Здравствуйте всех приглашаю на наше сообщества ГЯНДЖА - СЕРДЦЕ КАВКАЗА :В нашем сообществе вы можете узнать историю древнего города Гянджа и истинных Гянджинцев не только по происхождению но и по поступкам и многое другое -Искусство,Культура,Классика,Опера,Вокал,Шансон и.т.д. С уважением Эльнур Пишнамаззаде. http://my.mail.ru/community...

Novruz bayram?n?n tarixi haqq?nda
Elmi ara?d?rmalar NOVRUZ bayram?n?n ibtidas?n? ?ox ?ski ?a?larla - Z?rd??t pey??mb?rimizin ya?ad??? d?vrl? ba?lay?r, onun ya??n? ?n az? 3700, ?n ?oxu 5000 il? b?rab?r edirl?r.
D?rd Novruza?z? ?lax?r ??r??nb?si v? Novruz bayram? — ?z-?zl?y?nd? ulu babalar?m?z?n iki ba?lan??c — ulu Su v? ulu Od, onlar?n t?r?m?si Yel-Hava v? Yer-Torpa??n p?r?sti?in? s?yk?n?n ?n q?dim ?mumxalq ??nliyidir.
B?llidir ki, mart?n 21-i, Novruz bayram? g?n? G?n?? zodiak q?r?a??n?n ?Bal?q? b?rc?nd?n ?Qo?? b?rc?n? ke?ir. ?Bal?q? b?rc?n?n ni?an? Su, Qo? b?rc?n?n ni?an? is? Oddur. ??r??nb?l?rd? tez- tez suya m?raci?t olunman?, bayram ax?am? v? bayram g?n? says?z-hesabs?z tonqallar?n al??d?r?lmas?, yaxud bayram ??nlikl?rind? qo?lar?n ?n'vn?vi d?y??? Qo? v? Bal?qlar b?rc?n?, ulu Oda v? Suya i?ar? deyilmi? Novruzun m?q?dd?s g?n?nd? Su il? Odun qovu?mas?ndan H?yat v? ?nsan yaranm??d?r.
Ulu babalar?m?z Su il? Odun yer b?tnind?n do?uldu?unu g?man edir v? h?r il bahar ?a?? yurdumuzun bir s?ra bulaqlar?nda h?m alov ??l?si, h?m qaynar suyun birg? p?sk?rm?si (ke?mi?d? is? X?z?r d?nizi dibind?n odun qaz hal?nda su ?z?na ??x?b al??mas?) v? dig?r qaynar neftli, yanar qazl? sular?n yerd?n ??xmas? insanlar?n maraq v? diqq?t m?rk?zind? olmu?dur. Su il? Odun bir - biri il? qovu?mas?n? orta ?a?lar?n n?qqa?lar? bal?q ?zg?jli, bal?q quyruqlu, aslan g?vd?li, aslan t?p?li uydurma bir m?xluq s?r?tind? t?svirl?yirmi?l?r.
Soru?ula bil?r, b?s Novruzla ba?l? yaz b?rab?rliy?, bahar?n g?li?i v? bununla ba?l? ?Koskosa? kimi ?n'?n?vi m?rasim v? oyunlar nej? olsun?
?l boyu G?n??in s?mada ke?diyi yol zodiak b?rc?n?n 12 ni?an?sind?n ke?ir. Mart?n 21 (bayram g?n?) v? sentyabr 21-d? yaz v? pay?z b?rab?r g?nl?ridir (g?nd?z gej?y? b?rab?r olur). H?r il iyun ay?n?n 21-i ?n uzun, dekabr?n 21-i is? ?n q?sa g?nd?r. Bizim ?jdadlar?m?z inan?rd?lar ki, mart?n 21-d? ???q tanr? olan G?n?? taxt-taca sahib olur v? ?z q?dr?tini saxlayaraq (sentyabr?n 21-d?k) d?nyan? idar? edir (bu t?sir iyunun 21-d? ?n y?ks?k n?qt?y? ?at?r). H?min tarixd?n (21 sentyabr) ba?layaraq G?n?? qo?al?r v? 21 dekabrda ?ld?n d???r?k ?z taxt?ndan qaranl?q ma?araya yuvarlan?r. Lakin q?dr?tli G?n??i ma?aradan ke?i xilas edir v? h?l? z?if olan G?n?? yava?-yava? q?vv? toplay?r ki, Novruzda yenid?n taxta ??xs?n. 21 dekabrda zodiak?n ?Ox atan? b?rc? ?O?laq? b?rc? il? ?v?z olunur. ?r?b dilind? ?k??s? ?Ox atan? dem?kdir v? bizim dilimizd? sonralar bu s?z ?Kosa?ya ?evrilmi?dir. Kosan?n Yer ?z?nd? yol?usu olan ke?i is? s?madak? ?O?laq?d?r.
Su v? odla ba?l? maraql? ?n?n?l?r var. Az?rbaycan bir odlar ?lk?si kimi, odla ba?l? z?ngin ?n?n?l?r? malikdir v? bu safla?ma, t?mizl?nm? ?lam?tidir. Tonqallar qalan?r v? Novruzdan ?vv?l ax?r?nc? ??r??nb? ya??ndan v? cinsind?n as?l? olmayaraq, ham? tonqal?n ?st?nd?n tullanmal?d?r, ?z? d? yeddi d?f?, ya bir tonqal?n ?st?nd?n yeddi d?f? v? ya yeddi tonqal?n h?r?sinin ?st?nd?n bir d?f?. Tullamaqla b?rab?r bu s?zl?r deyilir: “Sar?l???m s?n?, q?rm?z?l???n m?n?”. Tonqal he? vaxt su il? s?nd?r?lm?r. Tonqal ?z? s?n?nd?n sonra cavan o?lan v? q?zlar h?min tonqal?n k?l?n? y???b, evd?n k?nar bir yer?, ??l? at?rlar. Bu o dem?kdir ki, tonqal?n ?st?nd?n tullanan b?t?n ail? ?zvl?rinin b?db?xt?iliyi at?lan k?ll? birlikd? ail?d?n uzaqla?d?r?l?r.

Ganca (pronounced 'Ganja') is Azerbaijan's second largest city (population 300,000). The city is located on the Ganca river, south of the Kura River in a rich agricultural area. Ganca has for long been the main industrial centre of western Azerbaijan. A heavy industrial heritage from Soviet times comprises aluminium, porcelain, instrument making, furniture, textile and other factories which are now mostly stopped, while new investment is slowly bringing new plants to Ganca, usually with smaller scales companies.

The city was the centre of the caucasian Albanian Christianity till the 11th century, when it fell to the Seljuk Turks. It was rebuilt in the 12th century after an earthquake in 1139 destroyed the original town that was founded in the 5th century, east of the modern city.

Being located on the main caravan routes it became an important centre of trade but was again destroyed by a Mongol invasion in 1231. In the 15th century Ganca was included in the state of Garagoyunlu. In 16th century the town was taken by the Sefavids.

Ganca was part of the Persian Empire from 1606, as the capital of a khanate, until the Russian Empire annexed it in 1804. Russian troops defeated Persian forces here in 1826. Numerous Armenian, Russian and German settlers moved to Ganca developing a significant industrial and commercial momentum.

For some time in 1918 Ganca was the provisional capital of a briefly independent Azerbaijan. Changes in history were also reflected on the city's name. The toponym 'Ganja' is not drug related... it originates in the Ganjak tribe. The city was named Elisavetspol from 1804 to 1918, after the wife of tsar Alexander I. It reverted to the name of Ganca until 1935, when it was renamed Kirovabad. It reverted to Ganca in 1989. In recent history Ganca was the scene of a military uprising in June 1993 that toppled the government of president Abulfaz Elchibey.

The road from Baku to Ganca is one of the country's most scenic. The area is famous for the Kapaz mountain and the 7 lakes near it, particularly the Geygel - the blue lake. The territory is perfect for canoeing, swimming, walking and trekking or for the simple joys of a family pic-nic.

The city was the birthplace of poets Abil-Ula, Mahsati hanum Ganjavi and Nizami - is considered the country's literary centre. Today the Hassan Aliyev University, the Academy of Sciences, Medical School and the Ganja State University (formerly the Pedagogical Institute) ensure that the scholastic tradition is continued. Ai all four state and two private higher educational institutions function in the city with 24.000 students.

With ample streets and avenues and well designed parks, Ganca is prettier than most Azeri towns. The city retains a strong German influence in its architecture. (After the collapse of the Soviet Union; without travel restrictions; worried about the war with Armenia, and with strong incentives from the fatherland, most ethnic Germans left in the early 1990s.)

With a vast main square, the city has its fair share of Soviet architecture, some of it quite good, like the grand city hall with its immense colonnade. Lenin's statue is now gone from the main square, but the city retains a lot from previous times, both in architecture and in character.

Located near Khatai street, in a park south of the main square you should not miss the 17th century Shah Abbas, or Juma mosque, with two tall minarets and a dome with interesting decoration. The red-brick building was designed by scientist and architect Sheykh Baga-ud-din and is illuminated through beautiful panels of stained glass (Shebeke). There are also a few other less appealing mosques.

The two-storied but rather modest caravanserai can be found in the vicinity of Hotel Ganca. Nearby there is a colourful mosaic, one more tribute to Nizami.


Another landmark is the first parliament of the short lived 'Azerbaijan Democratic Republic', originally it was the city hall and is now used as an agricultural school. Near the parliament is the large and pleasant city park, comprising the remains of the 16th century fortress walls and a chaikhana.

The baths, situated close to the Abbas mosque have striking colours and attractive domes, but are not very old. Behind the baths there is the 19th century grave of Javad Khan and across Ganca street you'll find the cinema. The modern baths can be found a few blocks to the east.

Although most Christians are now gone (Armenians, Russians and Germans) there are several churches worth a visit: a ruined Armenian church in the south of the town, the Alexander Nevski church (now the puppet theatre!) and a 19th century orthodox church near the university. The state drama theatre is on Abbaszade street and the state philarmony is on Atayev street.

A local oddity is the bottle house, a two-storey building decorated with about 50.000 glass bottles! (intersection of Guseinli and Garia streets.) The decorations contain a portrait of one of the family members, missing since WWII / Great Patriotic War. North of the bottle house is the Mir Bager Aga tomb.

If you still have time try the history museum (Ataturk avenue, near the city hall) or the academy museum (in front of the old parliament), both are housed in early 20th century noveau riche mansions. For shopping try browsing the central department store, on Nizami street.

Even some of the very recent architecture of Ganca is worth seeing, e.g. some of the banks. The local stadium is home to the Kapaz Ganca soccer team. The first goal of independent Azerbaijan in the European football competitions was made by the player of Kapaz team Y. Suleymanov.

Outside the city you'll find the ruins of old Ganca, they are located about 6 kms east of the centre near the road to Baku (after the semi abandoned aluminium factory).

The ruins have little to see, and are hard to access because of a tank unit housed in the area, but it's worth visiting the nearby Nizami's mausoleum. The existing monument, built in 1991 replaces a similar obelisk dating from the late 1940s. The mausoleum is an elegant marble covered structure about 20 m tall. Behind it there is an open area with a display of scenes from Nizami's books, sculpted in metal.

About 15 kms northeast of Ganca, after the village of Aznixi you'll find the Imanzade. This is a beautiful brick building with blue domes, surrounded by a cemetery, that was built as the mausoleum of the 8th century Imam Bagira ibn Ibrahim. Inside you'll find the tomb enveloped by black curtains. The date of the original building is uncertain, and the current design results mostly from a 19th century reconstruction.

There are a couple of good restaurants in the city and several assorted other places to eat. There is a Univermag north of the Academy of Sciences, but if you prefer there is a large bazaar in the north-eastern sector of the city.

Ore minerals extracted from nearby mines supply Ganca's metallurgical industries, which produce copper and alumina. There are porcelain, silk and footware industries. Other industries process food, grapes and cotton from the surrounding farmlands. Besides the agricultural school Ganca also has an agricultural experiment station and an institute dedicated to cotton research.

Ganca is served by the country's major east-west road and rail routes (both going to Georgia). You can take a bus from Baku to Ganca, but the city is also served by its own airport (airport code: KVD - tel. 60263 / fax 61305). There are some international flights operated by Imair and Turan Airlines (office on 254 Artatur av. - tel 66000), which also flies to Nakhchivan and flights to Baku with AZAL. Bus services also connect Ganca with Iran and Turkey. There several trains from Baku, but the station is 5km away from the city centre.

If you need lodging try the new Planet Hotel, on the east side of town off Baku road, not in the centre, but there are restaurants nearby. Alternatives are the Ganja Hotel, very central, near the Academy of Sciences (Khatai av.) and Hotel Kapaz, near Nizami's statue.

(300 km west of Baku)

Азербайджан по темпам экономического развития занимает второе место среди стран Содружества Независимых Государств. Пять стран, входящих в Содружество Независимых Государств, в первой половине этого года ускорили темпы экономического развития.
На первом месте Узбекистан, с 8,2%, а на втором - Азербайджан с 8% роста.
Список стран с наибольшим уровнем экономического спада возглавляют Армения и Украина.

http://my.mail.ru/community... История казахов

Даю ссылку на сайт, где помещена пресс- конференция известного политолога Вугара Сеидова http://www.1news.az/

Дочь Тофика Кулиева, Вагиф Герайзаде, Сиявуш Керими и Энвер Садыгов о песне «Jan-jan»
20 мая 2009 14:29

Представители интеллигенции комментируют ситуацию вокруг очередного плагиата армян.

Лала Кулиева, дочь Тофика Кулиева:

«Это не первый и не последний случай присвоения армянами музыки моего отца. Вспомните шоу «Ледниковый период», где его композиция была полностью представлена как армянская. В песне, которая была представлена Арменией на «Евровидении», композиция «Naxçıvani» звучит интонационно. Я горда тем, что мой отец создал такие произведения, что его творения присваивают и выдают за свои.

Но бороться мы должны не единично, а сплотившись, все вместе! Сражаться в одиночестве бесполезно. Это второй такой громкий случай после «Ледникового периода», а ведь на самом деле таких случаев сотни, тысячи и мы о многом не знаем. А ведь это наше наследие, нам есть, чем гордится, и поверьте, я это говорю не как дочь Тофика Кулиева, а как гражданин. За наше наследие, за нашу гордость мы должны бороться всей страной!»

Вагиф Герайзаде, композитор:

«Я считаю, что мы обязаны бороться за нашу музыку, за нашу культуру. Нельзя смотреть на это сквозь пальцы. В таких вопросах мы должны идти до последнего, и ни в коем случае не сдаваться. Нужно всегда отстаивать и бороться за свои права!»

Сиявуш Керими, глава Национальной консерватории:

«Мы все знаем, что армяне не имеют ничего своего, и поэтому постоянно воруют у нас, воруют у Турции, присваивают нашу музыку, наши музыкальные инструменты. Это происходило не раз. Как они это делают, а мы узнаем это, то сразу же испытываем страшную нервозность. А я предлагаю смотреть на все это через другую призму, поменять нашу позицию. И вместо того чтобы нервничать, говорить: «Мы благодарны вам за пропаганду нашей национальной культуры, нашей национальной музыки».

Все, что они делают, они делают специально, делают нам назло, и приостанавливать каждый раз процесс их воровства просто нереально. Это будет еще очень долго продолжаться. Но в мире все прекрасно знают, чья это музыка, чьи это национальные инструменты, что национальные инструменты и мелодии, которые они выдают за свои, они наши, азербайджанские, что они относятся к культуре тюркского народа. Спасибо им за пропаганду нашей музыки и нашей культуры!»

Энвер Садыгов, заслуженный артист:

«Меня эта ситуация никак не удивила, это в духе армян. Так мало того, что они использовали в своей песне наши мотивы, так еще и мотивы Средней Азии. Ну а результат не заставил себя ждать, достойного места на конкурсе с ворованными мелодиями они не заняли.

Композицию «Naxçıvani» я полюбил с детства, в то время я только начинал играть. Она написана Тофиком Кулиевым в 60-х годах, а записана оркестром под руководством Тофика Ахмедова в 1972 году. Это было не в 17 или 18 веках, а совсем недавно и все документы, записи, ноты, партитуры – все это можно легко найти у дочери нашего гениального композитора и в музыкальном фонде, где я и нашел ее в конце 80-х годов. А сам исполнил я «Naxçıvani» в 2005 году, мелодию эту подзабыли, я вдохнул в нее новую жизнь. Армяне же немного видоизменили музыкальный отрывок из «Naxçıvani», если в оригинале звучит 3 такта, то в их песне 2 такта. Они решили так схитрить, но не получилось. Об этом нужно говорить, и если мы не будем говорить, то кто же тогда? Бороться за нашу музыку, за нашу культуру обязательно надо!»

Феликс Вишневецкий

Salamlar haminiza genceni sevirem devetinize gore teshekkur edirem ugurlar her zaman sizinle olacam elmir

 

To define the exact places of the monuments of old ruins of Ganja. We have divided the territory into 4 sectors. 1 sector occupies the area, beginning from 3 vaulted bridge to the north-south up to 5 vaulted bridge and from the right bank of  the Ganja River in the direction of the west-east. The 2 sector occupies the area starts from 5 vaulted bridge to the north-south up to 7 vaulted bridge and from the right bank of the Ganja River in the direction of the west-east. 3 sector occupies the area beginning from 7 vaulted bridge to the south-west up to 5 vaulted bridge and from the left bank of the Ganja River in the direction of the east. 4 sector occupies the area beginning from 5 vaulted bridge to the north-south up to 3 vaulted bridge and from the left bank of the Ganja River in the direction of the east-west. We represent you the monuments of old ruins of Ganja. It covers the period during the earthquake, dates back to (1139 - 1604) when repeatedly the city was destroyed during the board of Shah Abbas I. Unfortunately, except for a door of Ganja on which there are evidence offhand-worked masters Ibragim the osmanli Turk ogli(1063) which are kept in Gelatin monastery of Georgia and a silver coin (Ganja 712-713) is also of hand-worked which  in the  Hermitage of Saint Petersburg. These works of Ganja masters testify about historical period from V century to 1139. Thus we shall get acquainted with existing since 1606 after the earthquake 1139 with the old city of Ganja. In spite of that, that the city is on both banks of Ganja River; the main central part of the city is the right part of the bank. In 1606 the city was inhabited on the left bank of the river in some distance. On this page you will have to get acquainted with the period which cover, 450 years of the history of Ganja the heritage of which makes 1500 centuries.
Taking place in 1 sector in the direction from the river to the east -west 100m and on lateral aspect of the walls of the city castle on the distance to the north there is a mausoleum "Imamzade". The mausoleum was constructed from the side by mail Israfil bek Yadigarov at the end of XIX centuries. Expert for the basic dome covered blue tiles exist seven more such tiles Cupalov. Inside of the marble there is a plate fixed in the Arabian language dating back to the death of Ibrahim the son of the 5th Imam Muhammed Bagir, who was burred in VIII century. And consequently the reason of "Imamzade" is considered a relic.










































 




Part of the association of 5 vaulted bridge to the right bank. XIII century.
 
 
 
 




Taking place in the 2 sector on the right bank of the river of towers of the castle. XII century.

 
 
 
 




Taking place in 2 sector on the right bank of the river, a tower of the castle. XII century.
 
 
 
 




Taking place in 2 sector on the right bank of the river, a tower castle. XII century.
 
 
 
 


 











Taking place in 2 sector on the right bank of the river, a tower castle. XII century.


 
 


Taking place in 2 sector on the right bank of the river on distance of 1,5 kms to the west-east outside Ganja castle cemetery. "Shamistan" settles down where the well-known representative of the world literary classic Sheikh Nizami Genjevi sleeps lived 1141-1209 years. The museum of the tomb was constructed. 1991.
 
 
 




The part of the association 7 vaulted bridge to the right bank. XIV century.
 
 
 
 




From the association 7 vaulted bank in the direction of the south 1 layer of a wall of the castle. XIV century.
 
 
 
 


The part of the association 5 vaulted bridge to the left bank of the river. XIII century.
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left side of the river in the direction of the north to the south. 1layer of a wall of the castle. XIII century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left Side of the river in the direction of the north to the south. 1 layer of a wall of the castle. XIII century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left side of the river in the direction of
the north to the south. 1 layer of a wall of the castle. XIII century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left Side of the river in the direction of the north to the south. 1 layer of a wall of the castle. XIII century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left Side of the river in the direction of the north to the south. 1 layer of a wall of the castle. XIII century.
 
 
 
 

 
 
 
 


From the association 7 vaulted to left side of the river in the direction of the south. 2 layer of the castle. XIV century.
 
 
 



Taking place in 3 sector from 7 vaulted bridge in the direction to the south to the right bank settles
down 1 layer of a wall of the castle. XIV century.

 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left bank is located a southern city tower of the castle. XIV century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the leftbank of the river, in the direction of the east-west on distance 200m the wall castle is located. XV century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left bank of the river, in the direction of the east-west on distance 250m the wall castle is located. XV century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left bank of the river, in the direction of the east-west on distance 300m the castle wall is located. XV century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left bank of the river, in the direction of the south-north on distance 400m the castle wall is located. XV century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector on the left bank of the river, in the direction of the south-north on distance 400m the castle wall is located. XV century.
 
 
 
 



Taking place in 3 sector from the bank of Ganja River on the distance of 300m is, a mosque bound in the XIV century owing to carried out archeological excavations by professor R.Ahmedov 1981-1982.
 
 
 
 



Taking place in 4 sector on the left bank of the river 2 layers of a wallcastle is located. XIV century.
 
 
 
 



Taking place in 4 sector on the left bank of the river 2 layers of a wallcastle is located. XIV century.
 
 
 
 



Taking place in 4 sector on the left bank of the river 2 layers of a wall castle is located. XIV century.
 
 
 
 

 
GöyGöl dövlət qoruğu bu ilin oktyabr  ayında Milli Park statusu adını ala bilər. Bunu qoruğun direktoru Bilal Əliyev bildirdi. Qeyd edək ki,GöyGölün Milli Park olması  barədə söhbət artıq üç ildir gedir. Bilal Əliyevin sözlərinə görə  buna Xanlar rayon köhnə icra başçısı müəyyən manelər yaradırdı. O,Milli Park üçün5500 hektar torpaq sahəsi verəcəyini desə də buna əməl etməyib. Lakin, bu gün yeni icra hakimiyyətinin başçısı ilə  birgə torpaqların hansı hissədən verilməsi muzakirə olunur. Həmçinin Murov dağı istiqamətində olan yaylaq əraziləri var ki, onlar da Milli parkın ərazisinə düşə bilər. Artıq rayon icra hakimiyyəti ölkə başçısının sərəncamına əsasən Ekologiya və Təbii sərvətlər Nazirliyinə  və Milli Elmlər Akademiyasına  rəy göndəriblər. Məlumat üçün bildirək ki, qanuna əsasən qoruq ərazisində insanların istirahət etməsi  qadağandır. Muxtəlif vaxtlarda buna icazə verilib, bu isə Göy Gölün çirklənməsinə səbəb olur. Milli Park yaradılandan sonra əraziyə xüsüsi maşınlarla giriləcək və turistlər üçün gəzinti marşrutları hazırlanacaq. Artıq üç göl istiqamətində cığırlarla  marşrutlar hazırlanıb. Onu da qeyd edək ki, Göy Göl qoruğu ərazisində 423 növ ağac, kol, dərman bitkiləri var. Buların 76 növü sırf  ağac və koldur. Qalanlar isə çəmən  bitkiləridir. Ərazidə maral, cüyür, ayı, çöl qabanı, dağ keçisi, canavar, tülkü, çaqqal, porsuq, oxatan kirpi, çöl pişiyi, vaşaq kimi heyvanlar  var. Bundan başqa ağ baş kərkəz, dağ hinduşqası və tetra kimi nadir quşlar da mövcuddur.
1139-cu ildə Gəncədə baş vermiş zəlzələ nəticəsində Kəpəz dağı uçaraq Ağsu çayının qarşısını kəsib.Nəticədə isə füsunkar gözəlliyi, xüsusilə də suyunun şəffaflığı ilə seçilən məşhur Göy Göl yaranmışdır.
 

 
Göy Göl ərazisindəki göllər: ümumilikdə 19 göl var. 7-si böyük göllər sırasına daxildir.

1. Göy Göl. Dəniz səviyyəsindən 1556 metr yüksəkliyində yerləşir. Uzunluğu 2800 metrdir. Eni 800 metrdən 1000 metrə qədərdir. Dərinliyi 96 metrdir. Gölün görünmə qabiliyyəti 8-10 metrdir. 29-31 metr arasında oksigen var. 31 metrdən sonra kükürtlü təbəqədir. Ərazisində 423 növ ağac və kol, dərman bitkiləri var. 76 növü ağac və kol, qalanları çəmən örtüyüdür. Ərazidə maral, cüyür, ayı, çöl qabanı, dağ keçisi, canavar, tülkü, caqqal,  porsuq, oxatan kirpi, cöl pişiyi, vaşaq var. Göldə 'farel' balığı da yaşayır.
2. Maralgöl. Eni və uzunu 1 km-ə qədərdir. Dərinliyi 97 metr. Su oksigenlə zəngindir və farel balığının saxlanması mümkündür.

1. Zəli gölü. Eni bəzi yerlərdə 500 metr, bəzi yerlərdə isə 400 metrdir. Dərinliyi 16 metr. Qamışlıqdan ibarətdir. İçməli su kimi istifadə oluna bilməz.  

1. Qara göl. Ərazisi 3 hektara yaxındır. Dərinliyi 16 metrdən 24 metrə qədərdir. Kəpəz dağının dağılmış çınqılları ərazisindədir. Göl bir tərəfindən nadir Eldar şamı meşəsi, digər tərəfdən isə qarışıq enli yarpaqlılarla əhatə olunub. Çöl heyvanlarının ən çox məskunlaşdığı ərazidir.  

1. Güzgü gölü. Bu göl iki hövzədən ibarətdir. I – sahəsi 1 hektardır. Dərinliyi 6-8 metrdir. Qayalıq ərazisində dərinliyi 10 metrdən 16 metrə qədərdir. Dibində olan bütün daşlar görülür. İçərisinə atılan əşya 5-6 dəfə böyüyür. Onun üçün də bu göl "Güzgü gölü" adlanır. II – meşəliyin arasında olan göl gün işığı düşdüyü zaman parıldayır. Adının "Güzgü gölü" olmasının bir səbəbi də budur.

 

1. Cilli göl. Bataqlıq gölüdür. Bütün otlar suyun altında qaldığına görə Cilli göl adlanır.

 

1. Üç göllər. Murov dağı yüksəkliyində yerləşir. Ümumi sahəsi 8 hektara yaxındır. Dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 2800 metrdir.

 
Xırda göllər – Çoban gölü, Ayı gölü, Bataqlıq gölü.
 
Bulaqlar – Çay kənarında Yeddi bulaq. Göy dağ bulağı. Novruz bulağı. Gişxanım bulağı. Dərzi qaya bulağı. Xatın bulağı. Cınqır dağının bulağı.
 
Turş su – Murov dağı istiqamətində, Göy Göl qoruğu ərazisində müalicəvi əhəmiyyətli bulaq.
 

 
Toğana kəndi. Göy Göl ərazisində, göldən 1 km. 500 metr məsafədə yerləşir.
Əzgilli kəndi, Çay kənd.
Ərazisində olan nadir quşlar – ağbaş kərkəz, dağ hinduşqası (uar), tetra.
 

 
Daşkəsən rayon mərkəzindən 17 kilometr aralıda yerləşən Xoşbulaq kəndi Gəncəbasarın ən səfalı guşələrindən biri hesab olunur. Kənddə  təxminən 4800 sakin və  1000-ə yaxın yaşayış  evi var. Buranın iqlimi əsasən sərin keçir. Əraziyə il ərzində təxminən 500 millimetr yağıntı düşür. Çəmən otlaqlardan ibarət sahələr aprelin əvvəllərindən oktyabrın ortalarınadək yaşıl olur. Bəzi ərazilərdə isə  süni Şamlıq meşə zolağı salınıb. Əkinə yararlı torpaqlar tünd şabalıdı olduğundan burada əsasən kartof, alma, gavalı, göyəm, quşarmudu yetişdirilir. Kənddə  əsasən arıçılıq, qoyunçuluq və maldarlıq inkişaf etdirilib. Buradan irili-xırdalı təxminən 50-yə yaxın bulaq (məs: Pört-pört, Qiblə, Qırx bulaq və sair) və Qaracəfər çayı axır. Bundan başqa öz genişliyi və göz oxşayan mənzərəsi ilə görənləri sehirləyən  Zağalı gölü də var (50 metr eni, 110 metr uzun). Göl  Xoşbulağın 3 kilometrliyində yerləşir. Bir sözlə gələrsiz görəsiz!

     Azərbaycan öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra, Gəncə, bütün ölkə kimi,heç də çox yaxşı vaxtlarını yaşamır. Ölkədə baş verən hadisələr gəncəliləri e'tinasız tamaşaçı simasında qoymadı. Hər bir gəncəli ayrılıqda, eləcə də şəhər bütünlüklə, dəfələrlə Azərbaycanın əsas hadisələr axımına tə'sir göstərmişlər.
      Bu gün investisiya qoyuluşu baxımından Gəncə Bakı ilə müqayisəedilməzdir.Lakin Gəncə olduğu kimi yenə də bütün sahələrdə Azərbaycan tarixində ən mühüm mövqelərindən birini tutur.
      Tədricən Gəncədə qəlblərə ümid verən dəyişiklər baş verir. Gəncənin prospektləri və küçələri, meydanları və xiyabanları düşünülməmiş tikililər nəticəsində itirilmiş keçmiş gözəlliyini tədricən özünə qaytarır. Şəhərin bütün rayonlarına gaz verilməsi bərpa olunub.
      Özəl sektor və özəlləşdirmə hesabına təzə iş yerləri açılır, əvvəllər xaricdən gətirilən məhsullar istehsal edilir.
      Böyük intellektual, kadr və elmi potensiala malik olan Gəncə son zamanlar ölkənin iş adamları və xarici investorlar üçün cəlbedici olmuşdur. Əvvəllər yalnız Bakıda fəaliyyət göstərən firma və kompaniyalar tədricən öz nəzərləriniregionlara və xüsusən Gəncəyə yönəldirlər.
     Hər yerdə olduğu kimi, Gəncə bazarında ilk növbədə ölkənin aparıcı banklarının filialları mənimsəməyə başlayıblar.
      Bu gün respublikada Bakıdan kənarda fəaliyyət göstərən yeganə bank (filial və bölmə yox!) - Səhmdar-Kommersiya Bankı, "Gəncəbank", Gəncədə fəaliyyət göstərir. Şəhərin mərkəzində isə öz ofisi bankın ilə "Kəpəz" filialı fəaliyyətdədir. Bank 200 sifarişçiyə, o cümlədən, Gəncə Əlvan Metalların E'malı zavodu, Gəncə Aviatə'mir zavodu, Xalça kombinatı, "Elco" BM, "Şəmkir-konyak" ATSC-nə, dünyanın aparıcı banklarından ABŞ-nın "Citibank"ı, Almaniyanın "Commerzbank"ı, Russiyanın "Yunastrum", "Roskredit" bankları, Azərbaycanın "Beynəlxalq Bank"ı və "Mostbank"ı ilə müxbir münasibətləri vardır. Bankın şəhərdə 22 valyuta dəyişmə məntəqələri var.
      Şəhərdə Gəncə şəhər Milli Bank İdarəsi, "BeynəlxalqBank"ın, "Poçtbank"ın, SK "Aqroprombank"ın, "Parabank"ın, "Dəmiryolbank"ın, "Turanbank"ın, "Azal-bank"ın "Respublika" SKB-nin, "Mostbank"ın, "Atabank"ın, və s. filial və bölmələri fəaliyyət göstərir.
      Gəncə regionunda respublikanın Milli Bankın islahatlarının icraçısı olan Gəncə şəhər Milli Bank İdarəsi - Xanlar, Goranboy, Samux, Daşkəsən rayonları və Naftalan şəhərini əhatə edir. Özəl biznes öz fəaliyyətinə başladığı ilk dövrlərdən keçmiş Sovet İttifaqının mühasibat və pul köçürmələri sistemi əliəyri işbazların fəaliyyətində kredit və saxta avizolar hesabına ən kiçik rayon banklardan belə milliardlar köçürmək üçün çox yaxşı və asan mexanizm idi. Yəqin ki, əksərriyətimiz üçün nağd və nağd olmayan manatın münasibəti 95% qədər qalxan zaman, 94-95-ci illərin sonu üçün əlamətdar olan - "çeçen avizo", "MFO","obnaliçka" - sözləri ilə tanışdır. Bu, o deməkdir ki, vasitəçi-firmaya 100 manat köçürəndə, siz nağd yolla ancaq 5 manat alırdınız (indiki zamanda bu rəqəmlər sün'i görünür). 1994-cü il iyul ayında hər bank üçün müxbir hesab açan zonalı Hesablaşma-Kassa Mərkəzi kimi əsaslandırılmış idarəetmə respublikanın bank sferasında özbaşınalıq və nəzarətsizliyə qarşı sədd oldu. Faktiki olaraq bir ildən sonra bütün yuxarıda qeyd olunan qanunsuz əməliyyatlara son qoyuldu.
      Xüsusi olaraq, beynəlxalq ekspertlərin qiymətlərinə görə MDB-nin ən təchiz edilmiş bankı, "Euromoney" jurnalının "Bank" nominasiyasında laureat olan, "Beynəlxalq Bank"ın fəaliyyətini qeyd etmək istərdik ........ .
      Mə'lumdur ki, banklar bütün iqtisadiyyat vəziyyətinin əksi hesab olunurlar, lakin iqtisadiyyatın əsası yenə də istehsalat sayılır. Sovet İttifaqın dağılması nəticəsində, vaxt ilə ittifaq miqyaslı müəssisələr olmuş, bütün ölkənin bazar və xammal bazasına uyğunlaşdırılan, şəhərin sənaye müəssisələrin əksəriyyəti öz bazarını və xammal bazasını itirmişdir. Bunun nəticəsində nəhəng alüminiy, farfor, qənnadı, cihazqayırma, poladtökmə, konserv, mebel, dəmir-beton zavodları, əlvan metallar e'mal zavodu, "Billur" zavodu, pivəzavodu, xalça və tekstil kombinatları və şəhərin başqa müəssisələri dayandılar. İşsizlik səviyyəsinin kəskin qalxması və müvafiq surətdə şəhər əhalisinin həyat səviyyəsinin aşağa düşməsi oldu. Əhalinin əksəriyyəti şəhəri tərk elədi və iş axtarışında respublikanın paytaxtına və qonşu ölkələrə üz tutdular.
    İttifaqın dağılmasından sonra anarxiya, özbaşınalıq və qanunsuzluq dövrləri əməkqabi-liyyətli olan şəhər əhalisinin mühacirət səviyyəsinə tə'sir elədi, onlardan bəziləri başqa ölkələrin vətəndaşları olmaq, öz bacarıqlarına və iste'dadlarına orada tətbiq tapıb, daha çox üstün tutublar. Biz çox ümüdvarıq ki, gəncəlilər öz vətənindən üzünü çevirməyiblər və onların hər biri könlündə öz doğma şəhərinə qayıtmaq, burada öz biznesini əsaslandırmaq, iş yerləri yaratmaq və doğma şəhərin firavanlığına öz töhvələrini vermək arzusundadır.
       "Həyat - arabanın təkəridir. Bəzilərini o, yuxarı qaldırır, başqalarını isə aşağı endirir". Zərdüşt sözlərinin təsdiqliyinə, Gəncə kataklizmlərdən keçən hadisələrdən sonra dərindən nəfəs alıb, öz çox əsirlik yolunu davam etdirir. Şəhərdə kiçik - çörəkxanalar, qənnadı sexləri açılmağa başladı, kommersiya mağazalar zirzəmilərdən daha cəlb edici yerlərə köçdülər. Yanacaq doldurma məntəqələrinin, kiçik müəssisələrinin, mağazaların, mehmanxanaların özəlləşdirilməsi müvəffəqiyyətlə keçdi.
      Bizcə, xüsusi sektor inkişafının ən parlaq nümunələrindən biri kimi marketinq, istehsalatın təşkili və idarəetmə sahələrində təqlidə layiq olan "Metal-Plastik" açıq tipli Səhmdar cəmiyyəti nümunə göstərmək olar. Yeni əsrin menecerləri ilə idarə olunan müəssisə 75 addan çox məhsul, təhsil sistemi üçün avadanlıq (partalar, masalar, lövhələr və s.), ofis mebeli, uniforma, gündə-lik tələbat malları (40mm-120mm) mismarlardan - akkumulyatorla (60, 100 və 180 amperə kimi) başlayaraq, plastik mallar (1 qramdan 5 kq-dək) kimi istehsal edir. İstehsal edilən məhsullar ətraflı düşünülmüş qiymət qoyma siyasəti və güclü marketinq nəticəsində heç vaxt yığılıb qalmır. Soldakı şəkildə müəssisənin rəngli və informativ bukletindən ancaq kiçik hissəsi göstərilir.
Bir hektardan artıq istehsalat sahəsin, 100 nəfərdən çox işçisi olan Sovet dövründə əsasən elektronikada ixtisaslanan, kalkulyatorlar, elektron oyunlar və SSRİ-nin HSK üçün məhsulları bu-raxan "Billur" zavodu, bu gün ildə 900 milyon manatdan yuxarı məbləğdə dünyanın məşhur markaları ilə rəqabət apara bilən "Mercury" televizorları buraxır.
     700 nəfərdən artıq işçisi olan və şəhərin ən qabaqcıl müəssisələrindən sayılan Cihazqayırma zavodu ildə 4 mlrd. manatlıq qaz və su sayqacları istehsal edir ki, bunlar da öz texniki göstəricilərinə görə qərb kompaniyalarının istehsal etdikləri analoq məhsullardan keyfiyyətcə geri qalmır və Bakıda bunlara tələbat duyulur, eyni zamanda xarici ölkələrə ixrac edilir.
     Keçmiş Alüminiy zavodu, indi "Gil-torpaq" İstehsalat birliyi xüsusi diqqətə layiqdir. 1976-cı ildə tikilən və 1986-cı ildə boksit istehsalı sahəsinin istismara verilməsi hesabına ge-nişləndirilmiş müəssisə ildə 450 min ton alüminiy oksidantları, o cümlədən, 300 min ton boksit və 150 min ton alunit istehsalatı gücünə malikdir. Əsas istehsalı ilə yanaşı müəssisə bu məhsul-lardan 390 min ton sulfat turşusu və 103 min ton kalium sulfat istehsal etmişdir. Müxtəlif za-manlarda istehsalatda 2000-dən 3000-dək işçi işləyən bu müəssisə indiki dövrdə öz tədarükçüləri və istehlakçıları ilə əlaqələrini itirdiyindən öz istehsal gücünü yalnız 5-10% istifadə edir. Ya-ranan vəziyyətdən çıxmaq və gələcək inkişafı üçün çıxış yolları axtaran kollektiv gələcək inve-storlar və alıcılar qarşısında öz simasını göstərmək və üzü qara çıxmamaq üçün indi ofislərdə ciddi tə'mir işləri aparır. Aydın məsələdir ki: "İnsanı paltarına görə qarşılayır, ağlı ilə yola salırlar." Müəssisə menecerlərinin isə ağlına heç şübhəmiz yoxdur.



    İnvestisiyaların nümunəsi kimi türk sahibkarları tərəfindən şəhərin ərazisində tikilən dəyirmanı göstərmək istərdik. "Fatoglu" kompaniyasına aid olan bu müəssisə şəhərimizin vətəndaşlarına iş yerləri yaradıb və 1999-cu ildə fəaliyyətə başlayıb.
     Şəhərimizə biznes sahəsində işləmək üçün gələn və burada əsasən kafe, mağazalar, qənnadə sexlər kimi xidmət müəssisələri açan başqa xarici firmalardan, kompaniyalardan və xüsusi şəxslərdən fərqlənən, bu kompaniya belə möhtəşəm, indiki zamanın standartlarına üyğun olan dəyirman binasının tikilməsinə böyük bir məbləğ qoydu. Dəyirmanı işə salandan sonra, indiyə kimi idxal edənlər tərəfindən nəzarət olunan unun qiyməti yerli bazarda aşağa endi.
      "Gəncə-Mebel" açıq tipli Səhmdar Cəmiyyəti 1998-ci ilin yayında, Azərbaycanda özəlləşdir-mənin birinci etap aparılması zamanında əsaslanıb. Səhmdar cəmiyyətinin aksiyaların 72% xüsusi şəxslərə, 28% - dövlətə aiddir. Şəhərin mərkəzində yerləşən müəssisənin ərazisi 4,5 hektardan yuxarıdır. Elektrik yarımstansiya, dəmiryol budağı, qazanxana, artezian quyusu, şəhərdəki və rayon mərkəzlərindəki mağazalar, anbar binaları, yeməkxana, ofis otaqları (icarəyə) - ATSC-nin mülkiyyətidir, yeni ticarət mərkəzi tikilir. Müəssisə buyurtma müxtəlif növlü mebel qiymətli ağac növlərindən, qapılar, aynalar istehsal edir. İki il ərzində istehsalat sexlərini bərpa edən Səhmdar Cəmiyyəti, indiki zamanda partnyorlar və satış bazarların axtarışındadır.
      Yeyinti sənaye sahəsində Sovetlər məkanı üçün inşa edilmiş "Ət-Süd" Səhmdar Cəmiyyəti, ət-kombinatı və südkombinatı, "Qənnadı" ATSC, "Gəncə-Şərab-1" ATSC, "Gəncə-Şərab-2" ATSC ki-mi giqantlar, indiki zamanda öz planlaşdırma gücündən ancaq 5-10% istifadə edirlər. "Korund" azərbaycan-alman birgə müəssisəsi hal-hazırda "Nazlı", "Naz-Naz", "Mədrəsəli", "Sarı", "Qaragilə" kimi 5 növ üzüm şərabı istehsal edir. Buraxılış ildə 100 min dekalitrə qədərdir.

      Yüksək güclü yeyinti sənaye və müvafiq olaraq keçmiş Sovet İttifaqın böyük bazarına hesab-lanmış müəssisələrin əvəzinə tədricən kiçik və lap sür'ətlə hərəkət edən bazardakı vəziyyətin dəy-işilməsinə ani reaksiya etmək bacaran təşkilatlar gəlirlər. Belə təşkilatların sayına mini-çörəkxanaları, qənnadı mini-sexləri və sərinlədici içkilərin istehsalat sexləri, mini-fermaları, və bu sahədə işləyən firmaları göstərmək olar.
     Xüsusən, konservləşdirmə sahəsində işləyən "RDR" firmasını qeyd etmək istərdik. Firma ekoloji təmiz Azərbaycanın dağlıq rayonlarından gətirilən bar və meyvələrindən məhsul buraxır. Qoz ləpəsi, qızılgül ləçəkləri, ağ gilas, ərik, zoğal, əncir mürəbbələri, ərik və əncir cemi, zoğal kompotu - 2000-ci ilin may ayından öz məhsulunu istehsal edən firmanın məhsulların siyahısıdır. Gördüyünüz kimi, hər banka, içindəkinin gözəl dad keyfiyyətlərini xüsusi olaraq nəzərə çarpdırılmış, rəng və zövg ilə tərtib edilmişdir. Əcayib faktdır ki, firmanın indiki bazarında hər məh-sulun irəliləşməsinə vacib olan öz ştrixkodu var. İdarəetmənin planlarında yaxın aylara heyvanın yeni növ mürəbbəsinin, heyva və alma cemlərinin, nar və itburnu şirələrinin istehsalatı var. Xiyar və zeytun şorabası, marinada qoyulmuş pomidor və badımcan ikrasının istehsalatı nəzərdə tutulur.
     Şəhərdə son illərdə "Planet" və "Kür-Xəzər" kimi toy mərasimləri, prezentasiyalar və qəbul etmə üçün yeni restoranlar və şadlıq evləri tikilmişdir.
     Qədim zamanlardan ölkənin ən əsas elmi fikir və təhsil mərkəzlərindən biri sayılan Gəncə, indi də Bakıdan sonra ikinci elm və təhsil şəhəri hesab olunur. Hal-hazırda şəhərdə dörd dövlət və iki özəl ali məktəb fəaliyyət göstərir. Burada 24.000-dən yuxarı tələbə təhsil alır, 2.800 müəllim işləyir, onların sırasında 99 elmlər doktoru, 44 elmlər namizədi, 584 dosent var. Yuxarıda qeyd olunlardan ilk növbədə - ölkənin ən qocaman tədris müəssisəsi - Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını qeyd etmək lazımdır. Onun daxilində 24 ixtisas üzrə 45 kafedra, 8 fakültə fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyası həmişə olduğu kimi indiki zamanadək şəhərin və ölkənin başqa ali məktəbləri üçün kadrları hazırlaşdırır. Bu gün burada 1199 müəllim fəaliyyət göstərir, onlardan 28 nəfər elmlər doktoru, 3 nəfər elmlər namizədi, 229 nəfər dosentdir.
     Gəncə Dövlət Universiteti (son zamana qədər Pedaqoji İnstitutu) 6 fakültənin 26 kafedra-sında 22 ixtisaslara təhsil aparır. Dövlət ali məktəbləri sırasında Azərbaycan Dövlət Texnologiya Universiteti (29 kafedra, 5 fakültə, 24 ixtisas) və Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Gəncə şö'bəsi də fəaliyyət göstərirlər.
     Nizami Gəncəvi adına Gəncə Universiteti və Azərbaycan Aqroekologiya İnstitutu - şəhərin ən birinci özəl təhsil müəssisələridirlər.
     Orta xüsusi təhsil bizim şəhərimizdə beş kolec ilə təqdim olunur, Gəncə dövlət humanitar koleci, Texniki kolec, Kənd Təsərrüfatı texnikumu, Q.Hüseynli adına Musiqi texnikumu və 1931-ci ildə əsaslandırılmış Q.Qurbanov adına Tibb məktəbində minlərlə gənc təhsil alır.

     Şəhərin 40 orta məktəblərində və üç internatında 4.360 müəllim 44.610-dən yuxarı şagird-lərə təhsil verirlər.
     Orta məktəblərin arasında YUNESKO məktəblər Assosiasiya sessiyanın üzvü - dərin ingilis dili yöndəmli Mehdi Mehdi-zadə adına 4 N-li məktəbi xüsusi qeyd etmək lazımdır. 37 ildən yuxarı Respublikanın Əməkdar Müəllimi və "Şərəf Nişanı" odenli Əsgər (Çingiz) Ələkbər oğlu Əsgərov-la rəhbərlik olunan məktəb böyuk hərflə başlanan Təhsil Ocağı sayıla bilər. Bu məktəbi bitirən gəncləri inkişaf etmiş intellekti, məntiqi düşünmək bacarığı, xüsusi ləyaqət hissi, ali məktəb-lərdə müvəffəqiyyəti, peşəkarlığı, gözəl karyerası, uğurlu biznesi ilə fərqləndirmək olar. Maraq-lıdır ki, Gəncədə işləyən xaricilər ünsiyyətdə olanda və işə qəbul eləyəndə soruşurlar: "4 N-nin tələbəsisən?". Belə ki, eyni şəraitdə, 4 N-li məktəbinin tələbələrinə daha çox üstünlük verilir.
     Şəhərdə və respublikada çoxlu məşhur və tanınmış adamlar keçmişdə bu məktəbin tələbələ-ri olmuşlar. Bu, hökümətin üzvləri, deputatlar, ali məktəblərin müəllimləri, elmi işçilər, bank-ların, zavodların, fabriklərin direktorları, tərcüməçilər, mühəndislər, biznesmenlərdir.
     Gəncənin səhiyyə sferasında 40 tibb müəssisələri, onlardan 22 ambulatoriya-poliklinikalı, 8 - stasionar sayılırlar. Bu siyahıya eyni zamanda 8 ixtisaslaşdırılmış - kardioloji, narkoloji, pulmonoloji, ruhi-əsəb, onkoloji, tibbi-bədən tərbiəsi, dəri-zöhrəvi və endokrinoloji dispanser-ləri də daxildir. Şəhərin əhalisinə 6 poliklinika tibbi xidmətləri göstərir, onlardan 5 nömrə-lənmiş , altıncı isə Abbas Səhhət adına xəstəxanadır.
     Şəhərin ən böyük xəstəxanaları - akademik Zülfüqar Məmmədov adına təcili tibbi yardım xəstəxanası (475 yerləri ilə), ən böyük poliklinika - 51.000-dən yuxarı əhaliyə xidmət göstərən (bu, təqribən, şəhərin 1/5 böyük əhalisinin hissəsinə bərabərdir), 2 в„–-li poliklinikadır.
     Hal-hazırda, səhiyyə sahəsində 1040 həkim fəaliyyət göstərir, 2 nəfəri elmlər doktoru, 26 nə-fəri namizəd və 86 nəfəri yüksək dərəcəli həkimlərdir. Eyni zamanda 2360 nəfəri orta tibbi perso-nalı və 2640 texniki işçi xalqın xidmətindədir.
      18 dünya çempionu, 16 - Avropa, 50-dən çox dünya və Avropa gümüş və bürünc mükafatçıları
     Fizuli Musayev, Mövlud Miraliyev, Şahmuraz Qasımov, Hakim Nəzərəliyev, Rüfat Aqayev, Qurban Tağıyev, Rza Xəlilov, İlahə Qədimova - bu dünya səviyyəli yarışlarda Azərbaycanı və xüsusən də Gəncəni layiqincə təmsil etmiş və biz ümidvarıq ki, gələcəkdə də təmsil edəcək şəxslərin bir hissəsinin siyahısıdır.
     Gənclər və İdman Nazirliyinin Gəncə şöbəsinin təqdim etdiyi mə'lumata görə bu günə şəhərdə 7 idman cəmiyyəti, 6 idman məktəbi, 4 idman klubu və 4 futbol stadionu fəaliyyət göstərir. İdman cəmiyyətləri - "Dinamo", "Məhsul", "Spartak", "Lokomotiv", "Zenit", "Tələbə" və Təhsil və İdman Mərkəzidir. Hal-hazırda 15000 nəfərə yaxın insan qatılmış idman sahəsində 545 işçi məşquldur və bunlardan 240 nəfəri məşqçidir. Məhz 15,000 -dən artıq gənc və uşaq şəhərin idman seksiyalarında məşqul olur. Gəncəlilər arasında daha çox populyar olan idman növlərindən sərbəst və klassik güləş, sambo, cü-do, karate-donun növləri, aykido, əlbəyəğa döyüş, kikboksinq, üzgüçülük, futbol və yüngül atletika kimi növlərdir.

      Otuzdan artıq respublika əməkdar məşqçisi, 18 idman və bədən tərbiyəsi işçisi, 6 beynəlxalq dərəcəli idman ustası gənclərlə işə cəlb olunubdur. Şəhərdə 30-dan artıq idman ustası və 200-ə yaxın idman ustalığına namizəd qeydə alınıb.
     Yəqin ki, yüksək nailiyyətləri qazanmış idmançıların məşqçilərinin adlarının da çəkilməsi artıq olmazdı. Bunlardan Elçin Zeynalov - sərbəst güləş, Ziyabil Abbasov - cü-do, Əziz Əzizov - karate, Əşrəf Mehtiyev - şaxmat, İlqar Alıyev - kikboksinq. Biz həmin insanlara müvəffəqiyətlər və tələbələri tərəfindən daha yüksək nailiyyətlər arzulayırıq.
     Gəncənin "Kəpəz" futbol komandası hələ SSSR dövründə ölkənin ikinci liqasında müvəffəqiyətlə çıxış edirdi. Komanda ən parlaq qələbələrindən biri 1986-cı ildə olmuşdur. Həmin il o, öz zonasında birinci yeri tutaraq və SSRİ kubokunun dörddəbir finalına çataraq, çox gərgin bir oyunda Kuboklar Kubokun ikiqat sahibi Dinamo(Kiyev) məğlub olmuşdur.
     Ölkəmiz müstəqillik qazandıqdan sonra "Kəpəz" üçqat Respublika Çempionu və dördqat Kubok sahibi olmuşdur. Avropa kubokları oyunlarında müstəqil Azərbaycanın birinci topunu yığmakomandanın və "Kəpəzin" oyunçusu Y.Suleymanov vurmuşdur. Azərbaycanın yığma komandasının tərkibində müvəffəqiyyətlə V.Rzayev, X.Mərdanov, F.Cabbarov, M.Qurbanov, V.Lıçkin kimi "Kəpəzin oyunçuları çıxış edirdi. Daha bir Gəncəli - Vəli Qasımov - Russiyanın çempionatlarının birində bombardir olaraq, İspaniyanın "Sevilya" komandasına də'vət alaraq oradan portuqaliyanın "Setubal" komandasına keçmişdir. Hal hazırda o, portuqaliyanın "İmortal" komandasında oynayır. Birlik Kubokunda (MDB) Respublika komandaları içərisində bizim komanda birinci olaraq həmin yarışların növbəti turuna keçmişdir.
      Şəhərdə yüksək dərəcədə təhciz olunmuş idman zallarının sayının artması nəzərə çarpır. Belə zallardan biri "Metallurq" idman-mədəniyyət kompleksində yerləşən aykido zalıdır. Həmin zal Yaponiyadan gətirilmiş yüksək keyfiyyətli tatamilərlə döşənmişdir. Həmin tatamilər və ondan artıq keyfiyyətli kimono kompleksə Gənclik və idman nazirliyinin Gəncə şö"bəsi tərəfindən təmənnasız olaraq verilmişdir. Məhz bu zalda adlı sanlı ustadlar tərəfindən keçirilən və Gəncə cavanları tərəfindən çox maraqla qarşılanan şərq əlbəyağa döyüşləri üzrə seminarlar keçirilir.
     Biz əminik ki, bizim idmançıların bugünkü nailiyyətləri müvəqqəti deyil və onların arxasınca ölkəmizin bayrağını yenə və yenə yüksəklərə qaldırmaq iqtidarında olan yeni nəsil idmançılar gəlir. Və biz ümid etmək istərdik ki, dövlət BİZİM idmançılara, gələcəkdə daha da yüksək nailiyyətlər göstərmələri üçün lazımi dəstəyi verəcək. Siz yəqin ki, razı olarsınız ki, özünün və ailəsinin dolanışığı haqqında düşünən şəxs özünü bu gün Azərbaycanda kommersiya əsasları olmayan idmana tamamilə həsr edə bilməz.
      İdman və bədən tərbiyəsi mərkəzlərindən başqa şəhərdə mədəniyyət mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Bunlardan Azərbaycanın məhşur dramaturqu Cəfər Cabbarlının adını daşıyan Gəncə Dövlət Dram Teatrını, Fikrət Əmirov, "Zərrabi" poeziya teatrı, Gəncə Dövlət Kukla teatrı qeyd etmək olar.
     Yuxarıda sadalanan mədəniyyət mərkəzləri ilə bərabər şəhərdə 5 musiqi məktəbi, Uşaq incəsənət məktəbi, rəssamlıq məktəbi, Rəssamlıq qalereyası, 5 muzey, 3 miədəniyyət evi, 6 klub, Musiqi evi, 27 kitabxana. Göstərilənlənlərdən başqa şəhərdə Orkestrantlar Bürosu, Asüdə vaxt mərkəzi, 3 istirahət parkı, Tətbiqi və dekorativ incəsənət mərkəzi, "Gülşən" xoreoqrafik ansamblı və "Ulu Gəncə" ansamblı kimi təsərrüfat hesablı mədəniyyət müəssisələri də fəaliyyət göstərir.
     Gəncə şəhər Mədəniyyət şö"bəsinin məlumatına görə şəhərdə mədəniyyət sahəsində 1300 nəfərə yaxın adam çalışır.
     Respublikada məhşur olan Respublikanın əməkdar artistləri, Gəncəli incəsənət xadimlərindən rəhmətlik Zülfuqar Barat-zadəni və Məmməd Burcəliyevi, Ələddin Abbasovu və Sədayyə Mustafayevanı qeyd etmək istərdik. Müğənni Şahnaz Haşımova 1999-ci ildə Azərbaycan xalq artisti adına laiq görülmüşdür.

     Azərbaycanın görkəmli şairi, mütəfəkkiri və maarifçisi olmuşdur. 1794-cü ildə Gəncə şəhərində me`mar ailəsində doğulmuşdur. Mədrəsədə oxumuş, lakin dini ehkamlara mənfi münasibətinə görə oradan çıxarılmışdır. Bir müddət Gəncədə xəttatlıq etmiş, M.F.Axundova hüsnxətt öyrətmiş, onu ruhani olmaq fikrindən daşındırmışdır. Mirzə Şəfi Vazeh 1840-cı ildə Tiflisə köçmüş, qəza məktəbində azərbaycan və fars dillərindən dərs demişdir. Qabaqcıl rus, gürcü və xarici ölkə ziyalıları ilə dostlaşmış.
     Gəncədə tə`sis etdiyi "Divani-hikmət" ədəbi-fəlsəfi məclisinin fəaliyyətini davam etdirmişdir. Məclisdə poeziya, fəlsəfəvə etikaya, dövrün mühüm ictimai məsələlərinə dair fikir mübadiləsi aparılırdı. A.A. Bakıxanov, M.F. Axundov, F. Bodenştedt və başqaları məclisdə iştirak edirdi. M.Ş. Vazeh 1848-ci ildə Gəncəyə qayıtmış, qəza məktəbində müəllim olmuşdur. 1850-ci ildə yenidən Tiflisə getmiş, gimnaziyada azərbaycan və fars dillərindən dərs demişdir. Əsərlərini azərbaycan və fars dillərində yazan M.Ş. Vazeh, əsasən lirik şe`rlər yazmışdır. Şe`rlərindəgözəllik, dünya ne`mətləri tərənnüm olunur, məhəbbət dini e`tiqada qarşı qoyulur. Vazehin dini ehkam, zahidlik, həmçinin istibdad əleyhinə də şe`rləri var.
     M.Ş. Vazehin maarif sahəsində də mühüm xidmətləri olmuşdur. Belə ki, 1852-ci ildə Tiflis gimnaziyasının Şərq dilləri müəllimi İ. Qriqoryevlə birlikdə azərbaycan dilində ilk dərs vəsaiti tərtib etmişdir. "Kitabi-türki" adlanan həmin vəsaitdən gimnaziya və qəza məktəblərində azərbaycan dilini öyrənmək üçün uzun müddət istifadə olunmuşdur.
     M.Ş. Vazehin fəlsəfi dünya görüşünün əsasında sufiliyin və çarvaka hind fəlsəfi məktəbinin materialist tə`liminin ünsürlərini birləşdirən panteizm dururdu.
     M.Ş. Vazeh 28 noyabr 1852-ci il tarixdə Tiflis şəhərində vəfat etmişdir.

     Əmirov Fikrət Məşədi Cəmil oğlu (1922-1984). Fikrət Əmirovun rəngarəng musiqisini dinlədikdə təsəvvürümüzdə Azərbaycanın füsunkar təbiəti, zəngin nağıllar aləmi, xalçalarımızın əlvan, e'caskar naxışları canlanır. O, musiqini, ədəbiyyatı və tarixi çox sevərdi. Hələ 10 yaşında ikən o, gözəl tar calar, konsertlərdə cıxış edərdi. Fikrətin uşaqlıqdan xalq musiqisinə olan hədsiz -hüdudsuz marağı ömrünün sonunadək qalmış, onun böyük bir bəstəkar kimi yetişməsinə dərin tə'sir göstərmişir. Fikrət Azərbaycan xalq musiqisinin incəliklərini, qədim musiqi alətimiz tarın sirlərini atası - tanınmış tarzən və bəstəkar Məşədi Cəmil Əmirovdan öyrənmişdir.



     1939-cu ildə Fikrət Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakultəsinə daxil olur. Onun istedadına dahi bəstəkar Uzeyir Hacıbəyov yüksək qiymət verir, Fikrətin təhsilinə xüsusi qayğı göstərir. Tələbəlik illərində gənc bəstəkar fortepiano ücün variasiyalar və prelüdlər, iki musiqili komediya və sair əsərlər bəstələyir. Böyük Vətən mühariəsi başlanan kimi cəbhəyə gedən Fikrət Voronej ətrafındakı döyüşlərin birinə ağır yaralanır, sağaldıqdan sonra ordudan buraxılıb doğma Bakıya qayıdır. Konservatoriyada təhsilini davam etdirir. O, 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirir.

     F.Əmirov yaradıcılığı musiqi sənətinin müxtəlif janrlırını əhatə edir. Onun opera, operetta və baletləri, simfonik musiqisi musiqisevənərin rəğbətini qazanmışdır. F.Əmirovun yaratdığı "Şur" və "Kürd ovşarı" simfonik muğamları dünyanın ən məşhur konsert salonlarında həmişə böyük müvəffəqiyyətlə ifa olunur. 1953-cü ildə bəstəkar Azərbaycan qadınlarının azadlığına həsr olunmuş "Sevil" operasını yazır. Bu opera müasir operalar arasında görkəmli yer tutur. Əsər xalq ruhuna yaxın gözəl melodiyalar ilə diqqəti jəlb edir.F.Əmirov bir çox məşhur mahnıların müəllifidir . O, bir sıra dram tamaşalarına və kinofilmlərə musiqi bəstələmişdir.Ömrünün son illərində F.Əmirov balet sənəti sahəsində daha çox çalışmışdır . O, 1973-cü ildə "Nəsimi dastanı" baletini, 1979-cu ildə isə məşhur Şərq nağılları əsasında "Min bir gecə" baletini yazmışdır. Bu balet geniş şöhrət qazanmışdır. Fikrət Əmirovun son iri həcmli əsəri "Nizami" baletidir.

     Böyük bəstəkarımız F. Əmirovun Azərbaycan və Şərq xalqları musiqisinin inkişafında rolu böyükdür. O, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi şərəfli ada, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatına,respublika Lenin komsomolu mükafatına layiq qörülmüş, iki dəfə Lenin ordeni, iki Qırmızı Əmək Bayragı ordeni ilə təltif edilmişdir .F . Əmirov dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə eləcədə SSRİ Ali Sovetinə Deputat seçilmişdir.Fikrət Əmirov Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının , həmçinin SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının katibi, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü idi.

    Məhsəti Gəncəvi - XII əsrin Azərbaycan şairəsi olmuşdur. Həyatı haqqında mə`lumat çox azdır. Onun tarixi şəxsiyyət olub-olmaması, Ömər Xəyyamdan əvvəl və ya sonra yaşaması, harada anadan olması haqqında müxtəlif mübahisəli fikirlər vardır. Son tədqiqatlar Məhsəti Gəncəvinin təqribən XI əsrin axırlarında Gəncədə doğulduğunu, mükəmməl təhsil aldığını, Şərq ədəbiyyatı və musiqisinə yaxından bələd olduğunu göstərir.
     Yazıçı-publisist Rafael Hüseynovun Məhsəti Gəncəvinin həyat yolu və yaradıcılığına həsr olunmuş "Məhsəti necə varsa" kitabında (Bakı, Yazıçı, 1989) apardığı elmi araşdırmalara və tarixi xronoloji ardıcıllıqlarına görə ona öz minnətdarlığımızı bildiririk. Bu kitaba əsaslanaraq dahi şairəmiz Məhsəti Gəncəvi hayat yolundan daha geniş mə'lumat əldə edə bilirik.
     "Məhsəti və Əmir Əhməd" əlyazmasından anlaşılır ki, Məhsəti çox erkən bir şair kimi tanınmağa başlayır, az sonra o Şahi-Gəncənin, yə'ni Sultan Məhəmmədin sarayında təşkil olunan ziyafətlərə, şe'r məclislərinə də'vət edilir. Şairə təxminən 25-26 yaşında ikən Əmir Əhmədlə tanış olur. Əmir Əhməd atası - Gəncə xətibinin iradəsinin əksinə Məhsəti ilə dostluq edir və onun yaşadığı Xarabat məhəlləsinə tez-tez qonaq gəlir. Gəncə xətibi Şahi-Gəncəyə şikayət edir. Və Şahi-Gəncə - Sultan Məhəmməd bu münaqişənin həllinə başlamaq istədiyi vaxtlarda da vəfat edir. Bu zaman Məhsəti təqribən 28-29 yaşında idi. Demək, onun doğum tarixi Sultan Məhəmmədin vəfatından 29 il əvvələ - 482 (1089)-cu ilə təsadüf edir.
     Gələcəkdə Məhsətinin doğum tarixi ilə bağlı daha dəqiq qaynaqlar üzə çıxarsa, təbii ki, onları danışıqsız qəbul etmək, göstərdiyimiz tarixi islah etmək olar. Lakin müəyyən şərtliyinə baxmayaraq, zənnimizcə, bu 1089-cu ili Məhsəti Gəncəvinin doğum tarixi kimi qəbul etmək lazımdır.
     Məhsəti ömrünün müəyyən günləri, ayları Bəlx, Mərv, Nişapur, Herat şəhərlərlə bağlı olmuş, o, bir müddət Mərvdə yaşayıb-yaratmışdır. Lakin mənbələrdəki mə'lumatlar və öz şe'rlərinin verdiyi bilgilər onu doğma Gəncə mühiti ilə qırılmaz tellərlə qovuşdurur.
     O, gənclik çağlarında Gəncədən bir neçə illik ayrılmalı olmuş, yaradıcılığının yetkinlik çağında yenidən doğma şəhərə dönmüş və ömrünün sonunadək burada yaşamışdır. Qürbətdə keçirdiyi illər Məhsəti yaradıcılığının sızıltılı misralarında donub qalıb:

Qürbətdə bəxt mənə yar olmasa da,
Barı, düşmən halımdan agah olmaz.
Bilirmisən səfərin əzabına dözmək yolunu niyə seçdim?
(Belə etdim) ki şirin yası tülkünün qarşısında olmasın.

     Gəncə hökmdarı Sultan Toğrul vaxtında artıq Məhsətinin yaşı yetmişi ötmüşdü. Lakin illərin gətirdiyi zəngin təcrübəsi, şairlik iste'dadı olan Məhsəti elə bu yaşda da öz şirin söhbəti ilə istənilən məclisi bəzəyə bilərdi. Təbii ki, o, Sultan Toğrulun məclisinə mə'nəvi zövq bağışlamaq üçün də'vət oluna bilərdi və bunu gərəyəncə yerinə yetirməyə gücü da çatardı.
      "Böyük Sovet Ensiklopediyası"nın yeni nəşrində Məhsəti adına artıq rast gəlmirik. Görünür bir neçə ədəbiyyatşünas məqalələrindən sonra şairəmizin guya bir mif olmasına o qədər inanılıb ki, adı belə mö'təbər mənbədən kənar edilib. Əlbəttə, buna görə hər kəsdən daha əvvəl Məhsətinin gerçəkliyi problemini vaxtında həll etməmiş ədəbiyyatşünaslığımız suçludur. "Böyük Sovet Ensiklopediyası"nın ikinci nəşrində isə Məhsəti haqqındakı kiçicik məqalə yanlışlarla doludur və o, sırf saray şairi kimi təqdim olunur. Heç şübhəsiz ki, bu nəticəyə gəlmiş məqalə müəllifi əslində Məhsəti irsindən, onun obrazlar sistemindən xəbərsiz olmuşdur.
     1923-cü ilin noyabrında Tiflisdə çıxan "Yeni fikir" qəzetinin 206-cı nömrəsində Mir Abbas Bağırzadənin "Nizaminin qəbri" adlı məqaləsi dərc edilir. Məqalədə bir qrup Gəncə ziyalısının (Şair Mirzə Məhəmməd Axundzadə, müəllim Cavad bəy, tarixçi Rəfibəyov, müəllim Mir Kazım Mirsüleymanzadə) xüsusi komissiya təşkil etmələri və 1923-cü ilin aprelində Nizaminin qəbri yanında qazıntı işləri aparmalarından, məzarı şəhərin daxilində - Şah Abbas məscidinin qarşısına köçürmək istəklərindən bəhs edilir.
      Qazıntı zamanı Nizami məzarının yanında bir qadın qəbrinin olduğu da üzə çıxır. "Bu kimin məzarı ola bilər" məsələsi başında da müxtəlif fikirlər söylənib. Vəhid Dəstgerdi belə güman edib ki, bu, Nizaminin sevimli ömür-gün yoldaşı Afaqın məzarıdır. Bunu dahi şairin qızının qəbri hesab edənlər də tapılıb. Halbuki, Nizaminin qızı olması barədə e'tibarlı, dürüst mə'lumat yoxdur. Ümumiyyətlə, bu mülahizələrin heç birinin real əsası olmayıb. "Məhsəti və Əmir Əhməd" adlı əlyazmada isə Məhsətinin məzarının Nizami məqbərəsinin yanında olması barədə qeyd var.
     Biz, 1923-cü ildə aşkarlanmış məzarın Afaqın, Məhsətinin və bir başqasının olması mübahisəsinin həllinə girişmək istəmirik. Həqiqət budur ki, Məhsətinin məzarı Nizami məqbərəsi ilə yanaşı olub və bizi indi düşündürən budur. Elə o yerlərdəcə Məhsətiyə bir məqbərə ucaltmaq şairəmizin xatirəsi qarşısındakı mə'nəvi borcumuzdur.
      Məhsəti şəxsiyyəti haqqında gələcəkdə yeni-yeni mə'lumatlar əldə olunacağına şübhə yoxdur. Yeni faktlar əsasında biz Məhsətidən tək bir şairə kimi yox, həm də bir musiqiçi, bir şahmatçı kimi də söz aça biləcəyik. Təsadüfi deyil ki, "Məhsəti və Əmir Əhməd" əlyazmasının Britaniya kitabxanasında saxlanılan nüsxəsinə çəkilmiş miniatürlərdən birində şairə Xətib oğlu ilə birgə şahmat taxtası arxasında təsvir edilmişdir. Məhsəti ilk böyük qadın şairimiz olmaqdan özgə, həm də hələlik tanıdığımız ilk qadın şahmatçımızdır.
     Yaradıcılığının ən məhsuldar dövrünü Sultan Mahmud Səlcuqinin və onun əmisi Sultan Səncər Səlcuqinin saraylarında keçirmişdir. Məhsəti Gəncəvi fars dilində, əsasən rübai janrında yazmışdır.
     Ədəbi irsi dövrümüzədək tam halda gəlib çatmamışdır. XIII-XVII əsrlərə aid cüng və təzkirələrdə Məhsəti Gəncəvinin 200-ə yaxın rübaisi və bir neçə başqa lirik şe`ri saxlanmışdır. Məhsəti Gəncəvi yalnız öz dövründə deyil, sonralar da görkəmli rübai ustası kimi tanınmış, bu isə bə`zən başqa sənətkarların rübailərinin də ona aid edilməsinə səbəbolmuşdur.
     Məhəbbət lirikası onun yaradıcılığında əsas yer tutur. Rübailəri dünyəviliyi, humanizmi, epikürizmi, nikbinliyi ilə seçilir. Məhsəti Gəncəvi məhəbbəti təbii duyğu, insan şərəfini yüksəldən nəcib bir hiss kimi mə`nalandırır. Şairə dini xürafat, riyakarlıq və mühafizəkarlıq əleyhinə çıxaraq, insanın mə`nəvi azadlığını müdafiə etmişdir. Onun şe`rlərində xalqın, xüsusilə Şərq qadınının azad və xoşbəxt həyat haqqında romantik arzuları da əks olunmuşdur.
     Gəncədə muzeyi yaradılmış, 1980-ci ildə isə heykəli qoyulmuşdur.
     Bir gün gələr ki, indi əzəmətlə yüksələn, bitən əsrin sevgisiylə daha da süslənmiş Nizami məqbərəsinin yanında, ilk böyük şairəmiz üçün də məqbərə ucalar. Keçmişimizə və Məhsətimizə sevginin bəlirtisi olan bu iş, həm də Nizami xatirəsinə daha bir sovqatımıza çevrilər. Onda səkkiz yüz il bundan irəli Gəncədə gerçəkdən görüşüb şe'rləşən Nizami və Məhsəti bizim günlərdə yenidən üz-üzə durar, onların məqbərələri başında keçirilən şe'r bayramlarının sevinci və təntənəsi daha artıq olar.

Nizami Gəncəvi
Nizami Gəncəvi- (təxəllüsü, əsil adı - İlyas Yusif oğlu) (1141-1209-cu il) - Azərbaycanın görkəmli şairi və mütəfəkkiri olmuşdur. Sənətkar ailəsində doğulmuş, Gəncə mədrəsələrində təhsil almış, şəxsi mütailəə sayəsində orta əsr elmlərini mükəmməl öyrənmiş, xüsusən yaxın Şərq xalqlarının şifahi və yazılı ədəbiyyatına yaxından bələd olmuşdur.
      Ömrü boyu Gəncədə yaşamış, saray şairi olmaqdan qətiyyətlə imtina etmiş, halal zəhməti ilə dolanmışdır. Təqribən 1169-1170-ci ildə Dərbənd hökmdarı Seyfəddin Müzəffərin kəniz kimi hədiyyə göndərdiyi qıpçaq qızı Afaq (Appaq) ilə evlənmiş, 1174-cü ildə oğlu Məhəmməd anadan olmuşdur. Nizami Gəncəvi yaradığılıca lirik şe`rlərlə başlamışdır. Əsərlərindən mə`lum olur ki, şair böyük divan yaratmış, qəzəl və qəsidələr müəllifi kimi şöhrətlənmişdir. Nizami lirikası yüksək sənətkarlığı, məhəbbətə dünyəvi münasibəti, insan taleyi haqqında humanist düşüncələri ilə seçilir. Lakin Nizami dünya ədəbiyyatı tarixinə məsnəvi formasında yazdığı beş poemadan ibarət ("Sirlər xəzinəsi", "Xosrov və Şirin", "Leyli və Məcnun", "Yeddi gözəl", "İsgəndərnamə") "Xəmsə" (Beşlik) müəllifi kimi daxil olmuşdur.

         Nizami Gəncəvinin ilkin Şərq Renessansın zirvəsi olan yaradıcılığında dövrünün ən humanist, ümumbəşəri ictimai-siyasi, sosial və mə`nəvi-əxlaqi ideyaları parlaq bədii əksini tapmışdır.
     İnsanın daxili aləmini, hiss və duyğularının təsviri, baş qəhrəmanların xarakterlərinin dinamik inkişafda verilməsi Nizami ədəbi məktəbinin əsas qayəsini və məzmununu təşkil edir. Məhəbbət mövzusunun Şərq ədəbiyyatında geniş yayılaraq, ictimai-bəşəri ideallarla, humanist məzmunla zənginləşməsində Nizami Gəncəvi poemalarının mühüm rolu olmuşdur. Nizami Şərq ədəbiyyatında ilk dəfə məhəbbəti fəlsəfi mə`nada şərh edərək, nəcib məhəbbət konsepsiyasını yaratmış, onu insan azadlığı, vicdan azadlığı və mə`nəvi təkamül problemləri ilə bağlamışdır.
      Nizami Gəncəvi Yaxın Şərq xalqlarının ədəbiyyatına son dərəcə yüksək humanist ideyalar və yeni sənətkarlıq nailiyyətləri gətirmiş, Şərq ədəbiyyatlarında yeni bir istiqamət açmışdır. Nizami ədəbiyyatı həmişə həyatla əlaqələndirməyə çalışmış, öz mövzularını tarixdən almasına baxmayaraq, onlara müasirlik baxımından yanaşmış, böyük humanist şair olaraq insanı, insan ləyaqətini tərənnüm etmişdir. O, xalqın istək və arzularını, xalq yaradıcılığından və təfəkküründən əxz etdiyi müdrik fikirlərini yüksək sənət dili ilə ifadə etmiş, həm ideya, həm də sənətkarlıq cəhətdən kamil bədii əsərlər yaratmışdır.
      Şərq ədəbiyyatı tarixində Nizami Gəncəvi ilk dəfə olaraq qadını yüksək insani sifətlərə malik ülvi varlıq kimi təsvir etmişdir. Nizami cəsarəti, mərdliyi və gözəl əxlaqı ilə seçilən mübariz qadın obrazlarını insani keyfiyyətlərdən məhrum kişilərə qarşı qoyur, qadının həyatın müxtəlif sahələrdə kişilərlə bərabər çalışmağa qadir olduğunu sübut edir. Nizami Gəncəvi Şərq ədəbiyyatında ilk dəfə olaraq əməyi insanın bütün başqa canlılardan fərqləndirən həyati tələbat kimi tərənnüm etmişdir. Şairə görə yalnız əməkçi insan hörmət və məhəbbətə layiqdir.

      Nizami Gəncəvi həm də böyük vətənpərvər idi. O bütün əsərlərdə təsvir etdiyi hadisələri Azərbaycanla əlaqələndirməyə, vətənin keçmiş qüdrətli günlərini tərənnüm etməyə çalışmışdır. Nizaminin əsərlərində vətən təbiətinin gözəllikləri tərənnüm olunur. Onun yaradıcılığında azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatından - dastan, əfsanə, nağıl və atalar sözlərindən bol-bol və məharətlə bəhrələnmişdir. Nizami Gəncəvinin süjetləri isə, öz növbəsində Azərbaycan folkloruna əhəmiyyətli tə`sir göstərmişdir.
     Nizami Gəncəvinin əsərləri dünyanın bir çox xalqlarının dilinə tərcümə olunmuşdur. Əsərlərinin nadir əlyazma nüsxələri Moskva, Sankt-Peterburq, Bakı, Daşkənd, Təbriz, Tehran, Qahirə, İstambul, Dehli, London, Paris və s. şəhərlərin məşhur kitabxana, muzey və əlyazmalar fondlarında qiymətli incilər kimi qorunub saxlanılır. Yaradıcılığı Şərq incəsənətinin inkişafında mühüm rol oynamışdır.
     XVII əsrin sonundan Avropa və Rusiyada Nizami Gəncəvi irsinə maraq artmış, əsərləri ingilis, alman, fransız, italyan, ispan, rus, yapon və s. dünya dillərinə tərcümə olunmuş, həyat və yaradıcılığı öyrənilmişdir.

İsrafil Məmmədov

     İsrafil Məhərrəm oğlu Məmmədov 1919-cu il mayın 30-u günü anadan olmuşdur. 1939-cu ildə İsrafil orduya çağırıldı. Həmin ilin payızında İsrafil Rusiyanın Şimal -Qərbində yerləşən məhşur Novqorodda yerləşən hissənin əsgəri oldu.O hərbi hazırlıqda, müxtəlif texnikaya həvəs və maraq göstərməkdə fərqlənər, tə'lim dərslərindən ə'la qiymətlər alar, hərbi tarixə xüsusi fikir verər, texniki fənləri özünün istədiyi kimi öyrənmək, mənimsəmək üçün biliyini mütaliə yolu ilə artırardı. Hissənin həyatına uyğunlaşdıqca daha yaxşı oxuyur, özünün hazırlıqlı olması ilə yoldaşlarını və komandirlərini heyrətləndirərdi.

     1941-ci ildə İsrafili kiçik komandirlər hazırlayan alay məktəbinə göndrdilər. İsrafil hərbi dərsləri maraqla dinləyir, əlinə keçən hərbi kitabları xususi bir həvəslə mütaliə edirdi. Altı aylıq kursu uğurla bitirən İsrafil baş serjant rütbəsində Novqorod şəhəri yaxınlıqda dayanan hərbi hissəyə daxil oldu və şəhərin şimal-qərbində dayanmış alaya yollandı.
     Baş serjant İsrafil Məmmədovun vuruşduğu şimal-qərb cəbhəsinin döyuş uğurlarından mətbuatda, kütləvi informassiya vasitələrində ürək açan qələbə xəbərləri verilirdi. İsrafil Məmmədov artıq bir neçə döyüş əməliyyatlarını keçirmişdir, bütün şimal-qərb cəbhəsində tanınmağa başlamışdır.

      Qış günlərinin birində, qaranlıq qarışan zaman faşistlər yenidən hücuma keçdilər. Doqquz saat davam edən ağır döyüşdən sonra İ.Məmmədovun döyüşçüləri faşistləri 200 metr geriyə qova bildilər. Qəzəblənmiş düşmən israfilçilərin mövqelərini fasiləsiz top atəşinə tutdu. Bu dəfə onların qırılıb məhv olduğunu düşünən düşmən arxayın hüçuma keçdi. Hitlerçilərin fikrini başa düşən İ.Məmmədov atəş açmamağı, faşistləri lap yaxına, 10-15 metr məsafəyə buraxandan sonra atəş açmağı əmr etdi.
     Hitlerçilər beşinci dəfə idi ki hücuma keçirdilər . İsrafilin döyüşçülərinin yarısı sıradan çıxmışdı, sürsat qurtarmaq üzrə idi. Belə gərin və dramatik vəziyyətdə İ. Məmmədovun cəsarəti hər şeyi həll etdi.
     İ.Məmmədov 20 nəfər döyüşçü ilə 10 saata yaxın idi ki, iki batalyon faşist əsgər və zabit ilə vuruşurdu, 300 nəfərdən çox faşist öldürmüşdür. İ.Məmmədov 70 faşist əsgərini və 3 zabiti məhv etmişdir.
      Bu əsgəri rəşadətə görə SSRİ Ali Soveti Rə'yasət hey'ətinin 11 dekabr 1941-ci il tarixli fərmanı ilə İsrafil Məmmədova Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir.

SIZI BURDA GORMEYE WADIQ