай еркек басты бөркімізге.


Басы бос, еркін құсым томағасыз,
Жаманға ойы арам жоламаңыз.
Таппаған теңін қалқа аршынтөсім,
Тәтті жоқ өзің сынды бал арасыз.


Мезгілдің мінберінен дауыстайын,
Маххабат тақырыптан ауыспайын.
Әйгерім әнім болып әйгіленсе,
Жастықтың жырын мен де тауыспайын!


***


МӘНШҮККЕ


Қай ару салды назар маған сендей,
Мен бе едім жырақтағы ағам дердей.
Алыстан тартып жатса магнитің,
Сырғанап тегеурінді табан көрмей.


Мәншүгім, мәнді ару мағыналым,
Өзіңді білсең кімнің сағынарын.
Сен анда, ал мен мұнда, ара алыс,
Қанат жоқ құс боп ұшсам қағылатын.





Сөздерің жанға жылы тамсандырған,
Жездеңе өзің болдың ән салдырған.
Амал жоқ, өмір заңы бұзылмайды,
Ұстаным ар алдында қалқан қылған. 


Жыл өтер, айлар өтер сабылдырған,
Күн келер табысатын сағындырған.
Құмартып мен келгенде қияндардан
Көркіңмен есті алып табындырсаң.


Сыланған аппақ тоты, тоғышарым,
Сен үшін қай жау болса соғысамын.
Арман-ау ақ аруды аймалауым,
Құшағы ыстық па екен қабысатын! 

Армандап өтер ме екем өмірбақи,
Болғанмен уақыт сараң, көңіл сақи.
Бұлттардан сәлем жазып жіберейін,
Жездеңнен лайықты табылса ми.


Қош енді мазалама, үміттенбе,
Мен мықты болғаныммен жігіттен де.
Апаң мен жиендерің құптай қоймай,
Көз шығар бос сөздерді жүгірткенде.


***


ҚИМАЙМЫН СЕНІ


Қимаймын күндерімді жырақтағы,
Үніңді қалған мәңгі құлақтағы.
Құрғыр-ай, дәурен өтіп бара жатыр,
Үмітті сол баяғы құлатпашы.


Құлатпа үмітімді қылаңдаған,
Сырымды іште қатқан кім аңдаған.
Сен келмей, мен бармасам бәрі бітіп,
Ұшпаққа ұшырмайды кінәм маған.


Ұшырмас кінәм мені ұшпағына,
Кім куә құшағыма қысқаныма.
Бәрі де бекер дейсің осыдан соң,
Берілген жаудай көріп дұшпанына.

Дұшпанға берілгенім рас деме,
Жағаға жақындаған біраз кеме.
Сапарға аттанбаймын сенсіз қалқам,
Сол жауап берер түбі күнә істесе.


Күнәні кім істеді, айтшы түбі,
Арқама батып барар өмір жүгі.
Мен кіммін сені аршып ала алмасам,
Сүюші ем ары таза көңілдіні.


Көңілің таза болса безінбеші,
Айыбым болса маған өзің деші.
Жүректің түкпірінде есімің тұр,
Сезіммен өмір сүрем кезіндегі.


Кезінде қалағаным, қимасым ең,
Алыстан һәм жақыннан сыйласып ем.
Сен мені ұғынбастан байыптамай,
Сапарға кеттің жолдың қиғашымен.


Сен кеттің қиғаш жолмен қарайламай,
Мен қалдым таңым атпай, арайламай
Жыл кетті, жылдар кетті керуенделіп,
Сырымды келдім ылғи қамай-қамай.


Қамаған ойым шықты түрмесінен,
Қол табы өшпей көйлек бүрмесінен.
Мен келем өзіңді іздеп итарқадан,
Шығармай қалқатайын күнде есінен.


Күнде сетен шықпағаным, ұқпағаным,
Сен мені бәлкім жалаң құптамадың.
Мендегі нәзіктіктің бәрі рас,
Күн қайда қатар тұрып жұпталатын?!



***


ДӘУРЕН-АЙ!


Дәурен-ай зымыраған ел көшімен,
Күндер-ай шыққан көзі желкесінен.
Барлығы өтіп кеткен кино залда,
Отырмын айрылып қап еркесінен.


Дәурен-ай, дауылдаған жылдарым-ай,
Аялдап сәл азырақ тұрмадың-ай!
Заманның шашбауынан ұстай алмай,
Айрылдым қалқам сенен сырғалым-ай!


Дәурен-ай зымыраған мерзімім-ай,
Нәубетті шарқ ұратын берші Құдай!
Алаулап жанар едім тапжылмастан,
Сені іздеп кезер едім жер жүзін-ай.


Ғасырдың ғашығымын басылмаған,
Сырым бар ешбір жанға ашылмаған.
Мен жүрмін, 
ал сен болсаң жырақ
кеттің,
Сезім тұр сол баяғы жасындаған.


Кім айтар бізді ессіз, ылаң дейді,
Жолымда тұрсын шұбар жылан мейлі.
Мен келем өзіңді іздеп итжеккеннен,
Шабысым дала кезген құлан кейпі.


Дәуренім озар бәлкім бағынбаған,
Алауым сөнер қалай лапылдаған!?
Ғасырдың қойнауынан түрегеліп,
Сен үшін патша мінер тағымды алам.


Дәурен-ай, дәуірім-ай, тәуірім-ай,
Кетпеші көктем мінез сәуірім-ай.
Көшінен көшпенділер қалғым келмес,
Біздерді аймаласын сауық ұдай.



***


КЕТПЕШІ


Кетпеші көз алдымнан, жырақтама,
Сен неге ұнаттың деп сұрақтама.
Мен осы сұлулықтың құрбанымын,
Тұрғызам қайбір сұлу құлап қалса.

Кетпеші, көз алдымда көлбеңдеші,
Бұл сенің сайран салар өлкең деші.
Қараймын, қарай берем сабырменен,
Ғашықпын кеткен ұдай көркемге есі.


Көркемдік бір өзіңнің жетістігің,
Сөз таптың игергендей етістігін.
Қимылмен баурап алып бара жатқан,
Ізіңе үміт етіп жетісті кім?


Кетпеші, кетпе мүлде, тұрақташы,
Үмітті өзіңе артқан құлатпашы.
Сен кетсең арман кетер көтеріліп,
Сол үшін жан-жүректі жылатпашы!


Арман-ай, ай құшақтар күндерім-ай,
Мені бір адастырма білгенім-ай.
Сенімен еріп кетем қайда барсаң,
Құсың боп ажырамай бірге ұдай.

Қырқадан асқан жасым көндікпейді,
Болсыншы тарлан жүрек сендік мейлі.
Қызығын бұл дүниенің тауыспайық,
Сенімін азаматқа ел жүктейді.


***


ТҮЙЕШІНІҢ ҰЛЫМЫН


Түйешінің ұлі едім құмын кешкен,
Әкем еді жаужүрек ұлым дескен.
Буралары, үлегі келе бастап,
Үйірінде жылқының құлын да өскен.


Боталары талтаңдап шабатұғын,
Бел асқанда оны іздеп табатұғын.
Жапандағы жалғыз үй біздікі еді,
Көлеңке боп айғағы сағатының.


Түйешінің ұлы едім, кенжесі едім,
Тау бар десе тас толы сенбес едім.
Қызыл шағыл, айнала сексеуілдер,
Мүтәрадан су алған шөлдесе ерін.

Нармаялар, іңгендер өретұғын,
Осы бейне өн бойы көретұғын.
Басқа тірлік бар десе сенбес едім,
Желмаялар жем үшін желетұғын.

Білім қудым жетіге келгенімде,
Басқа тірлік бар екен жер бетінде.
Тау да көрдім, там көрдім қабырғалы,
Мәуе толы бақ та бар шөл шетінде.

Мен осылай жақындап топқа келдім,
Армандарды атаусыз от па дерсің.
Киіз үй жоқ, жатырмын интернатта,
Талқысына тірліктің, сотқа келдім.

Түйешінің баласы, жабайымын,
Рақатын тойлаған жаз айының.
Керуетіне жата алмай домаладым,
Осы болып тартары сазайымның.


Апта өтті, ай өтті, көндігемін,
Барар жерім жоқ еді енді менің.
Әке-шеше, бауырды сағынғанмен,
Соқпақ қайда ауылға жөңкілетін.

Өтті осылай қатармен сегіз жылым,
Өсті осылай әкешім ең ізгі ұлың.
Мәскеу бардым, Алматы онан кейін,
Топтан озды сол кенжең сенің үшін

"Қайғы-құмда қайырлаған Жыр-кеме" немесе Табылдының курстас достарын сағынуы. (бір өлеңге таладу) Жайлы Балтоағева.

Normal
0




false
false
false

RU
X-NONE
X-NONE













MicrosoftInternetExplorer4
















































































































































     Сөздің басын тақырыбымыздан  бастайық,
алдымызға сұрақты  қазақтың қалыптасқан
дәстүрлі поэзиясында жанға дауа «туған жер топырағын» Табылды әлемінде неге «қайғы-құмға» айналды деп қойсақ, айтар ойдың
салмағын «қайырлаулы  Жыр-кеме» қолданысы
көтеріп тұрғанын көреміз.


     Дәл осы авторлық қолданыстың төркінін
талдар болсақ, «қайырлаған кеме» − адам санасына өзіне тіршілік, өміріне азық
берер теңізінен айырылып, уақыт мүжіген қаңқасы мәнін жоғалта бастаған
құбылысты елестетеді.


     Ал өлең мазмұнындағы соны теңеулерге «қайырлаулы Жыр-кеме» нүктесінен
келер болсақ, ақынның жанын сыздатқан, оқырманға тосын қолданыс болып көрінер тентек тіркестер «қайғы-құм» да, «Ұлы» түрме – Ауыл да, «сорлы ақынды» шырмаған «жер-шідер» де қалыпты, түсінікті сипат
алар еді.


      ХХ ғасыр басында қазақтың зиялы қауымы аса
бағалаған, Шәкәрім шығармашылық, ар-ұждан қақында пікір алысып, өзіне ұстаз
тұтқан орыстың ұлы жазушысы Л.Н.Толстой «Мінәжатында» өмірге өзін ұстап келген
екі тәттісінен де (бала-шаға, шығармашылық) баз кешсе, Табылды да бұл басқаша,


                              «Мұңданады туған жерден кете алмай,


                                 Тұлданады
жетеріне жете алмай,


                                 Шырмалады жер
шідерге сорлы ақын.»


                        «....» Тума бауыр тапса-дағы көңілін


                                 Торығумен
өткізуде өмірін


                                 Туған ауыл
дейтін «Ұлы» түрмеде...


«мұңданған», «торыққан», «шырмалған»  сорлы ақын «Ауыл»  атты «Ұлы» түрмеде құсалықтан рухани  дағдарысқа, тоқырауға түседі. Сахнаны
сағынған ән-жүрек, жыр-көңіл Алып тұлға −
Табылдының,





                                   Алматымен тоқайласпай тағдыры.


                                   Кеселі көп,
нөсері жоқ өлкеде


                                   Сағыныштан
жан-жүрегі өртене


                                  Жанарының тиылмайды жаңбыры...»


      Алла
тағдырына ерекше талантты сый етсе, ...Табылды талантына тағдырын сый еткендей,
ол тұлабойын кернеп тұрған жыр-өлеңнің жарқырауын, тот баспауын, өткір тілінің
қылыштай жүзінің майырылмауын, ән-жырының қанатының қайырылмауын тіледі. Осы
арқылы «Таулары жоқ төбесінен бұлт ауған»
даласымен сырласты, халқымен қауышты, ең бастысы рухани жалғыздығын жойды.
Кішкене өлеңдегі үлкен образ өз жырларында Алматы нөсеріне жанын жауратып,
Мараттардың рухымен табысты – бұл 
Табылдының,


                                      Кеселі
көп, нөсері жоқ өлкедегі,..


– өз әлемі, рухани қамалы,
қорғанысы еді. Ол «жоғалуды» да мойындады, тек рухани жойылудан қорықты,


                                    ...Адамдық ғұмыр біткен күн,


                                       Ақындық
ғұмыр бітпесін!


       Тағдырдан
жоғалып тарихқа айнала бастаған Табылдының бұл дүниені «талақ» еткеніне де екі
жыл толыпты, жүрекке жұбаныш поэтикалық қоры ерекше шағын да болса жазушылық
лабораториясы, ақындық мектебі қалды және әкесі Табылдың мақамын айнытпай салар
Абыл қалды. Табылдың ұлына Алла ғұмыр берсе, өнеріне өріс берер біз болсақ екен
дейміз-ау, әрине...


      Жалпы,
бәрімізге де Алматысыз «...жетпейтіндей бірдеңе...» болады да тұрады, ол рас.
Нөсері аз өлкеде жаңбыр жауса «...қататындай Алматы үн» − деп небір сағым-елеске
бой алдырамыз, ол да рас.


      Тек
ендігі жерде сол сағым бұлттарға Табылдың да араласып кеткені болмаса...Мүмкін
бір арманына жеткен болар, кім білген, жаратылысы ерекше жан ғой. Сонымен сөз
бітті.


 


                                                               Табылдың құрдасы − Балтоғаева Жайлы Елепқызы.

"Толағай боп тумадым деп өкінбе, Табылды боп туғаныңа мың алғыс!"  

28.04.12.

«ЗапКазСтройИнвест» ЖШС құрылтайшысы Бижан Қалмағамбетовтің бастамасымен әрі демеушілігімен, Ақтөбе облыстық мәдениет басқармасы, Ғ.Жұбанова атындағы филармонияның қолдауымен Қазақстан Жазушылар, Журналистер одағының мүшесі, Мәдениет қайраткері Табылды Досымовтың шығармашылығына арналған «Мен қазақпын» атты еске алу кеші өтті.
Шараға қазақтың тұңғыш бард әншісі, талантты ақын, композитор Табылды Аяшұлының Алатау мен Атырау арасындағы достары, курстастары, отбасы, 
ауылдастары, жанашырлары және БАҚ өкілдері жиналды. Ұйымдастырушылар жан-жақтан келген меймандардың ұшақтан түскеннен, қайта ұшып кеткенге дейінгі аралықтағы әрбір сәтті үтір-нүктесіне дейін ойластырып, асқан ыждағаттылықпен дайындалыпты. Қонақтарды құрақ ұшып қарсы алып, жүгіріп жүрген Бижан Қалмағамбетов далалық дархан мінезімен тәнті етті. 
Концерт басталардан бір сағат бұрын облыстық филармонияға келгенімізде де ұжым директоры Қанат Айтбаев ғимарат алдындағы тігулі үйдің төріне шығарып, қонақжайлылық үлгісін көрсетті. 
Сөз арасында Бижан мырза «Қанатқа Табылдың кешін өткізейік деп ұсыныс айтып едім, қолдай кетті. Арасында шыдамсыздық танытып, қайта-қайта сұрап, қадағалап отырғаным болмаса, әндерінің жазылуына, сценарийге, сахнаның безендірілуіне араласпадым. Шығармашылық жұмыстардың барлығын Қанат өз мойнына алды» деп айтып өтті. Осыған дейін облыстық «Достық» үйін басқарып, жеке иелігіндегі «Димаш-Әли» студиясында талай өнерпаздардың клипін түсіріп, кеш кейіпкерінің ән-жинақтарын шығарып беріп жүрген талантты әнші-композитор Қанат Айтбаевтың Табылды ағасының аруағын риза етуге бар күшімен тырысқаны байқалады. Көркем безендірілген сахнаның сол жағына: 
- Мен - қазақпын, 
Басқа жанмын деп айтуға жоқ дәрмен! 
Мен - қазақпын, 
Ғажапты да, азапты да көп көрген... 
Мен - қазақпын, 
Жүрегімде шырылдаған шындықты 
Жасқамаңдар шоқпармен!.. - 
деп келетін айбарлы ақын, қайсар ұлдың «Мен қазақпын» өлеңінің бір шумағы жазылған. Оң жақ бетіне Табылды Досымовтың гитарасына сүйеніп, сәл жымиып отырған бейнесі ілінген. Кеш шымылдығы «Мен қазақпын» өлеңімен ашылып, әрі қарай әсем әнмен жалғасты. Кеш кейіпкері жөнінде естеліктер айтылды, ақынға арналған өлеңдер оқылды. Алғашқылардың бірі болып сөз алған өнер тарланының досы, игілікті істің ұйытқысы Бижан Қалмағамбетов: 
- Бұл Табылдының көзі тірісінде армандаған кеші еді. Өкініштісі, бұл мақ­сатына жете алмады. Бүгін арамызда Табылды жоқ. Бірақ бізді қуантатын бір жайт, оның артында мол мұрасы қалды. Балалық шақтан, студенттік кезден бірге өскен достары бар, өнерін жалғайтын тұяғы, шаңырағының отын сөндір­мейтін отбасы, талғамы биік тыңдарманы қалды. Олар бар жерде Табылды ешқашан өлмейді. Жұдырықтай жүрегімізде мәңгі өмір сүреді. Сондықтан осы концертті өзі жоқ деп мұңая бермей, арамызда отырғандай, әндерін тыңдап, салтанатты етіп өткізейік. Тәубесін аузынан тастамаған қазақпыз ғой, Құдайға мың қайтара шүкіршілік айтып, осыған шүкір-тәубе етейік, - деп бас­қосуға дайындаған арнауын оқыды. 

Бұдан кейін Табылды Досымовтың шәкірті, әнші-сазгер, көзі тірісінде «Есенбайжан» деп еркелеткен інісі Есенбай Құлиев, Маңғыстау облыстық филармониясының әншісі Жоламан Көшкінов, ақын-сазгер, бард ақынның досы Елена Әбдіхалықова, Қазақтың тұңғыш гитарист-әншісі Қорабай Есенов, Қанат - Света Айтбаевтар бірінен кейін бірі шығып, автордың әндерін орындағанда, көпшілік тау көтерген Толағайдай ұлдары тіріліп келгендей күй кешті. Бұдан бөлек, Дулат, Рита Айтжановтар, Жұлдыз Нұрқасымова, Жадыра Арыстанова, Аймұрат Мәжікбаев, Орал Байсеңгір сияқты әншілер тарпаң ұлдың туындыларын нәшіне келтіріп, жаңаша әрлеуде тарту етті.
Қорабай ЕСЕНОВ:
- Әуелде бір-біріміздің әнімізді радиодан тыңдап, атымызды сырттай естіп жүрдік. Кейіннен Табылды Досымов Атыраудан екі мың шақырым жерде жатқан Жаңаарқаға мені арнайы іздеп келіп, сәлем берген болатын. Гитара шертісімді тыңдап, ұзын-сонар әңгіме айтқанымыз, сондағы жадырап-жайнап отырғаны бүгінгідей көз алдымда. Таудай талабы бар таланттың «Әттең...» деген сөзге сыйып қалғаны өкінішті. Дегенмен «Орнында бар оңалар» дейді. Соңындағы достары кешін ұйымдастырып, бала-шағасы келіп отыр. Жары мен балаларына, ел-жұртына шын жүрегіммен көңіл айтып, қайғыларына ортақ екенімді білдіргім келеді. 
Елена ӘБДІХАЛЫҚОВА: 
- Табылды менің ағам, досым, әрі әріптесім, жанымның жартысы еді. Санаулы, азғантай ғұмырында қазақтың әдебиеті мен өнеріне өлмейтін мұра қалдырған Табылдыны еске алуды біздердің маңдайымызға жазыпты. Тәкең барлық мәселелерде менімен сырласып, ақылдасып, алыста жүрсе де телефон шалуды ешқашан ұмытпайтын. Мені «Сен менің қарындасым емес, братишкімсің» дейтін. Атымды атап көрген жоқ, менімен «Братишка» деп сөйлесетін. Табылмен бірге оқымасам да, бірге күнде қасында жүрмесем де ол кісі менің жүрегімде мәңгілік орын алған адам. Сонау 1993 жылы «Үкілі үміт» байқауында танысып, 20 жылдай ағалы-қарындасты, ағалы-«інілі» болып сыйластық. Тәкең дүниеден өткенде шын мәнінде, өзімнің досымды жоғалтқанымды, ардақты азаматымнан айырылғанымды, қазақ халқы өзінің қайсар, ұлтжанды ұлын жоқтап өтетінін сездім. Сондай көңіл күйде Тәкеңнің қазасына арнап «Доспен қоштасу» азанама әнім дүниеге келді. 
Осы кештің ұйымдастырушыларына досы ретінде өз атымнан және отбасының, жора-жолдастарының атынан үлкен алғысымды білдіремін. 
Жұмабай ҚҰЛИЕВ, ақын: 
- Табыл екеуміз бір бөлмеде жаттық. Маған үнемі «Орыстың ақындары отызға келмей, талай атақты еңбектерін дүниеге әкелген. Сен не бітірдің?» деп шымшылап тиісетін әрі ұрсатын. Мен «Алты жыл жолым болмай, оқуға әрең түстім. Әскерге бардым. Қолымызға диплом алайық та сосын бірдеңе болармыз» деп күйіп-пісетінмін. Сөйтсек, іштегі талант бұлқынып, өзі ертерек іс бітіруге, артында із қалдыруға асығып жүр екен ғой... 
Арман СҚАБЫЛҰЛЫ:
- Осыдан отыз жыл бұрын Атыраудан келген қара баламен Алатаудың баурайында танысып едік. Қыр баласы қалаға гитарасын арқалап келіп, алма теріп жүргенімізде ән салып, бәрімізді таңғалдырған. Студенттер арасында «Қазақтың Высоцкиі» атанған. Біз бір кездері Табылдымен бірге пәтер жалдап, бір үйдің баласындай көшіп-қонып жүрдік. Кейін ол Атырауына оралды. Сол бірге жүрген азамат жайлы естелік айту өте қиын, өте өкінішті. Бүгін бас қосқан біраз кісілер «Табылдың кеші Астанада, Алматыда өтсе» деген тілектерін білдіріп жатыр. Бижан сияқты азаматтар аман болса, оған да жетерміз. 
Серік ЖАНБОЛАТ:
- Есенбай Құлиев пен Жоламан Көшкіновтің орындауындағы әндерді естіп әрі мұңайып, әрі Табылдымен бірге ән салғандай әсерде болдық. Дауыстары, орындау мәнері қатты ұқсайды екен. 
Біздің де біраз уақыттан бері «Қайтсек Табылды атындағы ән-фестиваль, бард ақындардың өнер кешін өткіземіз?» деп ойланып-ақылдасып жүрген жайымыз бар. Қазақтың жыраулық дәстүрінде қазақтың рухы, намысы бар, ендеше, ол неге эпос-дастандарда қалуы тиіс? Неге ол үлкен сахналарда орындалмайды? Ал Табылдың ерекшелігі сол - эпостағы ұлттық рухты гитара тілінде сөйлетіп, бізге қайтарып бергендігінде емес пе? Табылдың туындыларында да ақындық жігер, елдік мінез жатыр. Өзі өлеңін жазады, әнін шығарады, өзі орындайды. Ол гитараның жетегінде кеткен жоқ, гитараны иіп әкеліп, қазақша сөйлетті. Сондықтан ендігі жерде біз оны «Табыл жырау» деп атасақ... 
Екіншіден, бүгінгі кешке өте ризамыз. Сондықтан осы шараны бардтық өнер, жыраулық фестивальдің бастауы деп қабылдасақ. Табылдың бастаған дүниесін ұлттық деңгейге көтерсек, ол фестиваль Табылдының атында болса, несі жаман? Сол себептен, бүгінгі кешті жай ғана еске алу кеші емес, еліміздегі ақындық-жыраулық өнерді насихаттайтын бард ақын Табылды Досымов атындағы өнер фестивалі деп танығым келіп отыр. 
Үшіншіден, студент кезімізде жатақханада Табыл екеуміз жиі ән шы­ғаратынбыз. Сондай бір сәттерде Табылдыға бір әнімді айтып беріп едім, ол ойланып отырып: «Ән жақсы, бірақ мәтіні нашар» деп шай үстінде басқа өлең жазып берді. Үш-төрт жыл бұрын Табыл «Сол әнді неге жарыққа шығармайсың?» деп сұраған еді. Табылдың тілегі биыл қабыл болып, шығармашылық одағымыздан туған «Сағыныш белгісі» деп аталатын туындыны жас әнші-сазгер Роза Әлқожа өз репертуарына қосты. 
Жалпы, Табылдыны еліміздің қай түкпіріне барсаңыз да танып, құрметтеп жатады. Оған Ақтөбе жұртшылығының ыстық ықыласы да нақты куә. Табылдыға деген құрметтің дәл осындай жоғары болғанына өте қуаныштымыз. 
Рашид ШАҚУ: 

- Менің балаларым Табылдыны, оның балалары мені әке деп өсті. Үлкен қызы жоғары оқу орнын менің қолымда тұрып оқыды. Бір күні Табылды келіп, төсекте жатып ақырындап қана «Менің екінші қызым мектеп бітіріп, Оралға оқуға түскелі жатыр. Маған пәтер іздеу керек» деді. «Нән Табыл жатқан жерге, талдырмаш екі қыз сиятын шығар. Соны да сөз деп тұрсың ба?» дедім. Артынша қарасам, көзінде мұңмен бірге жанары жасаурап тұр екен. Ол досқа деген шынайы ризашылығы еді. 
Табыл туралы көп естелік айтуға болады. Бүгінгі кешке біз жұртты жылату үшін, мұңайту үшін келген жоқпыз. Табылдың өнерін насихаттау үшін жи­налдық. Ол тауып та, қауып та айтатын. Тағы бір-екі қызық естелік ойыма түсіп тұр. Қалтамыз тесік студент кезімізде қарнымыз ашып ЖенПИ-ге бардық. Табылды көрген таныс қыздар жандары қалмай қуанып, асханаға апарды. Содан бұқтырылған капуста, капустадан жасалған салат, капустадан жасалған бәліш алдымызға әкеп қойды. Таудай Табылға ол жұғын болсын ба? Тамақ ішіп болғаннан кейін қыздар қаумалап «Табыл аға, бата қайтарыңыз» деді. Сөйтсе Табыл «капустаға бата жүрмейді» деп ду күлдірді. Ресеймен шекараласатын Жәнібек ауданында Дәулеткерей деген досы бар. Бірде сол досына барып, әңгіме арасында «Сендерге Ресей жақын ғой, Ресейді көргім келеді» дейді. Содан қалай риза қылып, күтерін білмей отырған Дәулеткерей қуанып кетіп, көрші Волгоград облысына алып барады. Қалаға кіргеннен көне қорғандарын бірінен кейін бірін таныстырып, көрсете бастайды. Сонда Табыл шаршап кетіп, «Орыстың моласы бітпейді, кері қайтайық» деген екен. 
Қарлығаш Ибатова, жары: 
- Кешті ұйымдастырған достарына, Ақтөбе жұртшылығына, ел ағаларына, қошеметтеп келген жолдастарына үлкен рақметімді айтамын. Табыл өлгенімен, оның өршіл рухы ешуақытта өлмейді. Жарқын бейнесі ұмытылмайды. Артында қалған шығармалары әлі талай насихатталар деген үміттемін. Табылдың әнін бағалайтын, өнерін құрметтейтін азаматтар аман болсын! 

Ақан СЕРІК

Табылдыға

Бұл ғұмырдың соңы қайғы, басы құт...
О, Табылды, нең бар еді, асығып!
«Дедең қағып»,
Мұқаңдардың соңынан,
Сен де кеттің... Гитараңды асынып.
Біздер қалдық, бүтін өлең,
жарты ақыл.
Талаптыға берілмейді бата құр.
Жай тап енді «жоғарыға жайғасып»,
Қазағымнан тұңғыш шыққан бард-ақын.
Алтынның да алтындығын
сынар мыс...
Сені жоқтап жыр
жазармыз... тынармыз.
Толағай боп тумадым деп өкінбе!
Табылды боп туғаныңа мың алғыс!
Табылды боп өлгеніңе мың алғыс!

Түйін: 
Табылды аға бізге берген бір сұхбатында өзі жайлы бір кітап жинақтап жатқанын, жарық көргеннен кейін шығармашылық кеш өткізіп, жан-жақтағы достарын шақыратынын айтқан еді. Бірақ «Алаштың ұлы, Аяштың ұлы Табылды» бұл арманына жете алған жоқ. Ол кісі тізімін жасаған достары өзі өмірден өткеннен кейін Атырауда емес, Ақтөбеде бас қосты. Барлығы сахна төрінде тұрып, кеш соңында Света Айтбаеваның орындауында Мұқағали Мақатаевтың өлеңіне жазылған «Ұнатамын мен сені» әнін қосыла шырқады. Ақтөбе облыстық Мәдениет басқармасының бастығы Нәзира Табылдинова қонақтардың барлығына рақметін жеткізіп, сый-сияпат жасады. Кештің ұйымдастырушысы Бижан Қалмағамбетов Табылды Досымов көзі тірісінде «Гитараның падишасы» деп құрметтеген Қорабай Есеновке шапан жауып, ұлы Абылға көлік мінгізді. Бижан Қалмағамбетовтің және аты-жөнін атамауды өтінген ақтөбелік кәсіпкер жігіттердің мәрттігі мен азаматтығы өзгелерге үлгі болса, құба-құп. Өйткені Табылды Досымовтың өнері құрметтің қандай түріне болса да әбден лайық.

Қаншайым БАЙДӘУЛЕТ

Жүректің көзі - 18.10.12.  


Абыл ТАБЫЛДЫҰЛЫ: Әкемнің жанында жүріп, ерте есейдім

- Абыл, Алматыға хош келіпсің! Қандай шаруамен жүрсің?
- 16 қазан әкем Табылды Досымовтың өмірден өткен күні. Биыл қапияда айыры-лып қалғанымызға екі жыл толып отыр. Ол кісінің қайтқан күніне орай «Қазақстан» ұлттық телеарнасының «Таңшолпан» бағдарламасы Алматыға шақыртып, анамыз екеуміз жолға шыққан едік. Таңертең телеарна эфирінде қонақта болдық. Түс ауа әкем білім алған, студенттік қызықты шақтарын өткіз­ген, өзіне өмірлік достар тапқан «КазГУ» қалашығына бармақпыз. 
- Қазір әкеңнің әндерін жап-жақсы орындай бастадың. Дауыстарыңнан бір ұқсастық байқайтындаймыз. Әндерін тура өзі сияқты иіріп әкелесің. Кішкентайыңнан өнерге баулып, біраз тәрбиелеп кеткен сияқты... 
- Жоқ, әкем көзі тірісінде маған арнайы ән үйреткен емес. Ол кісінің көзінше әу деп көргенім жоқ. Бала күнімде әртүрлі үйірмелерге қатыстыруын қа­тыстырды. Бірақ мен қайда жаздырса да бір күннен артық бармайтынмын. Кө­ңілім қаламайтын, зауқым соқпайтын. «Басым ауырып тұр, шаршадым» деген сияқты түрлі сылтаулар айтып, әйтеуір қалып қоятынмын. Арада кішкене уақыт өткеннен кейін гитараға өзім құмарта бастадым. Әкем алдына алып, «мына әнді былай орындайсың» деп отырмайтын. 
Өкінішке қарай, қайтыс болғаннан кейін барып, менде бір талпыныс ояна бас­тады. 
- Бірақ өткенде бір әңгіме арасында сенен «Қандай мамандықты таңдайсың» деп сұрағанымда «архитектор боламын» деп жауап бердің...
- Папам баласын талан-ты болсын-болмасын сүйрелеп, концерттерге зорлап қатыстырып, тыққыштап жүретіндерді ұнатпайтын. Маған да ешуақытта менің жолымды қуасың деп міндеттеген емес. «Әкемнің гитарасын ұстаймын» деген ой менің де миыма кіріп-шықпаған. Осыған дейін архитектор боламын деп келгенмін. 11 сыныпқа көшкенше бірде-бір жарысқа қатысқан емеспін. Тек соңғы уақыттары өнерге түбегейлі бет бұрып бара жатқанымды өзім де байқамай қалған сияқтымын. Қанымда болғаннан кейін шығар, есту қабілетім мықты. Қазір естігенді қазір қайыра ойнап беремін.Жан-дүнием өнерді қалайтынын түсіне бастадым. Сондықтан, көктемдегідей емес, қазір шешімім өзгерді. Құдай қаласа, мектепті бітірген соң Т.Жүргенов атындағы Өнер академиясына түссем деген ниеттемін. 
- Папаң өнерге арнайы баулымағанымен, бірақ бір кездері гитарамен айтқан әндеріне эстрадалық әрлеу жасаған сен емессің бе? 
- Иә, оныңыз дұрыс. Әкемнің әндерін 5-сыныптан бастап өңдей бастадым. Музыкалық аппаратураны, электронды күйсандықты да үйреткен ешкім жоқ. Өзім меңгеріп кеттім. Ноталық сауатым жоқ, арнайы музыкант та емеспін, бірақ әкем әннің әрлеуі дұрыс шықпаса күйіп-пісіп, қатты ренжитін. 12-13 жастағы бала болсам да менен кәсіби жұмыс күтетін. Ұрсып жатса, «Қойшы, папа» деп қатты мән бермейтінмін. Анамның айтуы бойынша, артынан өзі ұрысқанына ойланып қалады екен. Қазір Индер ауданы бойынша әншілер маған келіп, аранжировка жасатады. Мектептің, Мәдениет үйінің барлық іс-шараларына мені шақырады. Ауылда басқа техниканың тілін білетін ересек адам жоқ. Оның үстіне, қазір «Ақжайық» вокальды-аспаптық ансамблін құрдық. Бұл ұжымды сексенінші жылдары сазгер Зәмзәм Дәуітов ағаларымыз құрған екен. Ол кісіні әкем «Алты ішектің Құдайы» дейтін. Әкем де, мен де Зәмзәм ағамызға еліктеп өстік. «Ақжайық» ансамблі әзірге республикалық деңгейге шыға қойған жоқ. Бірақ облыс сахналарында өнер көрсетіп жүрміз. Репертуарымызда әкемнің де әндері бар. 
- Папаңның замандастары «Ол көп әндерін студент кезінде жазды» дейді. Ауылда жүргенде ән шығармады ма, сен қасында болдың ғой, білетін шығарсың...
- Ол рас. Әкемнің Алматыда араласатын ортасы болды. Шабытты шақтары сол студент күндері екен. Кемпір-шалдың көңілін қимай, ауылға келгеннен кейін, тіршіліктің қамымен кеткен. Оның үстіне, өзіңізге берген сұхбатында да Айгүл есімді жары қайтыс болғаннан кейін, гитарасын байлап тастап, аза тұтқанын айтады. Оның ән салатын, өлең жазатын жағдайы, көңіл-күйі болмаған. 
- Бірақ «бір концерт өткізсем, шығармашылық есеп берсем» деп қатты армандады ғой...
- Өте қатты дайындалды. Концерт қоймаса да бағдарламасын жасап, сценарийін жазып, сахнаның безендіруіне дейін өз қолымен салып қойып еді. «Қыр баласы қол созады аспанға» деп атап, гитараның суретін салып, ілмегін адамның аспанға созып тұрған қолы іспеттес бейнелеп, бүге-шүгесіне дейін ойластырып қойған. Кезінде Атырау қаласында өткізбек болып, облыс әкімі Бергей Рысқалиевке хат жазған. Бірақ олар «мемлекеттік қызметкер» екендігін есіне салыпты. «Заң бойынша рұқсат берілмейді» деген жауап келді. Өзі де қолындағы билікті пайдаланып жатыр деп айтпасын деп, ауданда да қолға алмады. Ақыры, арманына жете алмай кетті. 
- Ол кісінің әндерін қазір әншілер өз репертуарына қосып, клип түсіре бастады. Көңіліңнен шыға ма? 
- Біз Табылды Досымовтың мұрагері ретінде әкемнің әндерінің халыққа жетіп, насихатталуына, ел ішінде, үлкен сахнада орындалуына қарсы емеспіз. 
Кәсіби әншілер жақсы түсініп айтады. Ал жастар жағы мәтіннен қате жібере­ді. Қазір еске алу кештері жер-жерде жүзеге асып жатыр. Өзіміздің Индер ауданында да өтті. Сонда жас қыз-жігіттердің қалай сахнаға алып шыққанын көріп, біз ұяттан өртене жаздадық. Оның үстіне, «Табылды Досымов маған әнін сыйлады» дейтіндер шыға бастады. Ешкім олай әкемнің атын жамылма­са екен. Ес білгелі қасында еріп жүрмін ғой, батыстағы бірде-бір әншіге әкем әнін ақшаға сатып, болмаса сыйға тартқан емес. 
Тағы бір айта кетерлігі, әкем күнде елдің алдына шығып жүрмесе де ешуақытта ескерусіз қалған жоқ. Сирек болса да оны іздейтін адамдар, шақыратын бағдарламалар, сұхбаттасатын тілшілер болатын. Өзі де телеарналарға көп түскенді ұнатпайтын. Телеарна түгілі, түрлі жиын-тойларда бейнетаспаға түсіртпейтін. Еркін отырғанды дұрыс көретін. 
- Табылды ағаның қыздары ән салып, өлең жазбай ма?
- Ақбаян басында өлең жазып жүр еді, неге екенін қайдам, кейіннен басылып қалды. Мұғалімдерге әзіл өлеңдер арнап, жазғандары мектеп қабырғасында ілініп тұратын. Айнамкөз бен Әйгерімнің бойынан әзірге аса ештеңе байқай қоймадық. Қуанарлығы, Ақтөбеде еске алу кеші болып жатқан күні әкемнің алғашқы немересі дүниеге келді. Ақбаянның Ерсін атты ұлы бар. 
- Әкеңе айтқаныңды орындатушы ма едің...
- Қазір ойланып отырсам, қатты талап қойып, шектен тыс еркелемесем де, әкем қалағанымды әперіп отырыпты. Нені ұнатсам, соны өзі біліп, іштей сезіп, әкеліп береді екен. Тіпті 13 жасымда астыма көлікке дейін әперді. Сол кезден көлік руліне отырдым. Өзі толық болғаннан кейін руль жаққа сия қоймайтын. Қайда барса да мен апарып-әкеліп жүрдім. Атырау, Оралға дейін тасып, атқосшысы, қолғанаты болдым. Ол барда бірдеңеден мұқтаждық көрдім деп ойламаймын. 
Әкем кеткенде бар болғаны 14 жаста едім. Қазір он алтыдамын. Қасында жүріп ерте есейдім. Тарихи әңгімелерді көп айтатын. Екеуміз таңғы алтыға дейін сөйлесіп отыра беретінбіз. Әңгіменің қызығымен таңның атқанын білмей қалатынбыз. 
- Не айтушы едіңдер, сонда?
- Ол кісі «Махамбет» қорының төрағасы болды. Тарихи әңгімелердің тиегін ағытқанды жақсы көретін. Маған да Махамбеттің ерлік істері, өршілдігі жайлы деректер қатты ұнайтын. Әкем кей жерін өз жанынан қосып айтатын, кей жерін әсірелеп, көркемдеп, тура сол шайқастың ішінде жүргендей жеткізетін. Маңғыстаудың әулиелері, батырлары туралы әңгіменің майын тамызатын. 
Қазір кейде мұражайға бара қалған жағдайда сондағы қызметкер Махамбетке қатысты әңгімелеп жатқанда, қателерін түзейтін кездерім болады. Олар «Сен оны қайдан білесің, кімнің баласысың?» деп таңғалып қалады. 
- Папаң өнерге арнайы баулымағанымен, 12-13 жасыңда көлік әперіп, әнге әрлеу жасаттырып, өмірге ерте баулыған сияқты...
- Өйткені ол өзін түсінетін, тең дәрежеде сөйлесетін адам іздеді деп ойлай­мын. Алматыдан, достарынан алыс болғаннан кейін көп нәрсені маған түсіндіріп, ерте үйретіп, тезірек ержеткенімді қалаған сияқты. Әкеме, ауданға келген барлық қонақты Махамбеттің зиратына мен таситынмын. Қатарластарым ойын ойнап жүргенде, мен ерте есейдім, үлкен істерге араласа бастадым. Соның арқасы шығар, әкем қайтқаннан кейін абдырап қалмай, бірден ес жиып, отбасыма тірек болуға тырыстым. Егер жалғыз бала ғой деп қарап, еркелетіп жүре берсе, бүгінгі күнімнің қандай боларын Құдай біледі. Жалғыз ұлы болғаннан кейін әрине, қиындау. Егер арқа сүйер ағаларым, артымда тірек болар інілерім болса, мүмкін қиналмас па едім. Бір-бірімізге сүйеу болып, қиындықты бірге бөлісер ме едік. Ендігі жерде анам мен қыздардың қамқоршысы, панасы өзім екенін жақсы түсінемін. 
Бір қызығы, әкем мені қайда барса да інім деп таныстыратын. Көп кісілер «Табыл, сенің осындай інің бар ма?» деп сенер-сенбестерін білмей қалатын. Сондайда «Кемпір-шалдың баласы, сосын інім деймін» деп түсіндіріп жататын. Анамды «жеңгей деп ата» деп күлетін. Өздері «інім, қайным» деп тұрған соң, екеуімен де қалжыңдасып, ойнай беретінмін. 
Қайда бармасын, қасынан бір елі ажыраған емеспін. Достарына «Абыл екеуміз тек қызға бірге барған жоқпыз, басқасына бірге бардық» дейтін. «Өзім қалыңдық таңдап беремін» деп әзілдейтін. Мен соны шын көретінмін. «Менімен бірге қызға қалай барасың, сонда» деп сұрайтынмын. Әпкелерім туған күндерге сұранса, «Абылдан рұқсат алыңдар» деп маған жіберетін. Мен қырсығып, оларды үйден аттап бастырмайтынмын. Қайта айналып әкеме барса «Абыл не деді? Абыл жібермесе, бармай-ақ қоясыңдар да» деп жайлап қана сабырға шақыратын. Сөйтіп, әпкелерім менің сөзімнен аспай, әкемді сыйлап, ешқайда шықпай қалатын. 
- Қазір Табылдының ұлы деп сынап қарайтындар, жанашырлық танытатындар, аяушылық білдіретіндердің көптігін өзің де сезіп жүрген шығарсың...

- Шамам келгенше, әкемнің атына кір келтірмеймін. Иманғали Тасмағамбетов ағамыз сыйлаған гитарасын өзім ұстап жүрмін. Мұндағы басты арманым - әкемнің әндерін насихаттау. Алматыға келіп, ансамбль құрсам деген сияқты жоспарларым да бар.
- Білуімше анаң ғана жұмыс істейді ғой...
- Иә, анам кітапханада жұмыс істейді. Атамыздың зейнетақысы бар. Жағда­йымыз жаман емес, ел қатарлы өмір сүріп жатырмыз. 
- Арасында өзің тойға шығатын боларсың...
- Ауылдық жер болғаннан кейін концерттерге тиын-тебен төлемейді. Күн-көріс үшін тойға мүлдем бармаймын. «Ақша жетпей жүр, Табылдың балалары қиналып қалыпты» деген әңгіме естірткім келмейді. Әкемнің атына сөз келмесе екен деймін. Өнерді тойдан тиын табу үшін жаныма серік етпеймін деген ұстанымым бар. Өнерге адал қызмет етсем деймін. Қазір өзімді іштей дайындап, тәрбиелеп, үлкен сахнаға шығар алдындағы әзірлігімді жасап жатырмын. 
Әкемнің достарына үлкен алғысымды айтамын. Ақтауда да, Ақтөбеде де өткен еске алу кешінде екі темір тұлпардың кілтін ұстатты. Асқар Амангелдіұлы деген ағамыз Мақсат Мұхитдиновтың студиясына өзі жаздырып, дайындап қойған, кезінде қаржының жоқтығынан шығара алмаған екі дискісінің бірі «Алматыда қалған қыз» альбомын шығарып берді. Әкемнің Орал қаласында тұратын сенімді досы, журналист Рашид Шақуға кітап шығарамын деп жүрген қара папкасын тапсырып, қолжазбалары мен есте­ліктерін, өлеңдерін кітапқа дайындауға бердік. Бұйыртса, жақында Атырау қаласында да бір кеш ұйымдастырылмақ. Куртасы Жұмабай Құлиев ағамыз да бір кітап құрастырып жатыр. Осындай достары, елі-жұрты, ұлы бар да Табылды Досымовтың аты ешқашан өлмейді деп ойлаймын!

Әңгімелескен Қаншайым БАЙДӘУЛЕТ

       Алғы сөз орнына


      2003 жылы жазылған бұл мақала о
баста бір-бірімізді көзі тірімізде бағалап, қадірлеуді және де ең бастысы Табылдың
қазақ поэзиясының теңдесіз табысы екендігін сөз етуді мақсат етті. Бірінші мақсатына
жартылай жеткен мақала қолжазба күйінде жарыққа шыға алмай, Табылға жете алмай
қалды, екінші мақсатының бағасын Табыл айтпақшы оқырман өзі берер.


      Бірінші сөз.


      Табыл − қазақ поэзиясының
табысы. Табыл өлеңдерінің табиғаты – Табыл табиғаты. Өйткені мұнда жасандылық
жоқ. Ол − оқырманын науқандық жасампаз ұрандармен жауыр ететіндердің сапынан
емес. Бұл – бір бүтін, тұтас ақын. Ақын − Табыл, адам − Табыл
ажырамастай бірге. Өйткені, өмір-дана, көңіл-нала, бала-шаға Табыл-көңілді, сері-көңілді
өз сырларына ерте үңілдірді, мүмкін кейде түңілдірді, кім білген... Әйтеуір
Табыл поэзиясының мөлдірлігі, тазалығы рас.


      «Жанарының жарқылын» әлі де
болса, жасандылық жаулап үлгермеген топ ақын қалса, солардың санатынан Табылды
да табарыңыз хақ. Себебі: студенттік партадан біз білген Табыл-көңіл ақ, пәк,
мәрт болатын. «Жанарының жарқылы» − деп аталған жинақтан сол асылдардың көңіл
қамбасының қазынасынан әлі де болса абыройлы орында екенін сезініп көңіл
қуанды.


      Табыл − табиғаты қызық ақын.
Жинағында атап көрсеткендей «қазақтың бард ақыны» − дейді де. Бұл тұп-тура ақын
ерекшелігіне берілген атау. Өйткені Табыл − орындаушы, Табыл − сазгер. Табыл − тіпті
аранжировка шебері (мыс. Е.Раушанов «Жолданбайтын хат», М.Мақатаев» Ұнатамын
мен сені» т.б.). Ол − әнді орындауда жаңа стиль тудырушы да. Ол − еліктегіш
ақын емес, өзіне еліктетін ақын. Жастар арасынан − Табылға «табынушыларды»,
оның дауысты әдемі созу, қара сөзбен баяндап отырғандай түсінікті, көркем
тақпақтай келіп сазды қоңыр үнмен көмкере салу, сиқырлы жымиыс, өлеңге
бітім-болмыспен қызмет етуі... тағысын тағыларды өздеріне айнытпай көшіруге
тырысушыларды жиі кездестіреміз. Әйтеуір, бұл даңқ-дәрежесін уақыт патша
белгілейтін, соңынан шағын да болса өзіндік мектеп  қалдыра алар өнер үлгісі. Енді, «бард» сөзіне
оралайық: «бард» сөзін тура мағынасында алар болсақ, көне кельттер тілінде  ақын, жыршы деген ұғымды танытады. Және
қосымша, келтірінді мағынасы − батырлық, ерлік жыршысы, жырлау. Яғни, бард − ежелгі
кельттердің халық поэзиясының өкілі, жыршы, ақын. 18 ғасырдан бастап термин
мағынасы кеңейіп, «ақын» сөзінің баламасы 
ретінде қолданылған. Осы секілді, орыс поэзиясында Вл.Высоцкидің де
«бард ақын» аталуы «бард» сөзінің ежелгі ұғымына, ойды беру стилі тұрғысынан
сәйкес келеді. Ал, Вл.Высоцкий мен Табыл поэзиясын бір-біріне ұқсас, жақын етіп
тұрған, сөздерге жаңа мағына жүктеу, ерекше мінезді тентек тіркестер, асау ой,
адами бүтіндік, серттілік, мәрттік, шартпа-шұрт сәттік найзағай шабыт маржанын
күн немесе күнгей демей, дауыл деп елемей шашып өтер ақ жаңбыр сезімдер.


     Сонымен ой зертханасына салып
сараптар болсақ, мәселе стильге келіп тірелетіндей, яғни, қасқайып тұрып мәрт
айтылар ақиқаттың ақ сөзінің жыршысы. Ешқандай идеологияға мойынсұнбай
жаратылыс пен болмыс туралы «өзіндік» ой сомдаушы тұлға. Жалпы теориялық тар
қалып талант табиғатын жан-жақты аша ала ма? Өйткені Табыл поэзиясына стильдік
тұрғыдан келер болсақ, бұл «серілік» өнерден де алшақ емес. «Сері» сөзі −
бәлкім арабтың сир /сейір/ − қыдыру, кезу − деген сөзінен туып, серуен, сайран
салу мағынасына айналып, сонан «сері» ұғымы қалыптасқан болуы мүмкін. Ал,
В.В.Радлов сир /сейір/ қазақ, татар тілдерінде серігу, тынығу мағынасында
екенін сонымен бірге сарын − сарнау /төлеуіт, сағай, қайбал тілдерінде де/
өлең, ән айту, жырау мәніндегі сөздерге жақындығы барын ескертеді. Қазақта сал-серілер аз болмаған. Олар ақындығынан да
гөрі елге әндерімен, сауық-сайранымен, ерке, ерекше мінезімен, әншілігімен
етене жақын. Дәл осы қасиет – сегіз қырлылық Табыл табиғатына да жат емес.


     Сөз түйініне келер болсақ, қай
ақынның да иә, «бард» иә, «сері» боламын деп сөз саптамасы хақ. Бұл − табиғат
үлесі. Шын  мәнінде де, ҚазМҰУ − де,
көркейте қолдансақ Алматыда Табыл жырларын ауыздан-ауызға таратқан «Табыл
жылдары» салтанат құрған уақыт та өтті бір кезде. Осылай ауызша таралу − 20
ғасыр өкілінің өзіндік ерекшелігі демеске де, амал жоқ.


           


     Екінші сөз. Ақын
жырлары.  Жыр көңілдің − жүз беті.


                                          − Ей, оқырман,


                                               төрешілік
салт ұлы


                                               Пайымдарсың,
болса сендік ар тірі.


                                               Мынау
жырлар


                                               Шамырқанған
шақтарда


                                               Бір
жалт еткен жанарымның жарқылы» − деп әдемі инверсиялық ораммен оқырман қауымға
салмақ тастай басталатын ақын сөзіне бұл мақала сын айтып, мін тағуды да,
төрешілік құрып үкім шығаруды да мақсат етпейді. Біздегі үлкен тілек жауырынды
жырдың жолы болып, жинаққа айналып, жүректерге жылу құйғанына қошемет білдіру.
Сағынған көңілдің қоңыр мұңымен, табынған жүректің тәтті армандарын жанардағы
жазудан оқып, тануға ұмтылу. Жалпы белгілі бір ақынның шығармашылығын зерттеуде
жылнамалық жүйемен сатылай отырып, ақын дүниесінің өсу, дамуын сыртқы қоғаммен
байланыстыра қарау тиімді. Табыл поэзиясының тақырыптары, тіпті өлеңдегі
көңіл-күйінің өзі санқилы астарлы болып келетіндіктен де қолымен көрсетілген
уақыт, яғни бір ғана цифр ақын шығармашылығының тарихын өзіне жинақтап тұрар
еді, мүмкін ақын қолжазбасында бұл таңбалар бар болар. Бұл тіпті шығармашылық
күнделігі іспетті де, әрі шынайы. Табылдың шағын жинағында − қоғамдық
көзқарасын анықтар саяси-әлеуметтік лирикалар, ақындық тұлғасын сомдаған
көңіл-күй лирикалары, табиғат лирикалары, қазақ поэзиясының дәстүрлі стиліне
мүлдем ұқсамайтын тәкаппар да паң, сол сәтте және нәзік махаббат лирикалары,
философиялық ой тұжырымдар, психологиялық сезім иірімдері шоғырланып келіп ақындық
кредоның тұтастығын құраған. Ақынның,


                                            
− Мен қазақпын


                                                  Ашуланып талақ қылар тірлікті,


                                                Шайға бола бір кесе... − деп, адал да
аңғал халқының табиғи өр мінезін танытудағы өлшем дәлдігі, ал


                                                − Мен қазақпын


                                                  
менің жаным тебіренсе,


                                                   тентек Каспий секілді


                                                   қинайтұғын, ұйымайтұғын


                                                   арнасына сыймайтұғын қайтадан


– деп келетін өлең жолдарында («Желтоқсандағы жыр») батыр тарихының
қаһарман беттері парақталған.


    Ақынның «Әулет  диалогы» − қазақ өлеңіндегі диалог-сұхбат үлгінің
өзіндік бір түрі, яғни ойды қаз-қалпында /дәл формасында/ берудің жаңа  стилі. Мысалы,


     − Атам, «Аттан, кедейін!» айта күліп,


Әкем жатты «Фашистер тойтарылып»...


Мен даурықтым: «Жатырмыз қайта құрып!»


Ұлым күлді: «Кетпейік қайта құрып»...


«Әулет диалогы» − ұрпақ диалогы, ол − астарлы оймен тізбектелген ұлт тағдыры,
әр жолы жеке бір тақырып, әр түрлі тарихи кезең көріністері. Ақынның көркем
ойды жүйелей дамыту арқылы өзіне қазақ тарихының трагедиясын жинақтаған тағы
бір өлеңі «Қазақ едім дегенше...». Жалпы Табылдың  саяси-әлеуметтік лирикалары жазылу және
орындалу тұрғысынан да «өлең-әңгіме» секілді жаңа үлгі. /Осы жерде туындайтын негізгі бір сұрақ, ақын өлең сөздері алдымен әнге
негізделіп жазыла ма, әлде бұл стильдік ерекшелік пе, себебі Табыл поэзиясының
авторы да, сазгері де, орындаушысы да бір өзі/.


     Сонымен бірге жинақтың ен
бөлігін құраушы көңіл-күй лирикалары астарынан сынықтап жинап, толық ақындық
мінезді тануға болғандай. Тағы бір жәйт, ол Табылдың арнау өлеңдері астарындағы
көңіл-күй формаларының жасырын түрдегі сағыну, түсінісу, сырласу үлгісінде сырлы
сезімге айналуы. Мәселен,


                            Көңілімнің кіршіксіз ақ парағын,


                            Айғыздады
тағыда қап-қара мұң.


                            Қадіріңді
арттырған ер едің ғой,


                            Қабіріңе егіліп көп қарадым:


Немесе,


                            Жанарыңда мұнар мұң бар,


                            Со бір мұң,


                            Кіреукесін
көтертпейді-ау көңілдің...,


                            Қабағыңда бір қайғы бар,


                            бір қайғы


                            Со бір қайғы бақытыңды бұлдайды.


                            ....Дидарыңда сағыныш бар,


                           Сағыныш,


                           Со сағыныш жасар бір күн жарылыс», − деген жолдарда ақын сезім
құбылыстарына рең беру арқылы (мұң − қайғы − сағыныш) дамыта ойнатады.


                          «...Артыңда қалды көмген соң көріңе өкірер,


                          Таңдайы қайқы, маңдайы тайқы қазағың»....


немесе,


                          ... Қай тентегіне тектілік танытар дейсің,


                         Махамбеттің басымен ойнаған халық...» −


деп келетін, айтар ойы күрделі жолдарда пессимизмен гөрі, ақындық тағдырды
мойындаған тектілік исі басым. Әсіресе, ақын М.Отаралиевке бағышталған жырларды
аталып өтуі керек-ақ. «Ол ақынды көрге бір-ақ тепкенбіз» − деп, Табылдың өзіне
ғана тән «тентек» жолдармен басталатын «Сен кім едің?» өлеңіндегі әсершіл, ойнақы
сезімге құрылған жеңіл юмор − мұң мен өкінішке аралас өрілген. Ал, «М.Отаралиевке»
элегиясында бейнелі көрініс тапқан «ақындық-тағдыр» трагедиялары арқылы ақын − өмір,
тіршілік сұрақтарын көтере отырып, жанр табиғатын шебер ашады және «өлең-көңіл»
образының біртұтастығын сомдайды.


                        «Сезіндім, аға,
уақытты сылдыр бұлақтай,


                        Безіндім, аға,
тірліктен сусыр сынаптай.


                        Көз ілгім,
аға, келеді кейде сен құсап,


                        Сезімнің жара
тұстары жанды шыдатпай».


       Табылда өзіміз байқап
отырғандай дәстүрлі қолданыс «жаралы жүрек», «жаралы жан» емес «сезім жаралы».
Яғни, ақын мазмұнды да, бейнелі образ жасай отырып, өлеңнің айтар ойына жаңа
мағына жүктейді:


                   − Халықты қара, көз салып қала ішіне,


                        Алыпты дара,
айналдырмақшы кішіге.


                        Жаңа ұқтым,
аға, өлім дейтіннің не екенін,


                        Тамұқтың қара
сұлбасы еніп түсіме....


      Лириканың қай түрінде де тіршіліктің
экзистенциалдық сұрақтарының мәнін іздейтін ақын: «халық» пен «дара», «алып»
пен «кіші» сөздерін қайшылықты мағынада қолдана отырып, рухани жоғалу, сөну,
өлім құбылыстарын жинақтайды.


                           «Пендуй қайғы сырғымай қатпар қабақтан,


                             Беземін сосын шулаған, жұрттан, шараптан.


                             Сайтан адасып кететін қара түндерге,


                             Шайқала басып сіңемін, шығып «қабақтан» − деген
жолдар да пенделік тірліктің  адамды
жалғаннан бездірердей қасіреті, мұңы бейнеленген. Табылдың барлық лирикасының
астарына өрілген, осы бір қоңыр мұң ақынның махаббат лирикасының да әдемі бойтұмарындай,
яғни Табыл да махаббат пен мұң егіз. Ақын поэзиясының негізгі тақырыбы − адамды
алға жетелеп, бойына жігер құятын жылы сезімдер десек те, бұл құбылыстар Табыл
поэзиясында ақынның өз әлемінің сырлы бояуына қанығып, мұңына малшынған «күрең
күзіне» айналады. Табылдың жалғандық пен жасандылықты жасыра алмайтын өмірдің
өзіңдей шынайы поэзиясы − көңіл «күрең күзінің» галереясы. Мысалы,


                              «...кезіктім саған...


                             қалаға сыймай қаңғырып жүрген кезімде,»


                             ...»болашағымды дал қылып жүрген кезімде,


                            ...адам біткеннен түңіліп жүрген шағымда


                           Тағдырдың талай тайғанағынан сүрініп жүрген
шағымда».


            Ақынның «азапты көңілін қажаған ен бейнетін» баса білген
жанға «сүйікті, сұлу, ғашық т.б. «әдеттегі анықтауыш-жобалар әлсіз
көрінетіндей. Ол − әйел! Бір ауыз ғана сөз. Ол «шамырқанған» шабытты сабыр
сабасына сала білетін − ақыл мен сұлулықты, тәтті сезім мен адалдықты бойына
жиған образ. Асқақтаған ақынның бәрі жыр еткен бұл сезім құдыретінің Табыл да
өрнектелуі де ешкімге ұқсамайтындай ерекше, бұл мүмкін оның бойына біткен талантының
жан-жақтылығынан да болар, өлең-сөздің астарынан оқырманның тек қана ақын -
Табылды емес, сазгер – Табылды да табатыны хақ.


                           «...Жолықтың маған арнайы асқақ әндей боп,


                          Мұңды әуенімді паршалап...


                          ...Қайғыдан жылап көрмеген едім,


                        Жылағым келді
бақыттан...» −


немесе:


                        «Бақытым менің
жырақтап еді,


                        Жырақтап бәрің
кетіп ең...


                        Бірақ та мені,


                        Құлатпа мені,
жылатпа мені, өтінем.


                        Құласам егер
құлармын, сірә, тұра алмай,


                        Жыласам егер,


                      Жылармын, сірә, жылармын, сірә,
жұбанбай...»


− деп келетін өлең жолдарында − ақынның жанының жабырқаған жәй – күйі,
көңілінің қалі, жүректегі махаббатының күші ешбір боямасыз, шынайы.                       


                        «...Сүйем деп
саған айта алғаным жоқ


                        Сүйетінімді
сезіне,


                        Сүйем десем де
сенбеуші ең сонда сөзіме» − деп келетін жолдарда: көз жас, сағыныш, торығу,
реніш, қамығу, түңілу, іздеу бәрі, бәрі бар.          Ал,
мына бір жолдар болса, мәңгілік тақырыпқа ұлылық беріп, өмір мен өлімнің екі
арасын құрап тұрған күн мен түннен басқаның жалғандығын айтады.


                        «Тірлікті мынау, жаным-ай, мәңгілік деме,


                        Ұйықтап кетсем
бір күні оянбай қалам,


                        Оянбай қалам,


                        Бұл шындық,
ұрыспа қарғам,


                        Шөлмек-тірліктің белгілі құлай сынары...


                        Гитарымды алып
елеусіз бұрышта қалған,


                        Бауырыңа басып
егіліп, жылайсың әлі», −


      «Жалған» − демекші Табыл
поэзиясына ірілік, биіктік, ұлағаттылық беріп тұрған осы мәңгілік мотивке бара
алуы. Бұл − өздерін қыршын жастарында-ақ «өлім күйіне әлдилеткен» Мағжан,
Бернияздар сарындас, және кейіннен Моцарттың «Жан азасына» реквием /жаназа/ жазған
Мұқағалимен үндес жатқан Табыл қазақ поэзиясында «Өмірзаясын» жазып өз
жаназасын өзі шығарып кеткен «аңыз» ақынға айналды. Бұны оның соңғы сапарға
өзінің өлең жолдарымен аттанғаны дәлелдейді.


      Өз бойындағы талант күшін танып, көзі тірісінде
өзіне сөзден ескерткіш сомдаған Ақын - Табыл «Курстас достарды аңсауында» былай
дейді:


 





















































 








                            Атырау аса көшкенде
–








/Аяулы дос Бауыржан Үсенов қазасын естігенде/ қапаланған ақын көңілдің
образын сомдаған Табыл тағы да былай дейді:





                                 Мәңгі бақи
мекенімді,





                                 Мен де бір күн
кетер ме екем,





                                 Махаббаттың
жыршысымен





                                 Қабіріме келер
мүмкін қос ғашық.

















                                Тауым қайтып
орындалмас опасы жоқ





                                 Менде бір күн
жоғалармын





                                 Мендік жүрек
сөнер ме екен,





                                 Талай сеніп,
талай рет алданған.














       Табыл сөз қолданысындағы мына
схемалық жалғаспалы даму, «жалғыздық», «кендір-мұң», «опасы жоқ арман», «тамұқ
түн», «табыт», «көр», «өлім» яғни мәңгілік мотив − өлім тақырыбына қаншалықты
бойлағанын танытады.


      Табыл қаламы лирика сан түрінен:
элегия, баллада, микропоэмалардан да сыр тартқан. Және сәтті! Мысалы, Абай
рухымен сырласқан ақын, өлең-сөздің бағасын, эстетикалық танымын, сөз мәдениетін
өзінен кейінгі жас буынға үлгі өнеге етуде де Абайдай абай болуды философиялық
кеңдікпен ұқтырады, бұл − білім даралығы, ақын даналығы өз алдына бір ғанибет
құбылыс.




















                                    Абайың түгіл,
































     Сонымен, Табыл туралы ой да, сөз
де көп. Мақсат еткен үрдімізден шыға алдық па, жоқ па... ал Табылға тілек −
ойларыңды жарасымды, құнды етуші қоңыр мұңдарыңыз қалдырып кетпесін. Жырларыңыз
аңсаған биігіне тентектікпен тектілігін жоғалтпай жете берсін демекпіз.


       Біздіңше, сөз соңы.


       Ақынның қысқа ғұмырындай шағын
кітабы да мәңгілік заңының тәртібіндей ақырын «Өмірзаямен» және «Сөз соңымен»
қортындылайды.


 


Табылдың «Сөз соңы»:














 


                                             &

         "Ұнатамын мен сені" - нақты бір аруға арналмаған ән
Ұнатамын мен сені, дегенменен, 
Көрмегенді басқадан сенен көрем. 
Өз обалың өзіңе, өзіңнен көр, 
Ғайып болсам, бір күні егер де мен. Таныс ән бе? Кейбірі көше әні деп ойлап жүрген бұл әннің өз авторы бар. Ән сөзінің авторы – ақиық ақынМұқағали Мақатаев, ал ән авторы – атыраулық белгілі бард әншіТабылды Досымов. Қолына гитарасын алған кез келген орындаушының аузына бірден оралатыны да осы ән болар, сірә.

Дүниеге келгеніне жиырма жылдың көлемі болған бұл ән қазір де жастардың махаббат әнұранына айналғандай. Осы уақытқа шейін үлкеннің де, жастың да аузынан түспей, шырқалып жүрген әннің тарихынан хабарыңыз бар ма? Бұл ән сазгерді шығармашылық шарықтау деңгейіне жеткізгені айдан анық. Ән 1988 жылдың көктемінде өмірге келген көрінеді. Ата-анасының жалғыз ұлы болған Табылды ағамыз әкесінің жаңадан алған үйінің кем-кетігін жөндеу үшін академиялық демалыс алып, Алматыдан ауылға келеді. Қайда жүрсе де, жанынан гитарасын бір елі қалдырмайтын сазгер ауылда құр жатпай, «Ұнатамын мен сені» әнімен қатар, «Қара гүл», «Сәйгүлік» сынды әндерді жазады. «Үйдің ішінде бір шифоньерден басқа ешқандай дүние жоқ, өлең айтсаң, дауысың жаңғырып, әдемі естілетін. Шифоньердің ортасында айна болады ғой, сол айнаның алдында өзіме-өзім қарап отырып, ән айтқанды жақсы көретінмін. Сол кездер мен үшін сәтті уақыт болды» - дейді өз сөзінде Табылды аға.

Наурыз айы туғанда оқуын жалғастыру мақсатында Алматыға қайта оралады да, әнді ең алғаш рет шығармашылық досы Жұматай Жақыпбаевқа орындап береді. Әнді жазбас бұрын Мұқағалидың алты шумақ өлеңінің тек үш шумағын ғана алады да, «ырқыңа» деген сөзді «еркіңе» деп алмастырады. Ән мәтініне аздаған өзгертулер енгізіп, қайырмасын өзі жазғанынан қысылып отырған досына Жұматай аға: «Мұқаң тірі болса, «керемет ән» деген болар еді, айта бер», – депті. Оның сөзін басқа да сол кездегі ақындар қолдап, содан бері ән студенттер арасында тез таралып кеткен. Әннің өзге әндерден ерекшелігі – бұл әннің нақты кейіпкері жоқ. Белгілі аруға деген махаббаттан дүниге келген ән емес, ол тек жап-жас жігіттің жүрек ліпілінен шыққан ән.Әйтсе де, «әннің кейіпкері – мен» деп жүрген бойжеткендер болған көрінеді. Бұл туралы автор «ән ортақ образға жазылғанымен, «маған арналыпты» деген әр қыздың жүрегінде қала бергені дұрыс» дегенді айтады. Кейінірек осы атпен оның ән жинағының тұсауы кесіледі.
 
Ұнатамын мен сені
Сөзі: Мұқағали Мақатаев
Әні: Табылды Досымов
 
Ұнатамын мен сені  дегенменен,
Көрмегенді басқадан сенен көрем.
Өз обалың өзіңе, өзіңнен көр,
Ғайып болсам бір күні егер де мен.
 
Ұнатамын мен сені,
Арманымдай еңселі,
Жүрегімнің бөлшегі,
Ұнатамын...
 
Дегеніңнің бәрін де жасап жүріп,
Көрсетпеймін зәредей асау қылық.
Сенің ғана еркіңе бас алдырып,
Бұға берем, не деген жасандылық?!
 
Ұнатамын мен сені,
Арманымдай еңселі,
Жүрегімнің бөлшегі,
Ұнатамын...
 
Ұнатамын мен сені  бірақ, бірақ,
Мейіріміңді қайтейін жылап сұрап.
Ұнатамын дегенім - жасандылық,
Саған деген жүрегім құрақ-құрақ.
 
Ұнатамын мен сені,
Арманымдай еңселі,
Жүрегімнің бөлшегі,
Ұнатамын...
 
Қазіргі таңда айтылып жүрген әннің мәтіні осылай. Қазақ эстрадасында Мақпал Жүнісова да  Мұқаңның осы өлеңіне ән жазып, «Мен сені ұнатамын» деген атпен  орындап жүр. Мақпал апамыздың орындауындағы ән мәтіні Мұқаңның  жазғанындай қаз-қалпында, өзгермеген. Жастар арасында ерекше сұранысқа ие бұл әнннің орындауышысы әлі де жоқ емес. Эстрадада ойып тұрып орын алған бұл лирикалық ән қазақ сахнасында әлі де жаңғыра бермек.
Дайындаған: Ақерке Әбілхан

Кайран Табыл!Дара Акын!
Заманына зар акын.
Шындыкты айтам деп,
Куса болган ,
Мун акын!
Адилдикти ту етип,
Ар-ожданды жыр етип,
Кайран журек кеттин -ау,
Шыдай алмай,жарылып.
Енди жырын гана,
МАНГИЛИК!

Табылдының тағылымы

1. Жастыққа бәрі де жарасады


Алматы халқы «Татарка» деп атап кеткен қаланың
шетіндегі елді мекенде досымыз Арман Нұрқалиевтің шағын жер үйі болды. Ол
біздің курстың штаб-пәтері іспеттес еді, күндіз-түні адам аяғы басылмайтын.
«Татаркада, тар үйде…» талай өлең-жырдың тұсауы кесілді, талай қыз келін болып
түсті. Қайран жастық, Табылды таңды таңға ұрып, қайда жиын-той, қызық-думан
болса соның қайнаған ортасынан табылатын. Кешегі қазақ даласындағы сал-серілік
дәстүрдің соңғы тұяғы сияқты еркін жүрді, ерке жүрді. Таң алды оянсаң пеш
түбінде (Арманның ащы тілімен айтсақ) «Табылдының талыстай-талыстай бәтіңкелері
солығын баса алмай, алқынып» тұрар еді. Демек, мұны Тәкеңнің түнгі жорықтан
оралған беті осы деп түсінген дұрыс…


1986 жылдың қара күзінде аяқ астынан үйленетін
болдым. Елге жеделхат жібере сала, ертесіне жарты вагон студент думандатып
Қызылорда қайдасың деп тартып отырдық. Сыр бойы бізді төбесіне көтере қарсы
алды. Ауылда клуб құлап қалған, арақ-шараппен қатар көкпар секілді ұлттық
ойындарға да тыйым салған Горбачевтің қайта құру заманы…Ел ән-жырға әбден
шөлдеген екен, алматылық өнерпаз жігіттерді жібермей екі күн бойы кезек-кезек
ән шырқатты. Бір кезде ауыл жастары көкпар сұрап келгенде сельсовет рұқсат
бермей біраз сергелдеңге түстік. Ақыры ортаға серке тасталып Құрманғазының
күйіндей ұлы думан басталды деңіз! Ат десе, көкпар десе делебесі қозбайтын
қазақ бар ма, марқұм ақын әрі атбегі Бауыржан Үсенов бір жылқының жалына жабыса
кетті. Табылдының да қарап тұрмай шабыты тасып шаба жөнелгені сол еді, әудем
жерге жетпей ақшаңдақта аунап жатты! Артынан екі езуі екі құлағында «велисопед
болмаса өмірімде атқа мініп көрмеппін» деп өзі айтады… Сексенінші жылдары
жастар арасында қыпша бел, кең балақ «банан шалбар» сәнге айналған. Кешкі тойда
жігіттердің көз жауын алып әлгі сәнді джинсиді өзіне жарастыра киген әдемі қыз
жүрді. Дастархан үстінде Бауыржан мен Табылды әзіл-шыны аралас қайым айтыс
дәстүрімен сөз қағыстырып отырды. Сондағы екеуінің екі жолдан кезектесе суырып
салған мына бір жыр жолдары жадымда жатталып қалыпты:


«Банан» киген қарындас, «банан» киген


Қарай бердім сен жаққа алаң күймен.


Көңіліміз жарасса, кім біледі


Табылармыз сәлден соң қараңғы үйден…


Жастыққа бәрі де жарасады.


Осынау әдемі көрініс күні кеше болған сияқты еді,
қарап тұрсам содан бері табаны күректей жиырма бес жыл өте шығыпты-ау. Қазір
арамызда Бауыржан да жоқ, Табыл да жоқ. Соңғы рет телефонмен сөйлескенімде
«Баукеңнің жиырмаға тарта әндерін нотаға түсіріп қойдым, керемет лирикалық
туындыларын халыққа кеңірек таныстырып, насихаттаса, шіркін!» деп еді. Енді
Табылдың өзінің артында қалған ән-жырларын кім жинайды, кім насихаттайды?..


2. «Неғып азып кеткенсің, Баққараев?..»


Табылдың студенттік альбомы айрықша еді. Әрбір
суреттің астына сонда бейнеленген адамның мінез-құлқы мен образын одан сайын
айшықтай түсетін бір юморға толы шуақты шумақтар жазып қоятын. Альбомының
қолдан қолға көшіп жүретіні де сондықтан-ды. Бізде Анар Ілиясова есімді
талантты қыз оқыды. Мінезі де бір басына жететін. Тарпаңдығының арқасында ақыры
оқудан шығып тынды. Анардың ымырт үйірілген уақытта жұмбақ жымиып түскен суреті
болатын. Сол фотоның астына Тәкең маржандай әріптермен былайша жазып қойыпты:


«Ілиясова,


Батқанда күн ұясына


Жымиясың, ә?..»


Анар неге жымияды және неге дәл күн батқанда
жымияды? Ол жағы енді тек Табылға ғана аян… Немесе Әділбек Баққараев дейтін
аңғал да ақкөңіл курстасымыз болды. Бірнеше жыл қой бағып кең дала –
еркіндіктен келген ол қала тіршілігі мен студенттік өмірге көндіге алмай жүрді.
Кейін әскерге кетті. Екі жылдан соң сұраймыз ғой баяғы, «служба» қалай өтті
деп. Ол ойында ештеңе жоқ «хлеборез» болдым, еш таршылық көрмедім» деп жатыр.
Әскерде болғандар біледі – ашқұрсақ солдат үшін нан турайтын «хлеборезден»
артық мамандық жоқ. Қатардағы жауынгер Әділбектің екі жағы қуарып, қос құлағы
қалқайып тұрған суретінің астына Табылдың жазғаны мынау болды:


Жігіттер,


«Хлеборез» болдық деп оттамайық


Бұл мамандық ашқа емес тоққа лайық!


Ақ бөлкенің ішінде жүзіп жүрсең


Неғып азып кеткенсің, Баққараев?..


3. Жазушының актерлік шеберлігі


Арман үнемі жазушы ағам деп жүретін кісінің
ешқандай жазушы емес екенін кейін білдік. Жазушы – азан шақырып қойған аты
болып шықты. Кезінде халық театрында жап-жақсы өнер көрсетіпті. Домбыраның
құлағында ойнайды. Үлкен-кіші демей кез келген адаммен тіл табыса кететін
көпшіл, көңілді кісі. Бірде Жәкең Нарынқолдан келе қалды. Бұл Табылдының аса
қатал ұстазымыздың қырына түсіп «опалда» жүрген кез еді. Барлық үміт үзіліп,
енді елге қайту ғана қалған. Мұны естіген Жәкең әй-шайға қарамай «әлгі ағайың
қайда тұрады, адресін тап, үйіне барамыз» дейді ғой. Армандар болса ат-тонын
ала қашады. Ол уақытта ұстаздың үйіне бару арыстанның аузына басыңды салумен
пара-пар нәрсе еді. Бірақ шегінетін жер жоқ, толқыса да Табыл келіседі.
Ағайымыз туралы азын-аулақ ақпарат жинап алған Жазушы көке студенттің немере
ағасы болып «Көктем» шағын ауданына келеді. «Мен – сөйлеймін, ал сен тек бас
шұлғи бересің, үндемейсің» деген уағдаластық бар. Қойшы сонымен, Нарынқолда
туған Жәкең аяқ астынан ақтөбелік боп шыға келеді. Тіпті бір оқу орнында біздің
ұстазбен қатар оқыған көрінеді. Ауыр келіссөз ұзаққа созылып еш нәтиже берер
емес. Сонда Жәкең күйіп кетіп: «Ата-анаң адам болады деп ауылда үміт артып
отыр, ал сенің істеп жүргенің мынау, атаңа нәлет!». Табылдың жағына шапалақ
шарт ете түседі! Артынша екінші жағының оты жанды. «Жәке, мұның не?» дегенше
үшінші шапалақ! Табыл сыртқа атыла жөнеледі. Есіктен шыға бере «Қол жұмсамаңыз
балаға, өлтіресіз бе?» деген ұстазының жанашыр сөзін естіп қалады. Көп ұзамай
Жазушы көке көңілді шықты: «Мә, зачеткаңа үш қойып берді». Табылды қуанудың орнына
«Жәке, сонша сабағаныңыз не?» деп ренжісе керек. Жазушы болса жайбарақат «Әй,
баламысың деген, шынымен шықпыртып сабамасам ол сенбес еді ғой, саған да сабақ
болды!» деп жауап берген екен.


4. «Қатын өлді – қамшының сабы сынды…»


Енді Табылдың күнгейінен гөрі көлеңкелі тұстары
басым жеке өмірі туралы бірер ауыз сөз. Ең алғашқы некелескен жары өнерде
жолдас болса да, өмірде жолдас бола алмады. Көзінің тірісінде берген бір
сұхбатында бұл турасында өзі былай дейді: «Екі өмір бар ғой, сахналық және
отбасылық өмір. Сахналық өмірде ол менің екінші дауысым болғанымен, қасымда
екінші әнші боп тұруға жарағанымен, ішкі жанұялық өмірде ол маған жұбай болуға
жарамады. Ол қалаға тартты, мен бәрін тастап, кемпір-шалға барғанымда, қасымда
серік болған жоқ. Сосын айырылыстық. Одан қызымыз бар, адайдың елінде жатқа қыз
бермейді, қызымды алып қалдым. Кемпір-шалдың қызы, әке-шешем бақты. Одан кейін
Айгүл деген жарым да оған ана болды, өсірді. Екеуміз түсінісіп, жұп құрдық, ол
менің жұбайым ғана емес, өнердегі, өмірдегі досым болатын. Бірақ қысқа өмір
сүрді. Аяқ астынан үш айлық қызын тастап, қайтыс боп кетті. Айгүл қайтқаннан
кейін 1,5 жыл өлең айтпадым, гитарымды байлап тастап, қара тұттым….» «Көлеңке
немесе Табылды Досымовқа көңіл айту» деген төмендегі өлең сол тұста – өткен
ғасырдың тоқсаныншы жылдары жазылған еді:


Бір сөзім бар жеткізем оны қайтіп,


Көрмеп едім өлеңмен көңіл айтып.


Өлім айтып келмейді, қос қозысын


Тастап кетті ол саған қоңырайтып!


«Қатын өлді – қамшының сабы сынды»


Туғаның да түсінбес әр ісіңді.


Әйелі өліп жылаған бір жігітке


Деп әкесі тап берген: «Тап ішіңді…»


Ішің жылар сыртыңа сыр бермессің,


Мысалы бұл бір туып, бірге өлместің.


Қайғыңа ортақ болған сыр, бірақ олар


Қайдан білсін сен қандай күндер кештің.


Қазақ мұны жазмыш, пешене дер,


Есейген соң қайғың да еселенер.


Өстіп-өстіп байғұс көз өлімге де


Үйренеді, бәріне төселе бер.


Бірте-бірте азайып тұстасың да,


Ұзартқанмен жасыңды үш ғасырға


Жерінерсің жердегі бұл тірліктен


Нұқ пайғамбар құтқарған нұсқасында.


Ұлылар да ұлтына тұлға болған,


Таба алмапты таяныш бұл ғаламнан.


Ажал түбі көлеңкең боп шығады


Туғаныңда жөргекте бірге оралған!


Кейін ол үшінші рет отбасын құрып, осы Қарлығашқа
үйленді. Жақсының жақсылығын айту керек, Қарлығаш қазір Табылдың үш анадан
туған төрт перзентіне теңдей аналық мейрімін шашып, ұлынан айырылған Аяш
қарияны да аялап отыр.


5. Дос қалды ма дос дейтін?


Біздің курс… Журфакты бітіргендердің бәрі өз
курсымен мақтанады. Осалы жоқ, бәрі мықты. Әсіресе Бауыржан Омаров айтпақшы,
Темкеңнің –Темірбек Қожакеевтің тепкісін көргендердің есімдері ел аузында жүр.
Біздің курс та ешкімнен сорлы емес сияқты еді. «Көтермей-ақ мықтымсып
кеудемізді, Айналамыз таниды кейде бізді, Футболистер секілді жанкүйерге,
Жыртып-жыртып бермей-ақ жейдемізді, Айналамыз таниды кейде бізді» деп Жарасқан
ақын жазғандай атағынан ат үркетін талай атпалдай азаматтар шықты бізден де.
Бірақ, бір де біреуіміз Табылға қатысты азаматтық таныта алмадық. Соңғы кезде
біртүрлі қоңылтақсып жүрмін.


Бәрінен көңіл қалғандай. Өзімнен де…


Ей,есіл ер,Табылды дос, Досымов,


Енді біздер ән салмаймыз қосылып.


Баяны жоқ тіршіліктің аяғы –


Бәрінен де қалған көңіл, бос үміт.


О- о-о, біз қандай жалын едік, от едік!


Алатауды алатындай көтеріп.


Алматыға келдік асқақ кеудемен


Жаза басып, жасадық та қателік.


Ал ағалар ішке тартып от-демін,


Аяған жоқ ақылдарын теп-тегін.


Біздер сырттай – «Қаламгерде» бітірдік


Жұматайдың мектебін!


Қайран жастық, дос көрінді кез келген,


Адалдықты аңсап тұнық көздерден.


Аңғал жүрек, алдап кетті ақыры


Сүйкімді қыз сүйемін деп сөз берген.


Ағалар жоқ… Дос қалды ма дос дейтін,


Айнымайтын, ат құйрығын кеспейтін?


Қабырғасы қайысса да тіс жармай


Қабіріңе келіп үнсіз «Қош!» дейтін?..


Құтылмайды екенсің ғой безгенмен,


Сен кеткелі ештеңе жоқ өзгерген.


Жігіттерді жиып алып көз көрген


Жыр оқығым келетіні болмаса


Студенттік кездерден.


Ештеңе жоқ өзгерген…….


Табыл қайтыс болды дегенде курс боп күңіреніп
бара алмадық. Тым құрыса бір уыс топырақ салуға жарамадық. Бір жыл өтті. Кеше
ғана елі ас берді. Біздің курс тағы тым-тырыс. Табыл тағылымы сол – біздің
шынайы бейнеміздің қандай екенін көрсетіп кеткенінде. Кейде ойлаймын осы Табыл
емес біз өліп қалғандаймыз…





 

СКОРБИТ И РЫДАЕТ ГИТАРА...


Недоумевающий Поэт подошел к акиму. Началась перепалка, и «басеке»
недолго думая приказал полицейским стоявшим неподалеку,- «забрать» Досымова. Не
скажу, что с особой охотой, но полицейские давая понять, что они это делают
исключительно по приказу акима, двинулись к Досымову. Я было подошел к акиму и
сказал: «Жаке, что ты делаешь, люди ведь смотрят!», на что Жангельди
Рахметкалиев только махнул рукой и отошел в сторону.


Опять приснился этот
сон. Он, такой огромный, как былинный богатырь,
легко переходит  на другой берег Урала  по тоненькому льду,
и уже оттуда зовет  меня. Но, почему - то я,
который почти  что в два  раза легче его, боюсь идти
за ним следом...


Скоро пройдет один год со дня
смерти первого казахского барда, ныне покойного Табылды Досымова.
В свои 45 лет он сделал больше иных маститых стихотворцев,
именуемые сегодня  никак иначе, как «великие», «живые
классики казахской поэзии» и т.д. Вообще, вся жизнь Табылды, как и судьба
всех истиных поэтов, была предназначена служению музе и своему народу. Посудите
сами, его студенческие годы, которые прошли в журфаке КазГУ, пришлись именно на
декабрьские события 86-года. Как, говорил он сам, «отделался легким испугом»,
после того как его исключили из ВУЗ-а, приехал в свой родной Индер, проработал
в райкультуре методистом, затем заведующим передвижного клуба.


В 1988 году востановился в
университете, и тут началось его восхождение на Олимп. Он первым из казахов
начал исполнять свои стихи на гитаре, сочинял музыку и к словам других поэтов.
На первом студенческом республиканском айтысе он встретился в финале с ныне
именитым Бекболатом Тлеухановым. Ту «дуэль» двух поистине талантливых людей до
сих пор многие приводят, как пример наивысшего импровизаторского мастерства
современности. А ведь, прошло-то уже более двух десятков лет, появилось много
не бесталанных акынов- импровизаторов, но, как говорят ценители айтыса, ту
планку, которые поставили Табылды и Бекболат - до сих пор никто не перепрыгнул.


Табылды прочили  звездную
популярность уже в студенческие годы.
Выступление в популярной в  то
время шоу-программе «Тамаша» с песней
«Унатамын мен сени», написанной на слова Мукагали Макатаева,
буквально сделало его мега-звездой. Песня стала хитом. После
этого, появились другие, не менее популярные его произведения. Казалось бы,
сама судьба ему прочит жизнь богемной столицы - Алматы, но он вернулся в родные
края.


В начале девяностых годов
Табылды Досымов работает в Атырауском областном теле-радио комитете и в
областной филармонии. Кстати, насчет переименования областного центра. Табылды
Досымов один из тех членов инициативной группы творческой интелегенции, которые
вынудили тогдашнее руководство региона переименовать город Гурьев в Атырау.
Более того , тогдашний 25-летний Табылды написал свою знаменитую песню
«Открытое письмо духу Гурия Назарьева». Напоминаю, это были 90-годы, когда еще
не ослабла полностью тяжелая рука «старшего брата» и многие дальше «кухонных
дебатов» не осмеливались пойти...


Работая в областном центре он
немало сделал для восстановления доброго имени необоснованно преданных забвению
властями поэтов Мурата Монкеулы и Амангали Кенжеахметова. Более того, стихи
Досымова посвященные Амангали «Адаскан асау» первое время многими
воспринимались именно как крик души самого Кенжеахметова.


В 1993 году Табылды вернулся в
родной Индер, работал в районном управлении языков, был директором фонда
Махамбета, и с 2000 года до конца своих дней являлся начальником отдела
культуры и развития языков.


Некоторые псевдо-товарищи, да
и не только они, преподносят Табылды Досымова, как эдакого необузданного
служителя Музы, который не прочь был выпить и погулять, а о работе вообще не
думавшего. Позволю не согласиться с этим расхожим мнением.
Более того, я считаю, что Табылды Досымов сделал больше, чем все
остальные начальники отдела культуры за последние 20 лет.


Не буду перечислять всю работу
сделанную Досымовым, приведу лишь те, которые наиболее ярко запомнились мне. По
его инициативе был поставлен памятник возле шахты №99 геологу-первооткрывателю
недр Касыму Тухфатову. К сожалению, ныне этот памятник не без помощи вандалов и
халатности местной власти находится в плачевном состоянии.


Табылды и его сподвижники
нашли место захоронения знаменитого в свое время кюйши Баламайсана, и там тоже
был поставлен обелиск. При непосредственном участии Досымова вышел сборник
стихов поэтов Индерского района, также вышли в свет и отдельные сборники стихов
и рассказов местных авторов. Начал создаваться костяк школы молодых поэтов не
только Индерского района, но и вообще Атырауской области. Он подготовил к
выпуску антологию учащихся школ увлекающихся поэзией. Но к сожалению частая
смена руководства района стала препоном в деле осуществления данной цели
поэта-наставника.  И еще. Не считая, нынешнего акима района Рахметкалиева,
Табылды Досымов проработал аж с 7 акимами. Конечно же, не со всеми ладил,
приходилось ему идти на конфронтацию с некоторыми из них. Но всегда ставя во
главу угла прежде всего интересы района он шел и на компромиссы. Табылды
Досымов не умел и не хотел ни перед кем стоять на полусогнутых. Это я говорю,
как человек, знавший его последние почти что 15 лет. Он уважал не должность, а
личность, признавал не авторитет, а профессионализм и преданность выбранному
делу. Дешевым пиаром и горлопанством не занимался, но свое мнение мог выразить
парой слов, от которых становилось не по себе даже его друзьям. Как-то он
сказал: «Я свое слово сказал своими стихами уже давно, и не моя вина в том, что
некоторые считают, что с того времени изменились и мои принципы. Это те идиоты,
которые не поняли меня тогда, не понимают и сейчас, и не поймут никогда». И он
был прав...


«ЭТУ 
ПЕСНЮ НЕ ЗАДУШИШЬ...»


В одном из своих 
стихотворений Табылды образно  выражаясь сказал,
что до сих пор  живы еще потомки Дантесов, Кодаров
(убившего Козы-Корпеша), готовых в любой момент выстрелить из за угла. К
сожалению, эти слова поэта оказались провидческими...


5 октября 2010
года в Атырау прошел День  Индерского района.
В заключительной 
части концертной программы, которая  прошла на площади
Исатая- Махамбета Табылды выступил со своей песней «Дендерим менин», которая
является своеобразным гимном района. Это был последний выход казахского барда
на сцену. Тогда ни что не предвещало трагедию и концерт действительно удался на
славу, да и вообще район в итоге занял, если не ошибаюсь, второе место. Местные
тележурналисты взяли у Табылды интервью. Не смею утверждать, но думаю, что это
и послужило дальнейшему осложнению, мягко говоря, и без того натянутых
отношений между Досымовым и акимом района Жанкельди Рахметкалиевым. Видите ли,
журналисты посмели взять интервью не у главы района, а у Досымова! Это, конечно
же, только мои бредовые мыслишки, но хочу сказать, что аким района умеет и
самое главное, любит себя пиарить. Но президент Республики Казахстан Нурсултан
Назарбаев в любом своем выступлении чаще всего повторяет слово «Мы,
казахстанцы», а вот аким Индерского района Рахметкалиев может без устали
повторять слово «Я!» Господин Рахметкалиев может любое собрание продлить до 3
часов и более, где 70 процентов, а часто и того больше времени предоставляет
«для себя ответственного», а остальное время будет предназначено для
выступлений «понимающих и искренне поддерживающих главу района». Если думаете,
что лукавлю, - спросите о методах акима Жангельди Рахметкалиева у местных
журналистов, которые недавно принимали участие в собрании посвященного Дню
Печати...


Ладно, это все 
пустая болтовня, перейду к основному. Спустя неделю
после успешного выступления  в областном центре,
а именно 12 октября аким Рахметкалиев решает предоставить
жителям районного центра воочию лицезреть тот успех,
которого добились индерцы в Атырау. Идея сама пе себе прекрасная, но с одной и
очень большой оговоркой. Из заключительной части концерта Табылды Досымов был
вычеркнут по указанию акима. А ведь песня Досымова закрывала концерт, и
повторюсь, «Дендерим менин» есть своеобразный гимн Индерского района. О данном
указании главы района Досымов узнает прямо перед самым выходом на сцену,
которая была установлена на главной площади райцентра. Недоумевающий Поэт
подошел к акиму, дабы прояснить ситуацию. Началась перепалка и «басеке» недолго
думая, приказал полицейским стоявшим неподалеку, - «забрать» Досымова. Не
скажу, что с особой охотой, но полицейские давая понять, что они это делают
исключительно по приказу акима, двинулись к Досымову. Я было подошел к акиму и
сказал: «Жаке, что ты делаешь, люди ведь смотрят!», на что Жангельди
Рахметкалиев только махнул рукой и отошел в сторону. Когда я оглянулся назад,
то Табылды уже сидел в полицейском «уазике». Пришлось мне проследовал за ним.


Доставили нас 
в райбольницу для медицинского освидетельствования. Медработники
были удивлены, когда увидели Табылды - «вы к кому пришли?»
Досымов улыбаясь показал на полицейских. Дежурный врач был тоже удивлен
донельзя - «вы то трезвы, а что писать?» Табылды честно ответил
врачу, что выпил пару кружек пива и действительно, в тот день мы выпили пару
кружек пива, но не более.


Но самое главное произошло в
здании РОВД. Мы с Табылды сидим за одним столом и пишем объяснительную, напротив
нас расположились двое полицейских. И вдруг то у одного, то у другого из
полицейских зазвонил телефон. И что самое комичное, у них на звонок телефона
была закачана музыка «Дендерим менин»! Автор их любимой песни сидел перед ними
и писал объяснительную..


Истинное лицо окружающих
показал следующий день. Было много искренне негодовавших
поступком  акима, были и те, кто откровенно злорадствовал. Но на
это плевать хотел Табылды. Мы были заняты совсем другим. Дело
в том, что незадолго до этого я взял интервью у Табылды. Но, по каким то
странным и непонятным мне причинам, он не давал добро на публикацию. И вот, в
четверг, 14 октября состоялся наш с ним телефонный разговор. Я спросил, когда
же она даст добро на публикацию. И вот я привожу буквально его слова: «Каршыга,
осталось чуть-чуть, в понедельник  (это уже 18 октября- К.К.)  я жду
новостей, жди и ты». Не дождался. В субботу, 16 октября Табылды Досымова не
стало...


Во время того
интервью, Табылды в своей обычной  манере говорить о серьезном
всегда в ироническом ключе, говоря о временщиках в литературе, да и просто в
жизни, сказал «после моей смерти вокруг соберутся столько добрых и злых, что
поначалу ты не разберешь. Поэтому, в день моей смерти возьми литр водки и выпей
сам. Наутро твое опухшее лицо будет индикатором друзей и врагов». Я выполнил
его наказ. А он как всегда оказался прав.


Сейчас 
гитара Табылды в руках у его сына Абыла. Но она, я
чувствую, скорбит и рыдает...


Опять приснился этот
сон. Он, такой огромный, как былинный богатырь, легко переходит на другой
берег Урала по тоненькому льду, и уже оттуда зовет меня. Но, почему - то я,
который почти что в два  раза легче его, боюсь идти за ним следом. Потому
что путь Табылды может пройти только такой человек как он сам.


Автор - Каршыга КУШЕКОВ (Индерский район)


ПРИМЕЧАНИЕ К ФОТО: Это
самый последний  снимок Табылды Досымова (второй справа)
сделанный журналистом  Жанаем Амантурлиным 12 октября 2010.

ЖҮРЕГІ ТОЛҒАН
ЖЫР – ӘЛЕМ
(Қазақтың белгілі бард ақыны Табылды Досымов шыгармашылыгы туралы ой-толғам)

Байтақ республикамыз талапты да, талантты адамдарға кенде емес. Әсіресе, өнер саласында баршылық. Соның ішінде ауыз әдебиеті тұрғысында дамып жетіліп, бүгін сан арнаға бөлінген: жыршылық пен жыраулық, ақындық пен билік, шешендік, кейін улттық өнердің негізі болған салт-сауықтың сан-салалары тағы басқалар болып кете береді. Біз әңгіме арқауы етіп отырған Табылды Досымов әрі ақын, әрі өнерлі азамат. Ол сонау университет қабырғасында жүрген кезден бастап мерзімді басылымдарда өршіл рух пен намысқа үндейтін, ұлттық болмысты қалыптайтын, ұлттық санамызға сілкініс әкелетін, ойға ой қосып, парасатты қадамға бастайтын отты жырларымен ерте танылған ақын. Алайда, Табыл дарынын ерекшелей түсетін оның тағы бір тұсы – ол жай ақын емес, республикамыздағы алғашқы БАРД ақындығы. Ол сөзін де, әнін де өзі жазып, оны тыңдармандарына гитарамең домбырамен және басқа да аспаптарда өз орындауында жеткізетін бірегей жақ сегіз қырлы өнерпаз, халқының сүйіктісі, әрбір кездесуін көпшілік сағынышпен күтіп жүретін абзал адам.
Өзінің алғашқы жыр жинағы «Жанарымның жарқылында» (Алматы., «Зерде», 2000 ж.):
Өзіңді іздеп шарқ ұрғалы ұлы өлең,
Саған қарай талпынғалы мына мен
Өмір енді емін-еркін кеудеме,
Тебіренді жүрегімде жыр-әлем, – деп келген Табыл Аяшұлы бұл күнде танымал өнерпаз, осы салалардағы сайыстардың бірнеше дүркін жеңімпазы,көптеген бейнетаспалардың иесі, еліне елеулі, халқына қалаулы, егемен еліміздің рухани әлеміне өзіндік үлес қосып жүрген мәдениет қызметкері, Қазақстан Республикасы Мәдениет қайраткері, Қазақстан жазушылар және журналистер одағының мүшесі.
Табыл шығармашылығы сан-салалы, сондықтан да оның мазмұны бай. Ол ел мен ер, өткен заман тылсымдары мен ата-баба аманаты туралы тереңнен толғанса, адамгершілік пен ұлтжандылық өлеңдерінің басты өзегі, ал достық пен махаббат хақындағы өлеңдері кестелі сөзге, орамды ойларға құрылған.
Ақынның өлең жолдарын оқи отырып өз еліңе деген үлкен сүйіспеншілікке, ерекше патриоттық сезімге бөленесің. Табылды оқысақ, біздің ел – «Қобызының – мұң-зары-құс қондырған..., періштеге айналып сайтаны да, озып келген бәйгеден байталы да, серісінің ерлігі анық дастан – сүйген қызын сұрамай, алып қашқан, тентектері – мыңғыртып түйе айдаған, дарындары – бақай мен күй ойнаған» ел. Қарапайым, қазақи тарихымызды ой елегінен, таным таразысынан өткізіп барып туған тағылымдық, мәнді философиялық ой-толғам, ұлтымызға бүгінгі күні де керек қасиеттер.
Табыл ауылын ерекше сүйеді, туған жеріне сүйіспеншілігі қайда жүрсе де есінен кетпейді, сондықтан да жырының бір арқауы өзі туған өңірі. Ол армияда, шалғайда өзінің азаматтық борышын өтей жүріп, туған өлкесі Атырауды аңсайды, ауылдағы анасының аялы алақанын да, әкесінің «таяғын» да сағынады. Елге деген ыстық ықыласын білдіріп: «Сағымды қырлар, шағылды құмдар, далалар,
Түсімде көрем, көрмеске қандай шара бар.
Аулақтан кейде паровоз болып боздайды,
Ауылда қалған қара нар..., –
дейді.
Бұрынғы Кеңес заманында ес біліп, етек жиған көптеген жастар түсер сүрлеу белгілі болатын. Көбі ауылдан мектеп бітіріп, оқу, білім іздеп қалаға аттанатын, қайсы бірі оқуға түскенше, немесе, одан кейін әскер қатарына барып келуші еді. Басқа жастардай Табыл да осы жолдан өтті, оның «жалауы болған жанымның, сағындым, бәрін сағындым, самал желге жон төсеп, жатыр ма екен Нарын құм, – деп жырлаған кезі де осы тұс.
Мәселен, мынау үлкен де кәрі көршіміз Қытайда ұрпақты бесіктен белі шықпай жатып отанын сүюге тәрбиелейді. Әлеуметтік мән-мазмұнды Конфуций ілімінің басты қағидаларының бірі: «Қытайды әлемнің ортасы деп түсіну, өзіңнің Қытай азаматы болғаныңды мақтан ету, Қытайда туу да, Қытай ұлтының өкілі болу да бақыт» деп түсіну. Міне, бұл нағыз отаншылдық, ұлтыңды сүю. Бұндай идеология қай елдерде де болды. Бірақ шындыққа сәйкесе бермегендіктен өміршең бола алмады. Кеңес өкіметінің тұсында біздің ұрпақ: «Мой адрес не дом, не улица, мой адрес Советский Союз» деп те жырлаған. Бірақ, Конфуций ұрпағындай отансүйгіштік қалыптастыра алмадық. Өйткені, тал бесікте тәрбиеленген үйі жоқ, балалық шағы өткен көшесі жоқ, ұлан-ғайыр кеңес өкіметін қанша құшсаң да қушақ жетпес еді, бойға ұлттық болмыс, ұлттық қадір-қасиет сіңбес еді. Оны сіңіретін кіші Отан (ауылың), оны сіңіретін ұлттық болмысты Ұлы Отан (Егемен, тәуелсіз елің). Қайда жүрсе де туған еліне деген махаббаты мен сүйіспешілігі бір толастамаған Табыл ақын шалғайда, құздың қойнында жатып, қырдың көктемін аңсайды, кей кезде: «шіркін-ай, қайтсам арман не, Жайықтың бойын бір көріп» деп армандайды, бір сөзбен ақын «бозбала бесігін үнемі іздейді». Кейде ақын қиялымен Толағай болып туылғанда сол боз даласына, Атырауына «бір тау әкеп қойғысы» да келеді. Бірақ, ол қиялынан тез арылып, таудай ерлері бар, алда алар асулары бар тәуелсіз еліміздің барлық өлкесі киелі екенін
«Ерліктері айналмайтын елеске,
Атыраудың алыбының бәрі есте
«Ереуіл атқа ер салған егесте»,
Махамбеттің өзі бір тау емес пе?!» – деген жыр жолдары арқылы өзінің көңілін көншітеді. Оған қоса, «қыр баласының тауға қарап өспей, онан да биік аспанға қол созатынын» өлеңімен айғақтайды.
Ата қоныс, Ата жұрт, Атамекеннің басты анықтауышы сол жерді мекендеген халықтардың тілі мен ділі, тарихы. Табыл шығармаларында бұл мәселелер де қамтылған. Біз саясаттың бұлтаңына салып, заңдар шығарып, басқармалар құрып мәселесін әлі шеше алмай жүрген тілімізге деген құрметі мен сүйіспеншілігі Андрей досына арналған балладасында:
«Ана тілім айналғанда арыма,
Андрей дос, бір сөз айтам тағы да:
Қазақшаны атаң құсап үйренсін,
Осыны ескерт орыс қандастарыңа!»... – деп бір ауыз сөзбен түйіндейді. Иә, арымызға айналған, мемлекеттік мәртебеге ие болған тілімізді білу ұлтына, сеніміне қарамастан барлық Қазақстан азаматтарының парызы екенін түсінетін де, түсіндіретін де уақыт жеткен сияқты. Ол үшін ақын Табыл жырлағандай «өзінің құл емес, күң емес, Азат екенін, ашуланса, тірлігін бір кесе шайға бола талақ ететін, шындықты айтуда шоқпардан да жасқанбайтын, халқы үшін қан-додаға кіруге дайын, мен қазақпын деп ән айтатын» Қазақстанның азат азаматы болу, бүкіл болмысыңмен қазақ болу керек.
Егемен елдің рухани саладағы басты ерекшеліктерінің бірі этномәдени құндылықтары, дәстүрлері мен салттары. Т.Досымов шығармаларында бұл мәселелер жан-жақты қамтылған. Олар ата-ана мен бала, үлкен мен кіші диалектикасы мен жалғастығы. Бұл ұлт болмысы тұтастығы. Әкесі мен шешесінің жалғыз ұлы Табыл «Әке мен шеше» елеңінде буны өте тамаша көрсеткен. Дана Абай: «біріңді қазақ бірің дос, көрмесең істің бәрі бос» дей отырып, «досыңа достық – қарыз іс» екенін ескертеді. Ақын Табылдың да аға достары, құрбы достары бар. Ақын олардың бәріне де ақ көңілмен, ақ жүрекпен сыйластықпен өлең арнаған. Олардың қатарында күзетші құрдасы да, өзінің досы мен жолдастары да, құрмет тұтқандары мен курстастарына арнаулары да, шығармашылықтарын ақын Табыл үлгі тұтқан, бұл күнде арамызда жоқтар да бар. Барлығына ортақ бір мазмұн: олардың адами тұлғасын анықтау, шығармашылықтарын парасаттылық тұрғыдан пайымдау, кейінгі ұрпаққа үлгі ету. Ұлылармен терең ұғысқысы келген Табыл ақын олардың жеке үлгілі өмірлеріне үңіледі, жыр арнайды. Ол ұлылармен ұғысқысы келіп Асанқайғыны аңсайды, Махамбеттің жауынгер поэзиясынан үлгі алады, Ақандай серіге ұқсауға, Абайдан тағылым алуға талпынады. Алайда ақын жүрегін жаралайтын жандар да бар бұл өмірде. Олар: бұрын «аузы асқа жарымай өскен», «шұлғаудан шыққан шуаштар», «тексізден туған тезекбастар», еліміздегі уақытша қиындықты пайдаланып, бірі ел басқаруға қол жеткізсе, енді бірі сондайлардың арасында ірілі-ұсақты билік басында отырғандар. Азат ой мен азат сананы аңсаудың орнына, құлқын қамында жүргендер. Табылша айтсақ «жас-тарға үлгісі жоқ, еліне еленер игі ісі жоқтар». Автор бұларды «Замани зар» деген шығармасында жан-жақты көрсетіп берген.
Халқының сүйікті ұлы, бард ақын, өзі өскен топырақтың рухани өрлеуіне елеулі үлес қосып жүрген Табылды Досымов шығармашылығы барлық уақытта да көпшілік оқырманға жақын. Өйткені ол:
«Жинамай бедел теңгелеп,
Кешемін тағдыр өткелін,
Дүние деген дөңгелек,
Өткенім – келер көктемім» – деп өзі жазғандай, биліктің беделінен де, байлықтың беделінен де аулақ жан. Табыл ақын да пенде, адам. Ендеше, жалпы тұрғыдан алғанда оның да «осал» тұстары, сынаушылары мен мінеушілері де болуы мүмкін. Басқасын айтпағанда, дана Абай да: «Арғын, Найман жиылса, Таңырқаған сөзіме, қайран сезім қор болды, Тобықтының өзіне» – демеп пе еді. Бұны Табыл да түсінеді. Сондықтан ол жыр жинағының «өткенім – келер көктемім» бөліміне Аманғали Кенжеахметовтің:
«Жігітке қиын екен халыққа жақпақ,
Көңілін бай-жарлының бірдей таппақ,
Қақ жарып қара қылды жүрсем дағы,
Кетеді біреу даттап, біреу боқтап»... – деген жолдарын эпиграф етіп алған.
Иә, өмірде осылай... Адамдар бір-бірін үнемі үндесе түсініп, ілесе жүріп, бірлесе біріге бермейді. Қанша адам бар, сонша түсінік бар, пікір бар. Ал шығармашылық адамдарының тереңіне бойлау, ақындарды анық ұғыну қиынның қиыны. Сондықтан тума талант иесі Табыл ақын көпшілікке арнап:
«Көрмеу үшін жесірдің жылағанын,
Көрмеу үшін алыптың құлағанын
Екінші рет тумайды бұла-дарын,
Абайлаңдар, адамдар, сұранамын» – дейді.
Өте дұрыс айтылған ойлы сөз, орынды сөз деп аяқтар едік біз өз ойымызды. Алайда ойымызды біздің кейіпкеріміздің өз сезімен аяқтауды жөн кердік:
Осылай деуді құп көрдім,
Оқырмаң сен қой нүктесін
Адамдық ғұмыр біткен күң
Ақындық ғұмыр бітпесін!
Лайым солай болсын. Ақындық ғұмырың да, адамдық ғұмырың да ұзағынан болсын ел сүйген, елін сүйген азамат, дарынды ақын, өнерлі жан.

Бижан ҚАЛМАҒАНБЕТОВ,
Алтай ТАЙЖАНОВ
Ақтөбе қаласы

Табыл досыма
Ол қашан отты жырдан тосылыпты,
Сапына жайсаңдардың қосылыпты.
Индерборда мықты ақын бар деуші еді,
Осы жұрт біле ме екен Досымовты?!

Атырауды теңселткен арынды үні,
Әрине, халқы ұлықтар дарындыны.
«Алмасқылыш жатпайды қын түбінде»,
Неге, неге білмесін Табылдыны.

«Заман мынау, қалайша жайланайын»,
Мақпал түнде сыр айтқан айға дәйім.
Достарына жайылған дастарқан боп,
Дұшпанына қадалған найзадайын.

Кінә да артпас, жаман деп өткенді де,
Сын садағын тартады дөп келді ме.
Ағаттығын шыжғырып бетке басар,
Хан-қара ма, шенді ме, шекпенді ме!

Маңдайыңнан қазір кім сипаласын,
Көңілдерге сәулелі күй тарасын
Дегендейін кей сәтте оңаша қап,
Іліп-тартып отырар гитарасын.

Ұласса да сұлу ән арты мұңға,
Берілмеген күйректік, жалқы мұңға,
Махаббат па, ата-ана, кісілік пе –
Бәрі бар «Жанарымның – жарқылында».

Еске салып, балалық, киік-күнін,
Арулардың сезімін иітті кім?!
Жырларында Жайықтың тереңдігі,
Дарытқандай Алатау биіктігін.

Уақыт шіркін алға асып зымырады,
Көлеңкесін өмірдің кім ұғады?
Төске түскен темірдей ақын ғана –
Корчагинше құрыш боп шынығады.

Аңсап тұрған асаудай паң даланы,
Сауырға қамшы тисе шамданады.
Айтқызбай-ақ ойлы жас ұғар бәрін,
Шын ақын қажет етпес жарнаманы.

Құйғытқанда терлікте тақымда іріп,
Тұлпарды байқамаймыз жақын жүріп.
Ойланыңдар, пенделер, бірақ-бірақ –
Мықтыны да мойындау ақылдылық.

Ақынның да қолдайтын жақтасы бар,
Кейде, бәлкім, тасадан оқ та атылар.
Жұдырықтай жүректе – бүкіл әлем,
Тыншымастан беймәлім жаққа асығар.

О дүниеде даңғаза, дүрмегің де,
Қажет емес жайлы өмір сүргенің де.
Ақын деген жүрегі нәзік халық,
Бағалайық жер басып жүргенінде!

Бижан ҚАЛМАҒАНБЕТОВ

Алып еді тау көтерген Толағайдай
Досымов Табылды Аяшұлы

Елімізге алмас жыр, қоңыр үнінің биіктігімен танылған талантты бард-ақын, Қазақстан Жазушылар және Журналистер Одағының мүшесі, бірнеше кітаптың авторы, Мәдениет қайраткері, Индер аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы, абзал азамат, қадірлі жар, сыйлы әке, адал дос бола білгвн Досымов Табылды Аяшұлын күш-қайраты бойында, шығармашылық шабыты толысқан шағында 2010 жылы қазанның 18 жұлдызында 46 жасқа қараған шағында сұм ажал ортамыздан алып кетті.
Досымов Табылды Аяшұлы 1965 жылы 15 шілдеде Индербор кентінде дүниеге келген 1972-1982 жылдары Ш.Уәлиханов атындағы орта мектепте оқып бітіріп, сол жылы Қазақтың әл-Фараби атындағы Ұлттық университетінің журналистика факультетіне түсіп, 1990 жылы тамамдаған. 1983-1985 жылдар арасында Германия жерінде әскери борышын өтеп, оқуын қайта жалғастырған сәтте, 1986 жылғы қаһарлы желтоқсан көтерілісіне қатынасушы ретінде оқудан шығарылған. Сол кезеңде туған жерге оралып, аудандық мәдениет үйінде әдіскер, №5 жылжымалы клуб меңгерушісі болып жұмыс жасаған. 1988-1990 жылдары қайтадан университеттегі оқуын жалғастырып, журналист мамандығын алып шығады. 1990 жылғы 8 тамыздан Гурьев облыстық телерадио комитетінде редактор, 1992 жылы Атырау облыстық филармониясында «Желтоқсан жебесі» атты жас дарындар тобының жетекшісі, әншісі, 1990-1993 жылдары Индер аудандық тіл басқармасының бас маманы, 1996-1999 жылдары Атырау облыстық мәдениет басқармасының Индер ауданы Махамбет атындағы қорығының директоры, 2000 жылдан өмірінің соңына дейін аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы болып жұмыс жасады.
Табылды Аяшұлы ұзақ жылдар бойы мәдениет саласында еңбек ете жүріп аудан халқына мәдени қызмет көрсету ісінің сапасын көтеруге, Жастарды өнерге баулуға аянбай үлесін қосты. Аудандағы Махамбет пен Мұрат ақындардың ізбасарларын дайындау жолында белсене еңбек етті. Олардың бірнеше жинақтарының баспа бетіне шығуына, сол арқылы елге, әдеби ортаға танылуларына жол ашты. Әрбір жас талапкерді шығармашылық жолда кездесетін сан көдергіге мойымай, ауыртпалықтарды жеңе білуге үйретті. Ауылда тұрса да олардың үндері мен шығармашылығы Республика деңгейіне шығуына жағдай жасап бақты. Өзі де шығармашылығын дамытып, «Жанарымның жарқылы», «Ұнатамын мен сені», Қоқамановпен бірігіп «Жайықтың толқындары» жыр жинақтарың «Ұнатамын мен сені», «Тәтті мұң» ұнтаспаларын шығарды. Табылдының қаламынан туған «Биіктік», «Мен қазақпын», «Атыраудан аттану», «Табылдың әні», «Асан қайғыны аңсау», «Гурий Назарьев ақсақалға ашық хат», «Аманғалидың әні», «Қазақ едім дегенше», «Сәйгулік», т.б. сан шығармалары халықтың көңіліне қонып, лайықты бағасын алды.
Табылды Аяшұлының мәдениет пен өнер жолындағы еңбегі жеміссіз болған жоқ. Ол Республикалық «Үкілі үміт» конкурсының дипломанты, 1996 жылы Атырау облыстық Жастар сыйлығының лауреаты атанды. 2003 жылы Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісімен ҚР Мәдениет комитетінің Құрмет грамотасымен Атырау облыстық мәслихатының Құрмет грамотасымен марапатталды.
Қайталанбас ақындығымен, әншілік шеберлігімен қалың жұртқа кең танылған Табылдының әлі де шығармашылығы шырқау биікке шығар тұста сұм ажал құрығын салып ортамыздан мезгілсіз алып кетіп отыр. Өзекті өртеген қайғылы сәтте әкесі Аяш ағамызға, аяулы жары Қарлығашқа, ұл-қыздарына, бауырларына қайғырып көңіл айтамыз.
Қош абзал азамат, аяулы әке, адал дос. Жатқан жерің жарық, топырағың торқа болсын
Ж.Рахметқалиев,
Е.Көшек,
А.Сарсенғалиев,
Ә.Балахметов,
Қ.Нұрлыбаөв,
М.Елеу,
С.Құлғалиев,
А.Саламат,
Т.Досан,
С.Халықов.

***

Қазақ өнері мен әдебиеті ауыр қазаға ұшырады. Белгілі бард-ақын, сазгер Табылды Аяшұлы Досымов кенеттен дүниеден өтті. Жастайынан Махамбет пен Мұраттың өршіл өлеңдерінен рухтанып өскен Табылдыға табиғат та аямай талант сыйлап, ол өз өмірінің соңына дейін әншіл, сері қалпында халқына қалтқысыз қызмет етті.
Табылды Досымов 1965 жылы 15 шілдеде Атырау облысының Индербор кентінде дүниеге келді. Индербордағы Шоқан Уәлиханов атындағы орта мектепті бітірген соң 1990 жылы Қазақтың әл-Фараби атындағы мемлекеттік Университетінің журналистика факультетін тамамдады. Табылдының әншілік, сазгерлік, ақындық (бард) таланты осы Университет қабырғасында қалыптасып, қалың жұртшылыққа жарқырай көрініп, әні құлақ құрышын қандырып, өлеңі өмір тынысын танытып, өзі сахнаның сәніне айналып еді. Атақты желтоқсан көтерілісі Табылдыны да шарпып өтті. Оқудан шығып қалып азап шекті. Бард-ақынның көйінгі өмірі тікелей шығармашылықпен байланысты болды, облыстық телерадиокомитетте, облыстық филармонияда редактор, әнші бола жүріп «Желтоқсан жебесі» жас дарындар тобының жетекшісі қызметін атқарды, Индер ауданындағы Махамбет қорығын, тіл басқармасын басқарды, соңғы 10 жыл шамасында Индер аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөліміне жетекшілік етті.
Т.А.Досымовтың «Жанарымның жарқылы», «Ұнатамын мен сені» атты жауһар жыр кітаптары, «Тәтті мұң», «Ұнатамын мен сені» атты асыл әуезді үнтаспалары, «Биіктік», «Мен қазақпын», «Табылдың әні», «Қазақ елім», «Сәйгүлік», «Аманғалидың әні», тағы басқа да биік кәсіби деңгейдегі тамаша туындылары ел жүрегінен ұмытылмастай орын алды, көңілдер мен көкіректерге берік орнықты. Қазақстан Жазушылар және Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі Табылды Аяшұлы Досымовтың аяулы бейнесі жүрегімізде мәңгі сақталады.

Атырау облыстық Мәдениет басқармасы.
Қазақстан Жазушылар Одағының Атырау филиалы.
Қазақстан Журналистер Одағының Атырау филиалы.


Құрметті Қарлығаш БАСАРҚЫЗЫ!
Аяулы да, асыл жарыңыз, танымал ақын, әнші әрі сазгер Табылды Аяшұлының мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғыңызға ортақтасып, көңіл айтамын.
Табылды қазақ дәстүріндегі сал-серілік өнердің сорабын жаңғыртып, оны бүгінгі заманға өзінше лайықтап, ерекше өнерімен жалпақ жұртқа кеңінен танылған сегіз қырлы, бір сырлы жан еді.
Өзі туып өскен топырақтың мәдениеті мен руханиятына адал қызмет ете жүріп, айрықша талантының арқасында қалың елдің ерекше ықыласына бөленді, құрметін арқалады.
Ғұмыры қысқа болғанымен, соңында қалған көркемдік мұрасы, ықыласқа кенелген өнер сүйер қауымның жадында мәңгіге сақталады. Жасамаған жасын, көрмеген қызығын ұрпақтарына берсін.
Марқұмның жатқан жері жарық, топырағы торқа болып, нұры пейіште шалқығай.
Иманғали ТАСМАҒАМБЕТОВ.


Қош, ардақты азамат !
Қазақтың тұңғыш бард әншісі, ақың композитор Табылды Досымовтың мезгілсіз дүниеден өтуі оны білетін жандардың, қалың тыңдарманының көңілін жабырқатып кетті. Соңында асқақ жырларың қазақ өнеріне өзіндік қолтаңбасын қалдырған жерлес ағамызға жатқан жеріңіз жайлы, топырағыңыз торқа болсын дегеннен басқа амалымыз жоқ. Табылды ағаның жарына, туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтамык Қош, ардақты азамат!
Көңіл айтушы: Жүмагүл Темірғали,
«Мүнайлы мекен» газетінің бас
редакторы.
Астана қаласы.

Қош, Толағай!
Табылды Досымовтың рухына

Ғапылда кім бар жеткен арманына,
Тағдырдың морт сындың ба салмағына?!
Алып ең тау көтерген Толағайдай,
Ажал да саған құрық салғаны ма?!

Жырың мен әуеніңді мұңға малып,
Шығып ең жиырма жаста-ақ тұлғаланып.
Шарқ ұрып шартарапқа кетуші едің,
Ауылда отырмаушы ең құр қамалып.

Қанатың қаға-қаға талды ма екең
Жоқ әлде, шақырды ма мәңгі мекен?!
«Бір күні ұйықтап жатып оянбай қалам»,
Дегенді Алла аузыңа салды ма екен?!

Бәріне уақыт тауып үңілуге,
Іздеуші ең өліні де, тіріні де.
Қалғаны орныңның үңірейіп,
Көзіңді жұмбай жатып білінуде.

Сөзің мен сойың сенің бөлек еді.
Екпінің, ендігің де ерөк еді.
Қақ жарып қара қылды турайтұғың
Шыңдығың шырқыраған керек еді.

Мұңдарың болмады ма сақтанарлық,
Тұлға едің күллі қазақ мақтанарлық.
Әндерің алты Алашқа кетті тарап,
Жырыңды жас-кәрі жүр жаттап алып.

Аққудай айдындағы жараланып,
Үлгере алмадың шын бағаланып.
Ғарышқа әр рухың кетті самғап,
Өмірде атың мәңгі қалары анық.

Алдында шын дарынның тік тұрдың-ау,
Көңілін табушы едің жұрттың мынау.
Қош енді... Егілдіріп шырқаушы едің,
Жалғанның жалғандығын ұқтырдың-ау!!!

Қалидолла ІЗЕКЕНҰЛЫ.

Табылдымен қоштасу

Кеше ғой кеше, сен мені Елге шақырдың,
Сырласып, ән сап, достармен таңды атырдың.
Студент шақты еске сап, «трио» құруға,
«Махамбет» жақтан Нұрымды үйге шақырдың.
Шалқыдың судай, еске алып нелер кезеңді,
Терезе жақтан көрсетіп Жайық өзенді.
Көмкеріп үйді гитардың сыңғыр үнімен,
«Шайтан сұлуды» айттық ұйқыға батпай түнімен.
Сездірді нені басқарып тұрған Тақсыр-күн?
«Өз балаң!» дедің, Абылды маған тапсырдың.
«Байлығым! – дедің, – туған жер мынау Индерім,
Ақ баян болар Айнамкөз бенен Әйгерім!».
Жеріңді қөрдім, еліңді көрдім көзіммен!
Таныстырдың өнерпаз тұнған ұжыммен!
Атырау асып, қонақ болдық Құрмет досыңда,
Әніңді естіп отырдық ыстық сезіммен!
Звондап сонда Чапайға, Мұхтар досыңа,
Шақырдың бәрін, Сағынтай ақынды да осында.
Асығыс болдың, асығып тұрдың бір түрлі,
Осының бәрі қоштасу ма, әлде, тосын ба?!
Сырыңды сенің, Табылжан қайран, ұғар кім?!
Индерде мені «Домбаев дөңге» шығардың.
Майлы бояумен салдырып осы тауларды,
«Өлмесең де мазарды сал!» деп қинадың!
Кім екен саған осының бәрін сездірген,
Шығарып салып, Нарынқұмында кездірген.
Шоферің – Арман қолымен күнді қалқалап,
Фотоға түстік Нарынқұмында шалқалап!
Жаңғала астық, көңілді болдың, күйіңде!
Жалғасты әнің Шайдолла достың үйінде!
Осы бір сәттер қоштасар сәт пе, түйін бе?
Жалғасты ән-кеш, сағыныш сазы тоқтамай,
Қанымзия апам мен Мәлік жездемнің үйінде.
Қонарға қалмай, асығыс болдың, түн астың,
Сол түн болды ғой деймін екеумізге де қимас түн.
Білмеймін неге, көзіңнен жасың ыршыды,
Арман шофермен түнге сіңдің де қыр астың.
Араға түсті оншақты күндер қоштасқан,
Екеумізге де көңілді күндер бақ шашқан.
Қаралы хабар жетті ғой, досым, сен жайлы,
Сібірлеп мынау таң да атпастан.
Қабірді көрдім, денеңе сай қазған кеңірек,
Аза да қаза қараңа келген төңірек.
Асығыс кеттің, арманың қалды артыңда,
Қарлығаш келін, балалар қалды еңіреп.
Достарың келді, Жұмабай, Светқали, Әубәкірлер,
Елена, Майра алыстан ат терлеткен.
Досың Талғат, Қойшығұл ағаң, Рашидтер сабылып жүр,
Барлығы да күңіреніп, сені еске алды.
Сен кетсеңде қасыңнан табылып жүр.
Мен қарадым бөлмеңе құлазыған,
Кезінде ән салдырып, жыр ағызған.
«Қара сүлік» гитараң жетім қапты,
Иманғали ағаңнан сый қалдырған.
Не айтайын, Табылжан, жоқ қой дәрмен,
Құдай деген алып тынды «жедел жәрдем».
Болсын енді иманың саламатта!
Естен кетпес дидарың көрген көркем!
Бұл ажалға қалайша шамам болсын?!
Жоқтайтын Ерсайындай ағаң болсын.
Ал, өзіңнің топырағың торқа болып,
Артыңдағы ұрпағың аман болсын!
Досың Ерсайын Жапақ,
суретші-сазгер.



Елімізге алмас жыр, қоңыр үнінің биіктігімен танылған тапантты бард-ақын, Қазақстан Жазушылар және Журналистер Одағының мүшесі, бірнеше кітаптың авторы, Мәдениет қайраткері, Индер аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы, абзал азамат, қадірлі жар, сыйлы әке, адал дос бола білген Досымов Табылды Аяшұлын күш-қайраты бойында, шығармашылық шабыты толысқан шағында 2010 жылы қазанның 16-шы жұлдызында сұм ажал ортамыздан алып кетті. Досымов Табылды Аяшұлы 1965 жылы 15 шілдеде Индербор кентінде дүниеге келген. 1972-1982 жылдары Ш.Уалиханов атындағы орта мектепте оқып бітіріп, сол жылы Қазақтың әл-Фараби атындағы Ұлттық университетінің журналистика факультетіне түсіп, 1990 жылы тамамдаған. 1983-1985 жылдар арасында Германия жерінде әскери борышын өтеп, оқуын қайта жалғастырған сәтте, 1986 жылғы қаһарлы желтоқсан көтерілісіне қатынасушы ретінде 1987 жылы оқудан шығарылған. Сол кезеңде туған жерге оралып, аудандық мәдениет үйінде әдіскер, нөмірі 5-ші жылжымалы клуб меңгерушісі болып жұмыс жасаған. 1988-1990 жылдары қайтадан университеттегі оқуын жалғастырып, журналист мамандығын алып шығады. 1990 жылғы 8 тамыздан Гурьев облыстық теле-радио комитетінде редактор, 1992 жылы Атырау облыстық филармониясында «Желтоқсан жебесі» атты жас дарындар тобының жетекшісі, әншісі, 1990-1993 жылдары Индер аудандық тіл басқармасының бас маманы, 1996-1999 жылдары Атырау облыстық мәдениет басқармасының Индер ауданы Махамбет атындағы қорығының директоры, 2000 жылдан өмірінің соңына дейін аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бастығы болып жұмыс жасады.
Табылды Аяшұлы ұзақ жылдар бойы мәдениет саласында еңбек ете жүріп аудан халқына мәдени қызмет көрсет, ісінің сапасын көтеруге, жастарды өнерге баулуға аянбай үлесін қосты. Аудандағы Махамбет пен Мұрат ақындардың ізбасарларын дайындау жолында белсене еңбек етті. Олардың бірнеше жинақтарының баспа бетіне шығуына, сол арқылы елге, әдеби ортаға танылуларына жол ашты. Әрбір жас талапкерді шығармашылық жолда кездесетін сан кедергіге мойымай, ауыртпалықтарды жеңе білуге үйретті. Ауылда тұрса да олардың үндері мен шығармашылығы Республика деңгейіне шығуына жағдай жасап бақты. Өзі де шығармашылығын дамытып «Жанарымның жарқылы», «Ұнатамын мен сені», Қоқамановпен бірігіп «Жайықтың толқындары» жыр жинақтарын, «Ұнатамын мен сені», «Тәтті мұң» үнтаспаларын шығарды. Табылдының қаламынан туған «Биіктік», «Мен қазақпын», «Атыраудан аттану», «Табылдың ені», «Асан қайғыны аңсау», «Гурий Назарьев ақсақалға ашық хат», «Аманғалидың әні», «Қазақ едім дегенше», «Сәйгүлік» т.б. сан шығармалары халықтың көңіліне қонып, лайықты бағасын алды.
Табылды Аяшұлының мәдениет пен өнер жолындағы еңбегі жеміссіз болған жоқ. Ол Республикалық «кілі үміт» конкурсының дипломанты, 1996 жылы Атырау облыстық Жастар сыйлығының лауреаты атанды. 2003 жылы Қазақстан Республикасы Мәдениет және Ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» төсбелгісімен, ҚР Мәдениет комитетінің Құрмет грамотасымен, Атырау облыстық мәслихатының Құрмет грамотасымен марапатталды.
Қайталанбас ақындығымен, әншілік шеберлігімен қалың жұүртқа кең танылған Табылдының әлі де шығармашылығы шырқау биікке шығар тұста сұм ажал құрығын салып ортамыздан мезгілсіз алып кетіп отыр. Өзекті өртеген қайғылы да қаралы жиынның үстінде әкесі Аяш ағамызға, аяулы жары Қарлығашқа, ұл-қыздарына, бауырларына қайғырып көңіл айтамыз.
Қош абзал азамат, аяулы әке, адал дос! Жатқан жерің жарық, топырағың торқа болсын!
Иманғали Тасмағамбетов,
Бақтықожа Ізмұхамбетов,
Айдар Батырхан,
Ғалымжан Жанқадамов,
Светқали Нұржан,
Құлиев Жұмабай,
Есенбай Құлиев,
Әубәкір Смайылов,
Ерсайын Жапак,
Рашит Шақуов,
Нұрым Ерғалиев,
Қалидолла Ізікенов,
Құрмет Айбатыров,
Талғат Досан,
Асхат Жексенбаев,
Бақберген Сахипов,
Қайрат Иманғалиев,
Нұржан Бисенбаев,
Ермек Масатов,
Аслан Ғұбашев,
Қазбек Құттымұратұлы,
Сүйеу Халықов,
Серік Матениязов,
Бүркіт Базарбаев,
Әбілхайыр Жантасов,
Мұхтар Сапарғалиев,
Шайдолла Әбуғалиев,
Сағынтай Бисенғалиев,
Талғат Құсенов,
Әбілхан Төлеуішов,
Қанағат Маштахов,
Сансызбай Базарбаев,
Қажымүқан Ғабдолла,
Жанкелді Естенбай,
Ғарифолла Әнес,
Қойшығұл Жылқышиев,
Елена Әбдіхалықова,
Майра Ғұмарова,
Мыңжан Байжанин,
Әділбек Жапақ,
Бауыржан Қалиолла,
Аманжол Зейнуллин,
Әскер Жапақ,
Есенбай Боранбаев,
Фатихолла Маштақов.

Табылдынын туган кунiне
Қыран ең биік көктегі,
Жаңылмас ешбір жолыңнан.
Тағдырдың мынау неткені,
Маңдайың тасқа соғылған.

Соғылған емей немене,
Көбейді жандар айыптар.
Ұқсасаң алып кемеге,
Олар ма – жәй бір қайықтар.

Ертеңге ылғи талпынып,
Тың әуен қостың үніңе.
Жиналып отыр жалпы жұрт,
Табыл-ау туған күніңе.

Табаның тиген сары далаң,
Жатыр ғой аңсап қырат, сай.
Уақытқа мынау таңданам,
Кеткен бе өтіп сынаптай.

Өзің ең бізді демеген,
Көңілде аңсау, күрсініс.
Табытқа сыймас ерен ең,
Қалайша жатсың тым-тырыс.

Тосқауылдарға бөгелмей,
Күткендей осы ақ таңды.
Қараймыз өзің келердей,
Аңқылдап ашып қақпаңды.

Болаттай қайнап қорытылған,
Жан едің езге жаны қас.
Ойына түсіп өр тұлғаң,
Егілді талай Қарлығаш.

Киесін жырдың ұқтырып,
Жарқылдап тың ой-алмасың.
Тыңдады сені тік тұрып,
Атырау, сонсоң Алматың.

Жүруге жақын ұмтылды,
Бірі аға, туыс, көз –көрген.
Ұйытқан жырмен жұртыңды,
Дарын ең шыққан Дендерден.

Дейсің сен көзге жас алма,
Шыдаймын қалай жарқыным.
Қолда бар кезде қашан да,
Бағаланбай ма алтының?!

Аттанып соңғы сапарға,
Кетті ме бәрі ішіңде?
Өлмейді ақын қашан да,
Айналса да тас мүсінге!

Әділет жоқ, саған қаш деді,
Іргеңді салып жыраққа.
45 тәйірі жас па еді,
Шапшыған көкке пыраққа.

50-ді деуші ек берсе еді,
Ажалдан кім бар қаша алған?
Мазарың тұрар еңселі,
Ақ мәрмәр тастан қашалған.

Өмірдің жайлы жазы өтіп,
Тоқтады бойда ағыстар.
Басыңа келіп тәу етіп,
Дұға оқып, құран бағыштар!

Болмайды бәрін тосын деу,
Күйкі бір тірлік күнде осы.
Көңілден мәңгі өшірмеу,
Тірілердің сол ғой міндеті.

15.07.2011 ж.
Бижан Қалмағамбетов
Ақтөбе қаласы.

ТАБЫЛДЫ РУХЫНА !

Көп болды кезің сенделген,
Айқасып ылғи ездермен.
Қазақтың біткен бағына,
Дарын ең шыққан Дендерден!

Қайғысы болып сен елдің,
Оралмас жаққа жөнелдің.
Гитараң қалды иесіз,
Патшасы ең өзің өлеңнің.

Қанатың деуші ек талмасын,
Кім енді сендей жалғасын?
Шырқаған сенің әніңнен,
Теңселіп тұрды Алматың.

Отты жыр қанжар, алмас та,
Тыңдады ұйып жартас та.
Дос үшін отқа түсетін,
Жігіт ең нағыз марғасқа!

Салатын өнер - барыңды,
Жырларың қандай жалынды?!
Табылды деген бір ақын,
Көкте емес жерден табылды.

Осылай достар құптады.
Көп еді жырдан ұтқаның,
Шөктірді тілеулестерді,
Тым ерте ажал құшқаның.

Шындықтың қаны сорғалар,
Жүк болар ойың нарға бар.
Қырық бес жас па, тәйірі,
Жүз жасап жатыр «қарғалар».

Сужүрек, қорқақ қояндай,
Тынды іштен бәрі ой, алла-ай!
Сал-сері ең, өзің айтқандай,
Ұйқыңнан қалдың оянбай.

«Кеудемде жатыр жарылыс,
Кәусарым –жырым қанып іш.
Сары ала күзде кеттім» - дер,
Болармын елес, сағыныш!»

Сездіріп көңіл астарын,
Жауыңды жырмен жасқадың.
Сен жүрсең алуан жүректе,
Өлмеске қадам басқаның.

15.07.2011 ж.


Бижан Қалмағамбетов
Ақтөбе қаласы.

Сөнбес
сәуле


Тарпаңның
тағдыры


 


Қазақ бард
өнерінің жарық жұлдызы сөнді. Аса дарынды ақын, композитор, әрі өз туындыларын
шебер орындаушы Табыл Досымов өмірден өтті. Бар-жоғы қырық бес жасында мынау күнәға
толы жер бетін тастап кетті.


Ол Атырау облысының Индербор
поселкесінде, ару ақ Жайықтың жағасында туды. Бала күнінен-ақ іргеден ағып
жатқан ерке өзеннің сылдырына, сол шалқар дарияның жағасын көмкеріп тұрған
орман-тоғайдың сыбдырына құлақ түріп өсті. Табиғаттың әр құбылысы ол үшін жыр
маржанына айналып, қойын дәптеріне түсетін.


1982 жылы мектепті бітірген Табыл
Алматыдағы КазГУ-дің журналистика факультетіне оқуға түсті. Оның
шығармашылығындағы жұлдызды кезең осы тұстан басталды. «Мен саған ғашық емес
ем», «Биіктік», «Ұнатамын мен сені», «Қазақ едім дегенше» және басқа ерекше
мәнерде жазылған әндерімен ол тыңдарман жүрегін бірден баурады. Бұл әндер
Қазақстанның барлық түкпірінде орындалып және аса ықыласпен тыңдалып келеді.


Табылды Алматыдағы өнер ортасы
әркез жоқтап, өз орталарына шақырғанымен, Табыл қартайған әке-шешесін қия
алмай, ауылда қалып қойған еді. Ал өзінің туған Атырауы оны көптеген осындағы өнер
өкілдерімен салыстырғанда елеусіз қалдырды. Себебі оның тарпаң жылқыдай
жүген-ноқтаға көнбейтін мінезі көп адамға ұнай бермейтін. Бір тарихи деректерде
ең соңғы тарпаң жылқының 1879 жылы атып өлтірілгені айтылады. Бәлкім, Табылдай
ақындар да тарпаңдардың соңғы тұяғы ма?


Қазанның 18-і күні әрісі Алматы,
берісі Маңғыстау, Атыраудан Индерге алып-ұшып жеткен жамағат Табылды мәңгілік
сапарына шығарып салды. Бард өнерінің жарық жұлдызы сөнді деп оның ғұмырының
өлшемімен айтып отырмыз. Ал рухани әлемдегі Табылдың жұлдызы енді жарқырай
түспек.


Тарас
НАУРЫЗӘЛІ,


Қазақстан
Журналистер одағының мүшесі,


Атырау
қаласы

 


Армысың, аға, бармысың, аға?


Ұмытпадың ба, ініңді?


Тіршілік дейтін зәрді ішу, аға –


Қорегім менің бүгінгі!


 


Сырласар жан жоқ, уайымдап, налып


Жүрген ем іштей іркіліп.


Өзіңе хатпен ойымды ақтарып


Алайын дедім сілкініп.


 


Тазарсам деп ем ауылға келіп


Пенделік бойды жеңді ақыр.


Көз бенен құлақ, ауызға көніп


Күнелтіп жүрмін мен – пақыр!


 


Жалғанда, аға, атым жоқ менің


Атың жоқ сенің, жоқтама!


Өтеді жерден пақыр боп тәнім,


Мәңгілік ғұмыр ОТ қана!


 


Тірлікте мынау: «БӘРІ ДЕ ТӘҢІР»


Құдайдың нұры қозғаған.


Қазылып қойған тәніңе қабір


Жаның-ақ жалғыз тозбаған.


 


Ақындық артқан жүгің де жетер


Салмағын салар тәніңе.


Таппаспыз, аға, үңілме бекер,


Материяның мәніне!


 


Тұрмысты қанша жөндеген күнде


Дүние – қаймақ былғанған.


Бостандық бермей тән деген түрме


ЖанАрың содан мұңданған.


 


Мендік ойлардың өлшемі жаңа


Отсызды көзге ілмеймін.


Сол пікіріммен мен сені, аға,


Табыл демеймін, Нұр деймін!


 


Ғаламды шолдым зерделеп санап


Пақырмын естен жаңылған.


Табыл дегенге пенде деп қарап


Тәңір дегенге табынғам!


 


Симасын білем түрмеге серің


Ғарышты кезер қиялың.


Таппайсың бекер іздеме тегін


Мәні жоқ материяның.


 


Қайғыға көңіл бұрдың ба кәміл?


Тәндерден қайтып меселің.


Білдің бе, аға, жырдың да – Тәңір


Нұрдың да – Тәңір екенін!


 


Шектеулі шен мен байланбай атқа


Өтерміз зая жалғаннан.


Қоймаспыз, сірә, айналмай отқа


Тәңірмен ұшы жалғанған.


 


Аруағың қайсар әніңнен талмай,


Нұр болып көкке атылар.


Жиналған пенде тәніңнен таудай,


Таба алмай сені аһ ұрар.


 


Айналып алып от пен аруаққа


Бір қарап жерге заңғардан.


Кетерсің самғап ОТТЫ ӘЛЕМ жаққа


Тұратын НҰР мен АРМАННАН!


 


Пенделер мұны ессіздік дер ме?


«Өлді!» – деп шулар сірә да.


Қол созған өзің шексіздіктерге


Кетерсің самғап, НҰР АҒА!


 


Ғарыштан Нұр боп Тәңір қолдаса


Қайтеміз, аға, қапа боп.


Жаның болмаса, әнің болмаса –


Есім мен тәнде опа жоқ


 


Ертеңге жалғап әніңді бекем


Жолыңды інің қолдады.


«Прокатқа алған» тәніңді не етем?


Жаныңда қалсам болғаны!


 


Жалғаннан жауап сен де сұрама


Нұрыңды жақ та бас алға.


Табыл боп жүрсең пендесің, аға,


Тәңір боп жүрші қашанда!


 

Жулдыздай коктеги жаркыраган
анинмен тамсандырган акын агам
бир сатте жалт еттинде агып тустин
алде катал карадыма тагдыр саган
  
шыркаган андерине гашык едим
казактын тунгыш бард аншиси асылы един
сум ажал ортамыздан алып кетти
озиндей асыл жанын байтак елдин

шалкыта"Бииктикти" шыркаганда
озине сай кумбирлеген гитаранда
сагыныштан озине жыр арнадым
билмеймин бирак озиндей мен айта-аламба

сени издеп Ак жайыктын толкындары
буыркынып карт Каспий булкынады
артында ел аузында анин калды
шынды конил шыркаганды унатады